Չեչենական երաժշտություն
Տեղեկությունը այս հոդվածում կամ նրա որոշ բաժիններում հնացել է: Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ թարմացնելով այն և դրանից հետո հեռացնել կաղապարը: |
![]() |
Այս հոդվածը կարող է վիքիֆիկացման կարիք ունենալ Վիքիպեդիայի որակի չափանիշներին համապատասխանելու համար։ Դուք կարող եք օգնել հոդվածի բարելավմանը՝ ավելացնելով համապատասխան ներքին հղումներ և շտկելով բաժինների դասավորությունը, ինչպես նաև վիքիչափանիշներին համապատասխան այլ գործողություններ կատարելով։ |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%8B%D0%B5_%D1%87%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B8_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%2C_1939_%D0%B3%D0%BE%D0%B4.jpg/300px-%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%8B%D0%B5_%D1%87%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B8_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%2C_1939_%D0%B3%D0%BE%D0%B4.jpg)
Չեչենների և ինգուշների երաժշտությունը շատ ընդհանրություններ ունի։ Ժողովրդական երաժշտությանը բնորոշ է դիատոնիկ կաոուցվածքը, խմբակային երգըերի և գործիքային ստեղծագործությունների երկձայնոլթյոլնն ու եռաձայնությունը։ Մեղեդիներում բացակայում են խրոմատիգմներն ու մեծացրած սեկունդաները։ Ռիթմիկան սուր է, հաճախակի են չափերի փոփոխումն ու տրիոլների և ռիթմական զույգ բաժանումների հերթագայումը, հատկապես պարեղանակներում (սիրված պարը լեզգինկան է)։ Ժողովրդական մեղեդիները, դրանցից են՝ հերոսավիպական երգերը (իլլի, իլլեշ), առանձնանում են ժանրերի բազմազանությամբ։ Իոքբերգերից՝ նազմա (սովորաբար երկձայն և եռաձայն, կատարում են տղամարդիկ), էշարշ, հալհարանյիշ (կատարում են կանայք), նվագվող մեղեդիներից՝ լադուգայիշ։ ժողովրդական նվագարաններից են դեչք-փոնդուր (լարային-կսմիթավոր), աթուխ-փոնդուր (լարային-աղեղնավոր), փողայիններ՝ շեդտգ (սրինգ), զուռնա, մաա, հարվածայիններ՝ վոտա (երկկողմ թմբուկ), ժիրգիա (դափ), տարածված է արևելք հարմոնի կան։ 20-րդ դարի սկզբին ժողովրդական երաժշտության պրոպագանդողն էր Աբդուլ Մուսլիմ Մուհամեդովիչ Մագոմանը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ակտիվացել է երաժշտության բանահյուսության գրառման աշխատանքը։1918 թվականին հրատարակվել է Շերիպովի «Չեչենական երգերից» ժողովածուն։1920-ական թվականների չեչենների և ինգուշների բանահյուսությունը ուսումնասիրել են Դավիդենկոն և Կոլեսնիկովը, պրոպագանդել՝ Դագաեը, յսամխոեը, Մագոմեդովը, Ցուգաեը, ինչպես և Ալեքսանղրովը։ ժողովրդական երաժիշտներից են՝ հարմոնահարներ Դիմաեը, Դանուկաեան, աշուղներ Սուլեյմանովը, Բատաեը, Ցիցկիեը։ Չեչենական երաժշտության բանահյուսությունը հավաքելու գործում մեծ ավանդ ունի պրոֆեսիոնալ երաժշտարվեստի սկզբնավորողներից մեկը՝ կոմպոզիտոր և դիրիժոր Մեպուռնովը, որն ակտիվորեն մասնակցել է երաժշտ․ ուսումնարանի (1936) և վերակառուցված ժող․ գործիքների նվագախմբի (1935) կազմակերպմանը։ Հանրաճանաչ են Բեկսուլթանովի «Հանուն սովետների իշխանության» սիմֆոնիան (1967), «Լեռների ասքը» (1963), «Դոմար» (1966) սիմֆ․ պոեմները, դաշնամուրի և նվագախմբի կոնցերտը (1973), «Վայնախյան էսքիզներ» (1974)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/%D5%88%D6%82%D5%A9%D5%B1%D5%A1%D5%B5%D5%B6%E2%80%94%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_%28Soviet_Armenian_Encyclopedia%29.jpg/220px-%D5%88%D6%82%D5%A9%D5%B1%D5%A1%D5%B5%D5%B6%E2%80%94%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_%28Soviet_Armenian_Encyclopedia%29.jpg)
վոկալ և կամերային-գործիքային երաժշտության ասպարեզում է ստեղծագործում Դիմաեը, էստրադային երաժշտության՝ Շահբուլատովը։ Հանրապետությունում գործումեն(1977) ֆիլհարմոնիան (1938), ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիայի նվագախումբը (1939), պարի «Վայնախ» անսամբլը (1939), ժողովրդական ստեղծագործության տունը (1938), երաժշտության ուսումնարանը (1936, Դրոզնի), Հանրապետական մշակութային-լուսավորական ուսումնարանը (1961), 31 երաժշտական դպրոց։
Ստեղծագործություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- «Հանուն սովետների իշխանության»
- «Չեչենական երգերից»
- «Դոմար»
- «Լեռների ասքը»
- «Վայնախյան էսքիզներ»
- «Հանուն սովետների իշխանության»
- «Վայնախ»
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 8, էջ 716)։ ![]() |