X և Y տեսություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տեսություն X և տեսություն Y

X և Y տեսություն, ղեկավարման ոլորտում մարդկանց մոտիվացիայի և վարքի տեսությունն ըստ՝ Դուգլաս Մաք-Գրեգորի[1]:

Տեսություն X[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ղեկավարման այդ տեսությունը ենթադրում է, որ աշխատակիցներն ի սկզբանե ալարկոտ են և հնարավորության դեպքում պիտի խուսափեն աշխատանքից: Այդ պատճառով աշխատակիցներին պետք է հետևել, որի համար մշակվում են հսկողության համակարգեր: Անհրաժեշտ է հիերարխիկ կառուցվածք՝ յուրաքանչյուր մակարդակում ղեկավարելիության նվազեցված նորմայով: Համաձայն այս տեսության, աշխատակիցները առանց գայթակղիչ խրախուսման քիչ ամբիցիա են դրսևորում և խուսափում են պատասխանատվությունից, եթե դա հնարավոր է[2]:

X տեսության մենեջերը, որպես կանոն, կարծում է, որ ամեն ինչ կավարտվի, երբ որևէ մեկը պատասխանատվության ենթարկվի: Նա կարծում է, որ բոլոր աշխատակիցներն իրենց համար օգուտ են փնտրում[3]: Որպես կանոն, այդպիսի ղեկավարները ենթադրում են, որ աշխատակիցներին հետաքրքրելու միակ միջոցը փողն է: Մեծամասամբ նրանք առաջին հերթին մեղադրում են մարդուն, հարց չբարձրացնելով այն մասին, որ հնարավոր է լինեն համակարգային, մարտավարական կամ նախապատրաստման բացակայության թերացումներ:

Ավելին, X տեսության ղեկավարները չեն կարող վստահել ոչ մի աշխատակցի, և դա միշտ ցույց են տալիս օժանդակող անձնակազմին: X տեսության մենեջերին կարելի է անվանել արտադրողականության և աշխատակիցների բարոյական ոգու արգելք:

Շատ ղեկավարներ (60-ականներին), որպես կանոն, աջակցում էին X տեսությանն այն տեսանկյունից, որ նրանք բավական վատատեսորեն էին գնահատում իրենց աշխատակիցներին: X տեսության մենեջերը կարծում է, որ իր աշխատակիցները չեն ցանկանում աշխատել, որ նրանք կխուսափեն պարտականություններից և, որ մենեջերի աշխատանքը գործունեության կառուցումը և աշխատակիցների հարկադրումն է: Այդպիսի մտածողությունը հանգեցրեց նրան, որ X տեսության ղեկավարները ստանձնում էին ղեկավարման ավտորիտար ոճ՝ հիմնված պատժելու սպառնալիքի վրա:

Այդ ղեկավարման ոճի թերություններից է այն, որ մեծ ձեռնարկություններում ավելի շատ հնարավոր է ունենալ բացասական արդյունք:

Տեսություն Y[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ղեկավարումը ենթադրում է, որ աշխատակիցները կարող են ունենալ ամբիցիաներ, ներքին ստիմուլներ, կարող են ձգտել իրենց վրա վերցնել ավալի շատ պատասխանատվություն, իրականացնել ինքնավերահսկում և ինքնաղեկավարում: Համարվում է, որ աշխատակիցները հաճույք են ստանում իրենց պարտականություններից՝ կապված ինչպես մտավոր, այնպես էլ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության հետ: Նաև կարծում են, որ աշխատակիցները հնարավորության դեպքում ցանկություն են ունենում դրսևորել ստեղծագործական առաջադիմական մտածողություն: Հնարավորություն է առանջանում բարձրացնել արտադրողականությունը՝ աշխատողներին հնարավորություն ընձեռնելով աշխատել իրենց հնարավորությունների սահմանում՝ կանոններով չսահմանափակելով:

Y տեսության մենեջերը կարծում է, որ բարենպաստ պայմաններում մարդկանց մեծամասնությունը ցանկանում է լավ աշխատել և, որ աշխատուժն ունի չօգտագործված ստեղծագործական ընդունակությունների պաշար: Նրանք հավատում են, որ սեփական աշխատանիքի լավ կատարումն ինքնին հաճույքի մեծ խթան է: Y տեսության մենեջերը փորձում է վերացնել խոչընդոտները, որոնք խանգարում են աշխատողին ամբողջությամբ իրականացնել սեփական գործողությունները:

Շատ մարդիկ Y տեսությունն ընկալում են որպես աշխատակցի նկատմամբ դրական ենթադրությունների հավաքակազմ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. "Douglas M. McGregor".. Retrieved 2018-04-11.
  2. Hattangadi, Vidya (December 2015). "Theory X & Theory Y" (PDF). International Journal of Recent Research Aspects. 2: 20–21.
  3. Fischer, Elizabeth (October 1, 2009). "Motivation and Leadership in Social Work Management: A Review of Theories and Related Studies". Administration in Social Work: 356.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]