Սառցադաշտաբանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Սառցադաշտաբանություն՝ գիտություն ցամաքի մակերևույթի և ստորգետնյա սառցի բոլոր ձևերի առաջացման, զարգացման ու աշխարհագրական տարածման մասին։ Սառցադաշտաբանության խնդիրն է ուսումնասիրել սառցադաշտերի ծագման, առաջացման ու զարգացման պայմանները, բաղադրությունը, կառուցվածքը, ֆիզիկական հատկությունները, երկրաբանական ու գեոմորֆոլոգիական դերը, աշխարհագրական միջավայրի ու սառցադաշտերի փոխազդեցությունը, սառցադաշտերի դերը ժողովրդական տնտեսության մեջ, նրանցում պարփակված քաղցրահամ ջրի օգտագործման հնարավորությունները։ Սառցադաշտաբանությունը որպես գիտություն ձևավորվել է 18-րդ դարում (ալպիական դպրոց, Օ․ Սոսյուր), հետագա զարգացում ստացել 19-րդ դարում (Լ․ Մգասիս, Դ․ Ֆորբս, Ջ․ Տինդալ, Ֆ․ Ֆորել, Ն․ Ա․ Բուշ, Բ․ Ա․ Ֆեդչենկո, Պ․ Ա․ Կրոպոտկին և ուրիշներ)։ Ռուսաստանում սառցադաշտերի ուսումնասիրությունը ղեկավարում էր Աշխարհագրական ընկերությունը (Ի․ Վ․ Մուշկետովի ղեկավարությամբ ստեղծվեց սառցադաշտերի ուսումնասիրման հանձնաժողով)։ 20-րդ դարին սկսվեց սառցադաշտաբանության զարգացման երկրորդ փուլը (Դ․ Գլեն, Կ․ Ֆ․ Վոյակովսկի և ուրիշներ)։ Մերձբևեռային ու լեռնային սառցադաշտերի վրա ստեղծվեցին մշտական կայաններ։ Սառցադաշտաբանության զարգացմանը նպաստեցին Առաջին (1882-1883) և Երկրորդ (1932-1933) Միջազգային բևեռային, Միջազգային երկրաֆիզիկական
(1957—1959) տարիներում և Միջազգային ջրաբանական տասնամյակում (1965—1975) կատարված ուսումնասիրությունները։ Սառցադաշտաբանության ասպարեզում մեծ ներդրում ունեն սովետական գիտնականները (Վ․ Ն․ Բոգոսլովսկի, Ս․ Վ․ Վյալով, Պ․ Ա․ Շումսկի, Գ․ Ա․ Ավսյուկ, Մ․ Վ․ Տրոնով, Կ․ Կ․ Մարկով, Մ․ Վ․ Կալեսնիկ, Լ․ Ա․ Վարդանյանց, Գ․ Կ․ Տուշինսկի և ուրիշներ)։ Նրանք մշակել են սառցադաշտերի պլաստիկ և մածուցիկապլաստիկ շարժման տեսությունները, սառցադաշտերի տարածման, սառցապատման փուլերի, դասակարգման և այլ խնդիրներ։ Վերջին տասնամյակներում մեծացել է սառցադաշտերում պարփակված քաղցրահամ ջրի օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը, փորձեր են կատարվում այսբերգները տեղափոխելու, լեռնային սառցադաշտերի աբլյացիան (զանգվածի նվազումը) կարգավորելու ուղղությամբ։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 190 CC-BY-SA-icon-80x15.png