Պրոկրուստյան մահիճ
| Պրոկրուստյան մահիճ | |
|---|---|
 | |
| Տեսակ | Հին հունական դիցաբանության կերպար |
| Դիցաբանություն | Հունական դիցաբանություն |
| Սեռ | արական |
| Հայր | Պոսեյդոն[1] |
| Ամուսին | Sylea?[2] |
| Զավակներ | Sinis? |
 Procrustes Վիքիպահեստում | |
«Պրոկրուստյան մահիճ» (հին հունարեն՝ Προκρούστης , «ձգող»), հայտնի է նաև Պոլիպեմոն (հին հունարեն՝ Πολυπήμων , «շատ տառապանքներ պատճառող») կամ Դամաստիս (հին հունարեն՝ Δαμαστής , «ստրկացնող»), փաստերն արհեստական չափանիշի հարմարեցնելու իմաստով գործածվող այլաբանական արտահայտություն։ Առաջացել է առասպելական Դամաստես ավազակի Պրոկրուստես (բառացի՝ ձգող-երկարացնող) մականունից։ Ըստ հին հունական դիցաբանության, Ելևսիս քաղաքի մոտակայքում հաստատված Դամաստես Պրոկրուստեսը, բռնելով ուղևորներին, պառկեցրել է հատուկ երկաթե մահճակալի վրա և խոշտանգել նրանց, եթե զոհը չի համապատասխանել մահճակալի չափերին․ եթե զոհը երկար է եղել մահճից, կտրել է նրա ոտքերը, եթե կարճ՝ մարմինը ձգելով հասցրել է մահճի երկարությանը։
Այսպիսով, «Պրոկրուստեոս» բառը օգտագործվում է թևավոր խոսք՝ նկարագրելու, օրինակ, այն իրավիճակները, երբ հաջողությունը չափելու համար օգտագործվում է կամայական չափանիշ՝ միաժամանակ լիովին անտեսելով ջանքերի հետևանքով առաջացած ակնհայտ վնասը։
Ավազակին նրա իսկ ձևով սպանել է Թեսևսը։
Ծագում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պրոկրուստեսը Պոսեյդոնի որդին էր, իսկ նրա մայրն անհայտ էր[3]։ Պրոկրուստեսը Սինիս անունով որդի ուներ Սիլեայից (Կորնթոսի դուստր), որն իր հոր նման չարագործ էր։ Նա չարագործություններ էր անում հոր մահից հետո, որին գերի էր վերցրել և սպանել էր Թեսևսը[4]։
Դիցաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պրոկրուստեսն ավազակ էր, որն ամրոց ուներ Կորիդալոս լեռան վրա՝ Էրինեուսում, Աթենք և Էլեֆսիս քաղաքների միջև ընկած սրբազան ճանապարհի վրա։ Նա դարանակալում էր ճամփորդներին և խաբեությամբ հրավիրում իր ամրոց՝ գիշերելու։ Ամրոցում նա ուներ մի մահճակալ, որի վրա պառկած մարդկանց նա սկսում էր աշխատել իր դարբին մուրճով՝ նրանց ձգելով մինչև մահճակալի չափին հավասարեցնելը։ Ավելի հին պատմություններում ասվում է, որ եթե հյուրը չափազանց բարձրահասակ էր, Պրոկրուստեսը կտրում էր ավելորդ երկարությունը. եթե հյուրը չափազանց կարճ էր, Պրոկրուստեսը ձգում էր նրանց մինչև մահ. ոչ ոք երբեք ճշգրիտ չէր համապատասխանում մահճակալին։
Մահճակալի գրություն․ «Սոցիալիստական օրենք»
Նկարի տակ գրառում․ «Ինչպես տեսնում եմ, Ազատությունը մի քիչ ավել է. շատ բարի, մենք անմիջապես կշտկենք այն, և դուք գոհ կմնաք»։ (Նա [ Բիսմարկ ] կտրում է նրա [[[սոցիալիզմ]
)
«Բեռլինյան իշամեղուներ», 19-րդ դարի գերմանական երգիծական ամսագրից ծաղրանկար ]]
Պրոկրուստեսը շարունակում էր իր սարսափի կառավարումը, մինչև որ նրան գերի է վերցնում Թեսևսը, որը սուրբ ճանապարհով ճանապարհորդում էր դեպի Աթենք, և Պրոկրուստեսին «համապատասխանեցնում» է իր մահճակալին։
Նա սպանեց Դամաստեսին, որին մականունը Պրոկրուստես էր, ստիպելով նրան իր մարմինը համապատասխանեցնել իր մահճակալին, ինչպես նա սովորություն ուներ անել օտարների մարմնի հետ։ Եվ նա դա արեց՝ ընդօրինակելով Հերակլեսին։ Քանզի այդ հերոսը պատժում էր նրանց, ովքեր իրեն ծառայելու համար բռնություն կիրառել էին առաջարկում[5]։
Պրոկրուստեսի սպանությունը Թեսևսի վերջին արկածն է Տրոզենից Աթենք ճանապարհորդության ժամանակ։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Էրգոնոմիկա, համակարգերի նախագծում իրենց օգտատերերին համապատասխան։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Πλούταρχος Theseus (հին հունարեն.) — 0110.
- ↑ (not translated to grc) 3.218 // Βιβλιοθήκη (հին հունարեն.) — 0001.
- ↑ Hyginus, Gaius Julius (150). «Fabulae from The Myths of Hyginus». www.library.theoi.com (անգլերեն). Վերցված է 2026-03-16-ին.
- ↑ «Apollodorus, Library, book 3, chapter 16, section 2». www.perseus.tufts.edu. Վերցված է 2026-03-16-ին.
- ↑ «PLUTARCH, LIFE OF THESEUS - Theoi Classical Texts Library». www.theoi.com. Վերցված է 2026-03-16-ին.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 9, էջ 442)։  |
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պրոկրուստյան մահիճ» հոդվածին։ |
| ||||||
