Մասնակից:Anna vardanian/Ավազարկղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հասարակություն, մարդկանց խումբ է, ովքեր մշտապես գտնվում են սոցիալական փոխհարաբերության մեջ կամ սոցիալական մեծ խումբ, ովքեր կիսում են միևնույն աշխարհագրական կամ սոցիալական տարածքը և ենթարկվում են նույն քաղաքական իշխանությանը: Հասարակությունը բնութագրվում է որպես հարաբերությունների մոդել մարդկանց միջև ովքեր համարվում են տարբեր մշակույթների և սոցիալական ինստիտուտների կրողներ: Հասարակական գիտություններում, ավելի մեծ հասարակությունը հաճախ ենթարկվում է ենթախմբերի շերտավորման: Հասարակությունը իր անդամներին կարող է հնարավորություն ընձեռնել, որքանով որ հնարավոր է, օգուտներ քաղելու այն եղանակով, որոնք անհատական ձևով հնարավոր չէ: Եվ անհատական և սոցիալական օգուտները կարող են տարբերվել կամ շատ դեպքերում համընկնել: Հասարակությունը կարող է բաղկացած լինել համակարծիք անձանցից, ովքեր մեծ հասարակություններում ունեն իրենց դոմինանտ նորմերը և արժեքները: Այդ տերմինը, որը երբեմն անվանում են որպես ենթամշակույթ, լայնորեն կիրառվում է քրեաբանության մեջ:

Ավելի լայն իմաստով, հատկապես կառուցվածքային մտքի շրջանակներում, հասարակությունը կարող է պատկերվել, որպես տնտեսական, սոցիալական, արդյունաբերական կամ մշակութային ենթակառուցվածք, կազմված տարբեր անհատներից: Այս տեսակետից հասարակությունը կարող է ենթադրել օբյեկտիվ հարաբերություններ rather than "other people" beyond the individual and their familiar social

Էթմոլոգիան և օգտագործումը


12-րդ դարի երկրորդ կես Հարավային Տանգ դինաստիա: Նկարում պատկերված են ծառաներ, երաժիշտներ, վարդապետներ, հյուրեր և հյուրընկալներ, ովքեր հավաքած են մեկ սոցիալական միջավայրում: Այն իր մեջ արտացոլում է խորքային հայացք այդ ժամանակաշրջանի չինական հասարակության կառուցվածքի մեջ:
12-րդ դարի երկրորդ կես Հարավային Տանգ դինաստիա: Նկարում պատկերված են ծառաներ, երաժիշտներ, վարդապետներ, հյուրեր և հյուրընկալներ, ովքեր հավաքած են մեկ սոցիալական միջավայրում: Այն իր մեջ արտացոլում է խորքային հայացք այդ ժամանակաշրջանի չինական հասարակության կառուցվածքի մեջ:

Հասարակություն տերմինը  ծագել է  է լատիներեն  սոցիետաս բառից, որն էլ իր հերթին  համարվում է որպես հասարակության հոմանիշ (ընկեր, ուղեկից, դաշնակից), տերմինն օգտագործվում է  իբրև բարեկամանական կամ քաղաքացիական կողմերի փոխհարաբերությունների նկարագրություն Առանց այս հոդվածի,  տերմինը կարող է վերաբերել ամբողջ մարդկությանը(այսինքն՝ «ընդհանուր հասարակությանը», «հասարակության մեծ մասին)»),  չնայած այն հանգամանքին, նրանք ովքեր ոչ բարեկամական կամ անբարեխիղճ են հասարակության մնացյալ անդաների հանդեպ, այս իմաստով կարող են համարվել, որպես «հակասոցիալական». Այնուամենայնիվ շոտլանդացի տնտեսագետ Ադամ Սմիթը հանգել է այն եզրակացության, որ «հասարակությունը կարող է կազմված լինել տարբեր մարդկանցից, ինչպես տարատեսակ առևտրականների միջև, » , որ taught instead that a society "may subsist among different men, as among different merchants, from a sense of its utility without any mutual love or affection, if only they refrain from doing injury to each other."[1]Ասոցիացիայի տեսանկյունից հասարակությունը նկարագրվում է,որպես անհատների փոխկախվածություն, ինչպիսիք են ազգային կամ մշակութային ինքնությունը, սոցիալական համերաշխությունը, լեզուն կամ հիերարխիկ կառուցվածքը:

Տեսակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հասարակությունը սոցիալական այն  խմբեր են, որոնք տարբերվում են  ըստ իրենց կեսապայմանների  ռազմավարությամբ և  այն տեխնիկական ձևերով որով մարդիկ հոգում են իրենց կարիքները:Չնայած մարդիկ իրենց ողջ պատմության ընթացքում ստեղծել են տարբեր տեսակի հասարակություներ, մարդաբանները հակված են հասարակությունները դասակարգել ընստ այն աստիճանի, որտեղ խմբերն ունեն անհավասար հնարավորություններ, ինչպիսիք են ռեսուրսները, հեղինակությունը և իշխանությունը: Գործնականում բոլոր հասարակությունները սոցիալական շերտավորման գործընթացի ժամանակ  որոշակի անհավասարություն են զարգացրել իրենց ժողովրդի մեջ , հասարակության անդամներին դասակարգելով տարբեր մակարդակներում՝ հարստության, հեղինակության կամ իշխանության:Սոցիոլոգները հասարակությունը բաշխում են երեք խոշոր կատեգորիաների՝ նախաարդյունաբերական, արդյունաբերական և հետարդյունաբերական:

Նախաարդյունաբերական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախաարդյունաբերական հասարակության մեջ հիմնական տնտեսական գործունեությունը սննդի արդյունաբերությունն է, որի անընդհատ զարգացումը պայմանավորված է մարդկային և կենդանական աշխատանքով:Այս հասարակությունները կարող են ենթաբաշխվել ելնելով իրենց տեխնոլոգիական մակարդակի և սնդամթերքի արտադրության մեթոդի համաձայն:Այդ ենթաբաժանումներն են՝ որսորդական և հավաքչական, հովվական, գյուղատնեսական և ֆեոդալական:

Որսորդություն և հավաքչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուշմենները ձեռքով կրակ ստեղծելիս

Նման հասարակություններում սննդամթերքի հայթայթման  հիմնական ձևը հանդիսանում է ամենօրյա վայրի բույսերը և վայրի կենդանիների որսը: Որսորդ-հավաքչականները անընդհատ գտնվում են սննդի հայթայթման գործընթացում: Նրանք իրենց համար չեն կառուցում կացարաններ, չեն ունենում մշտական բնակության վայրեր, և սովորաբար կազմում են փոքր խմբեր, ինչպիսիք են  ցեղերը: Սակայն որոշ որսորդական և հավաքչական հասարակություններ, ովքեր ունեն առատ ռեսուրսներ(օրինակ՝ տլինտի մարդիկ) ապրում են խոշոր խմբերում և կազմում եմ հիերարխիկ սոցիալական կառույց: Նմանատիպ հասարակություններում  անընդհատ տեղափոխման անհրաժեշտությունը հանգեցնում է նրան, որ խմբի անդամների քանակը սահմանափակվում է: Նրանք ընդհանուր առմամբ կազմում են ավելի քան 60 հոգի և շատ անգամ չեն գերազանցում 100-ը: Խմբերի ներսում անդամների կարգավիճակները համեմատաբար հավասար են և  որոշումները հիմնականում ընդունվում են ընդհանուր համաձայնությամբ:Ցեղային հասարակություններում առաջնորդությունը համարվում է անհատական խարիզմա և  օգտագործվում է միայն հատուկ նպատակներով: Նմանատիպ հասարակություններում չկան քաղաքական ուժեր, որոնք իրենցից ներկայացնում են իշխանականներ, սովորաբար ղեկավար է ընտրվում մի մարդ, որը նաև համարվում է որպես խորհրդատու, հետևաբար ցեղային խմբերում կոլեկտիվ գործողությունները չեն լինում իշխանական: Ցեղերում ընտանիքները կազմում են մեկ սոցիալական միավոր, որտեղ անդամերի մեծամասնությունը միմյանց հետ փոխկապակցվում է ծնունդով կամ ամուսնությամբ: Այս կազմակերպության տիպը պահանջում է, որ ընտանիքները կատարեն իրենց ամենակարևոր գործառույթները՝ վեարտադրողականության և կրթության:

Անասնապահություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Անասնապահական հասարակություն

Կենսապահովման ավելի արդյունավետ ձևերից է անասնապահությունը: Առօրյա սննդամթերք փնտրելու փոխարեն, անասնապահական հասարակության անդամները իրենց սննդամթերքի կարիքները բավարարելու համար նախընտրում են ստանալ ընտանեկան կենդանիներից : Անասնապահները սովորաբար ապրում են քոչվորական կյանքով, իրենց անասուններին տեղափոխում են մեկ արոտավայրից մյուսը, քանի որ նրանց սննդամթերքն ավելի հուսալի է: Անասնապահական հասարակությունները կարող են աջակցել ավելի մեծ բնակչության: Արդյունքում, աշխատանքի բաժինները (անհատների կամ խմբերի մասնագիտացումը որոշակի տնտեսական գործունեության իրականացման մեջ) դառնում է ավելի բարդ: Օրինակ, որոշ մարդիկ դառնում են արհեստագործներ, գործիքներ, զենքեր և զարդեր արտադրողներ, քանի որ ապրանքների արտադրությունը խրախուսում է առևտուրը: Այս առևտուրը օգնում է ստեղծել անհավասարություն, քանի որ որոշ ընտանիքներ ավելի շատ ապրանքներ են ձեռք բերում քան մյուսները: Այս ընտանիքները հաճախ ձեռք են բերում իշխանություն իրենց հարստության շնորհիվ: Մեկ սերնդից մյուսը սեփականության փոխանցումը օգնում է կուտակել հարստությունը և պահպանել իշխանությունը: Ժամանակի ընթացքում առաջանում են ժառանգական կառավարություններ, որոնք անասնապահական հասարակություններում բնութագրվում են իշխանական տիպական ձևեր:

Այգեգործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Այգեգործական հասարակություն

Այգեգործական հասարակությունում, որպես սննդի ապահովման աղբյուր համարվում էր անտառներում և ջունգլիներում աճեցված միրգը և բաջարեղենը:Այդ  հասարակությունները ունեն նույն տեխնոլոգիական զարգացման մակարդակը և  բարդությունը ինչպես հավաքչական հասարակությւններում: Որոշ այգեգործական խմբեր բերքի որակի բարձրացման համար օգտագործում են կտրել-այրել մեթոդը: Հետագայում այրված  բուսականության մոխիրը օգտագործվում էր որպես պարարտանյութ:

Horticulturists use human labor and simple tools to cultivate the land for one or more seasons. When the land becomes barren, horticulturists clear a new plot and leave the old plot to revert to its natural state. They may return to the original land several years later and begin the process again. By rotating their garden plots, horticulturists can stay in one area for a fairly long period of time. This allows them to build semipermanent or permanent villages. The size of a village's population depends on the amount of land available for farming; thus villages can range from as few as 30 people to as many as 2000.As with pastoral societies, surplus food leads to a more complex division of labor. Specialized roles in horticultural societies include craftspeople, shamans (religious leaders), and traders. This role specialization allows people to create a wide variety of artifacts. As in pastoral societies, surplus food can lead to inequalities in wealth and power within horticultural political systems, developed because of the settled nature of horticultural life.

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Գյուղատնտեսական հասարակություն
15-րդ դար, բերքահավաք

Գյուղական հասարակությունում  գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաները օգտագործում են  մեծ տարածքներում  մշակաբույսերի աճեցման նպատակով: Սոցիոլոգները  գյուղատնտեսական հեղափոխություն արտահայտությունն կիրառում են 8500 տարի առաջ տեղի ունեցած տեխնոլոգիական փոփոխությունների համար, ինչը հանգեցրեց մշակաբույսերի և կենդանիների բարձր որակի մշակմանը:

Սննդամթերքի աճի ավելացումը հանգեցրեց բնակչության թվաքանակի ավելացմանը, քան նախկին համայնքներում էր: Սա իրենից ենթադրում էր  մեծ ավելցուկ, որի արդյունքում քաղաքները դարձան առևտրի կենտրոններ:Գյուղատնտեսական հասարակությունում սկսեցին զարգանալ սոցիալական շերտավորման ավելի մեծ աստիճաններ: Օրինակ՝ նախկինում կանայք ունեին ավելի բարձր սոցիալական կարգավիճակ , քան տղամարդիկ, որովհետև հավասարապես կիսում էին աշխատանքը տղամարդկանց հետ: Նույնիսկ որսի և հավաքչությունների ժամանակ կանայք ավելի շատ սնունդ էին հավաքում , քան տղամարդիկ:. Այնուամենայնիվ, սննդի արտադրության զարգացմանն զուգահեռ կանայք սկսեցին ավելի քիչ դեր ունենալ մթերքի հայթայթման գործում, ինչը հանգեցրեց նրան, որ կանայք սկսեցին ավելի շատ  ենթարկվել տղամարդկանց:

Ֆեոդալական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ֆեոդալական հասարակություն

Feudalism was a form of society based on ownership of land. Unlike today's farmers, vassals under feudalism were bound to cultivating their lord's land. In exchange for military protection, the lords exploited the peasants into providing food, crops, crafts, homage, and other services to the landowner. The estates of the realm system of feudalism was often multigenerational; the families of peasants may have cultivated their lord's land for generations.

Գորշ գայլ:Սոցիալական Էթոլոգիա
  1. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Briggs9 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում: