Մանկական երկլեզվություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Մանկական երկլեզվություն՝ երևույթ է, որի ժամանակ երեխան տիրապետում է երկու լեզվի, միևնույն ժամանակ լեզուների օգտագործումը մեկը մյուսին չի խանգարում։

Երկլեզու երեխաների զարգացման իրավիճակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավելի հաճախ երկլեզու երեխաները լինում են գաղթած կամ երկու էթնիկների խառնուրդ ընտանիքներից։ Առաջին դեպքում ծնողների կողմից օգտագործվող լեզուն տարբերվում է ներքին հասարակության լեզվից, իսկ երկրորդ դեպքում երկու լեզուներն էլ գործածական են։

Հաղորդակցման ռազմավարություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որպեսզի երկլեզու երեխաների զարգացումը ավելի հաջող լինի, ծնողները սովորաբար միջոցներ են մտածում, որոնցով կկարողանան պահպանել երկու լեզուների կրումը։ Այդ միջոցները կոչվում են հաղորդակցման ռազմավարություններ։

  • «Մեկ մարդ/ծնող - մեկ լեզու» սկզբունքը ամենափորձառու և էֆֆեկտիվն է համարվում․ այն տարբեր երկրներում փորձառվում է ավելի քան 100 տարի։ Շատ ծնողներ, ձգտելով ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել իրենց երեխաների խոսքի զարգացմանը, հնարավորության դեպքում ակտիվացնել իրենց կարողությունները, դիմում են այդ սկզբունքին։ Այս սկզբունքը կարող է իրականցվել ոչ միայն ծնողների, այլև ընկերների, բարեկամների, դայակների, տնային դաստիարակչուհիների կողմից։
  • «Մեկ իրավիճակ - մեկ լեզու» սկզբունքը առանձնացնում է լեզուների օգտագործումը ըստ իրավիճակների։ Ըստ ծնողների ընտրության, որոշվում է, թե որ իրավիճակում որ լեզվով կիրականացվի հաղորդակցությունը։
  • «Մեկ վայր - մեկ լեզու» սկզբունքը հնարավորություն է տալիս ծնողներին առանձնացնել լեզուները ըստ գործածման վայրի։ Ավելի հաճախ ընտրվում է «ընտանեկան» լեզուն և լեզու, որ գործածվում է երեխայի հետ հաղորդակցվելու համար տնային միջավայրից դուրս։ Ավելին, այն ընտանիքները, որոնք առաջնորդվում են այս սկզբունքով, նույն ծնողը երեխայի հետ տանը հաղորդակցվում է մեկ լեզվով, իսկ տնից դուրս՝ մեկ այլ։
  • «Մեկ ժամանակ - մեկ լեզու» սկզբունքը հազվադեպ է գործածական։ Այսպիսի սկզբունքը հարմար է ավագ երեխաների լեզվի իմացության մակարդակը պահպանելու համար, այն պայմանով, որ ամբողջ ընտանիքը այդ լեզվի կրողն է։ Այսպիսի սկզբունքի իմաստը այն է, որ օրվա որոշակի ժամանակ կամ որևէ օր, ըստ պայմանավորվածության, ընտանիքը ամբողջությամբ հաղորդակցությունը անց է կացնում երկրորդ լեզվով։ Այսպիսի սկզբունքը հաճախակի օգտագործում են մանկուց երեխաներին օտար լեզուներ սովորեցնող ծնողները՝ մտցնելով այն որպես ավանդույթ, ինչպես օրինակ՝ «անգլիական շաբաթներ»։

Երկլեզվության տրանսֆորմացիայի հավանական տարաբերակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկլեզու երեխայի լեզվի իմացությունը ստատիկ չի մնում։ Այս կամ այն լեզվի իմացության մակարդակը կարող է փոխվել մինչև լեզուներից մեկի լիակատար մոռացում։ Լեզվի իմացության մակարդակը փոխելու հնարավոր տարբերակներն են[1]

  1. Լեզվական վերագրում ՝ մեկ լեզվի վատթարացում, աստիճանական անկում։
  2. Բրածոացում ՝ մեկ լեզվի զարգացման դադարեցում։
  3. Լեզվի փոփոխություն՝ երկլեզու օգտագործողի բնագավառից լեզվի դուրս մնալը։
  4. Լեզվական մահ՝ անհատի կողմից լեզվի լիակատար մոռացում։
  5. Վերակենդանացում ՝ լեզվի օգտագործման վերածնունդ։
  6. Արդիականացում ՝ լեզվի նոր մակարդակի հասնելը, առավել հաճախ դա համարվում է նրա ճանաչումը պաշտոնական մակարդակում։

Երեխայի զարգացման վրա երկլեզվության ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկլեզվության վտանգի և օգտակարության վերաբերյալ մասնագետների կարծիքները տարբերվում են։ Երկլեզվության կողմնակիցները նշում են այն, որ երկլեզու երեխայի բարեհաջող զարգացման դեպքում, իրենց համատարիքակիցներից որոշակի ձևով հետ մնալուց հետո, դպրոցական և ավելի մեծ տարիքում սկսում են գերազանցել նրանց ավելի մեծ ցուցանիշներով։ Երկլեզու երեխաների հետաքրքիր փաստերի շարքում է այն, որ ավագ դպրոցական և դպրոցական երկլեզու երեխաները ավելի մեծ չափով հետաքրքրվում են լեզվաբանական երևույթներով, քան միալեզուները, քանի որ դրա լեզվական փորձը շատ ավելի լայն է[2]։

Երկլեզվության հակառակորդները նշում են այն, որ երկլեզու երեխաների խոսքի զարգացումը վաղ տարիքային փուլերում շատ ավելի դանդաղ է ընթանում, քան տարիքակից միալեզու երեխաների մոտ, իսկ խոսքի զարգացման այդպիսի դանդաղեցումը կարող է հանգեցնել հետաձգումների մտավոր ոլորտում և մտածողության զարգացման մեջ, քանի որ փոքր երեխայի զարգացումը անմիջականորեն կապված է մեծահասակների հետ նրա շփումից[3]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բաժենովա Օ․ Վ․ Երկլեզվություն․ Երկլեզու դաստիարակության յուրահատկությունները կամ ինչպե՞ս մեծացնել հաջողակ երեխա։
  • Բարինովա Ի․ Ա․, Նեստերովա Օ․ Ա․ երկլեզու լեզվական անհատի որոշակի յուրահատկությունների մասին // Բանասիրական գիտություններ։ Տեսության և պրակտիկայի հարցեր։
  • Վիգոտսկիյ Լ․ Ս․ Մանկական տարիքի բազմալեզվության մասին։ Վիգոտսկիյ Լ․ Ս․ Երեխաների մտավոր զարգացումը ուսուցման գործընթացում։ Մ․ — Լ․, 1935։
  • Կուդրյավցևա Ե․ Լ․ Բնական երկլեզվությունը որպես կրթական և գիտական ներուժ // Երկրորդ Կոնգրեսսի հայրենակիցների՝ արտասահմանում և Ռուսաստանի Դաշնությունում աշխատող ռուսական համալսարանների շրջանավարտների զեկույցները։ — Կազան, 2011։
  • Պռոտասովա Ե․ Յու․, Ռոդինա Ն․ Մ․ Բազմալեզվությունը մանկական տարիքում — Երկրորդ հրատարակչություն։ — Սանկտ Պետերբուրգ։ Զլատոուստ, 2011։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]