Ճիշտ մատ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ճիշտ մատ (պատ), շախմատային պարտիայում կամ խնդիրներում մատի (պատի տարատեսակ, որը միաժամանակ և՛ մաքուր մատ է, և՛ խնայողական[1], այսինքն՝ նրա ժամանակ ներգրավված են գրոհող կողմի բոլոր խաղաքարերը (բացի արքայից և զինվորներից), իսկ գրոհի ենթարկված արքայի շուրջը բոլոր դաշտերը կա՛մ մրցակցի խաղաքարերի գրոհի տակ են ուղիղ մեկ անգամ, կա՛մ զբաղված են սեփական խաղաքարերով և զինվորներով։ Որպես միակ բացառություն թույլատրվում է սեփական արքայի հարևան դաշտերից մեկում գտնվող կապակցված խաղաքարով ճիշտ մատը (պատը) (տե՛ս ներքևում): Կրկնակի շախի դեպքում թույլատրվում է արքայի դաշտի վրա կրկնակի հարձակում։

Գրոհի ենթարկվող արքայի գույնի կապակցված խաղաքարով ճիշտ մատի (պատի) դեպքում այդ խաղաքարը հնարավորություն ունի խոչընդոտելու շախին (պատին) կապի բացակայության դեպքում։ Եթե այդպիսի հնարավորություն չկա, մատը (պատը) համարվում է ոչ խնայողական։ Այն դեպքում, երբ կապված խաղաքարը գտնվում է սեփական արքայի հարևան դաշտերից մեկում, նրա զբաղեցրած դաշտը չի գրոհվում ուրիշ ոչ մի խաղաքարով, բացի կապողից։ Այլապես մատը համարվում է ոչ մաքուր։

Ճիշտ մատերը (պատերը) չափազանց հազվադեպ են գործնական շախմատում (թեև, օրինակ, միայնակ արքայի դեմ արքայով և նավակով վերջնախաղը կարող է ավարտվել միայն ճիշտ մատով), սակայն զգալի ավանդ են ներդնում շախմատային խնդիրների և էտյուդների գեղեցկության մեջ, քանի որ համարվում են գեղարվեստական։

Ճիշտ մատը հանդիպում է VIII—IX դարերի արաբական մանսուբներում, միջնադարյան տարբեր խնդիրներում և շախմատային ժողովածուներում։

Օրինակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

abcdefgh
8
Chessboard480.svg
c8 white bishop
a7 black queen
d5 black knight
e5 black king
c4 white knight
h4 white queen
a2 white pawn
a1 white king
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
Ճիշտ մատի օրինակ
abcdefgh
8
Chessboard480.svg
c8 white bishop
a7 black queen
d6 white circle
e6 black cross
f6 black circle
d5 black knight
e5 black king
f5 black cross
c4 white knight
d4 black circle
e4 black circle
f4 black circle
h4 white queen
a2 white pawn
a1 white king
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
- վերահսկում է սպիտակ թագուհին

× - վերահսկում է սպիտակ փիղը
ο - վերահսկում է սև արքան գրոհող ձին
d5 դաշտը խլում է սև ձին

abcdefgh
8
Chessboard480.svg
c8 white bishop
a7 black queen
a5 white rook
d5 black bishop
e5 black king
c4 white knight
h4 white queen
a2 white pawn
a1 white king
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
Կապակցված սև փղով ճիշտ մատ

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]