Հարվի Սվիթման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հարվի Սվիթման
հոկտեմբերի 10, 1921(1921-10-10)[1] - հունվարի 15, 2015(2015-01-15)[1] (93 տարեկան)
ԾննդավայրՕկլենդ, Նոր Զելանդիա
Մահվան վայրՕկլենդ, Նոր Զելանդիա
ԳերեզմանNorth Shore Memorial Park
ԶորատեսակԹագավորական ռազմաօդային ուժեր
Կոչումsquadron leader?
Մարտեր/
պատերազմներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Պարգևներ«Թռիչքային ակնառու ձեռքբերումների համար» խաչ
ԿրթությունMatamata College?

Հարվի Նելսոն Սվիթման (անգլ.՝ Harvey Nelson Sweetman, հոկտեմբերի 10, 1921(1921-10-10)[1], Օկլենդ, Նոր Զելանդիա - հունվարի 15, 2015(2015-01-15)[1], Օկլենդ, Նոր Զելանդիա), Նոր Զելանդիայի ռազմաօդային ուժերի և Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի նոր օդաչու, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիտասարդ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարվի Սվիթմանը ծնվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Նոր Զելանդիայում։ Ավարտել է Ուաիկատոյի Մատամատայի շրջանի միջնակարգ դպրոցը (այժմ Մատամատայի քոլեջը), որտեղ եղել է լողի չեմպիոն և կրիկետի թիմի ավագ[2][3][4]։

Զինվորական ծառայություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940 թվականի ապրիլին 19 տարեկանում Հարվին անդամագրվել է Նոր Զելանդիայի ռազմաօդային ուժերի շարքին, և ուսումնառությունից հետո ուղարկվել է Մեծ Բրիտանիա՝ Նորզելանդական ՌՕՈՒ-ի օդաչու սերժանտ-օդաչուի կոչումով[3][5]։

1941 թվականի փետրվարին Սվիթմանը նշանակվեց Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի 234-րդ էսկադրիլիայում, որտեղ թռչում էր  «Supermarine Spitfire»-ով։ Մարտին նա տեղափոխվել էր նոր ձևավորված 485-րդ Նորզելանդական էսկադրիլիա։ Օգոստոսի 29-ին իր առաջին հաղթանակը տարավ պատերազմում՝ Բելգիայի երկնքում խփելով Messerschmitt Bf. 109-ը, իսկ սեպտեմբերի 18-ին խոցել է ևս մեկ կործանիչ[4]։

1942 թվականի փետրվարի 12-ին Սվիթմանը Լա Մանշ նեղուցում մասնակցել է գերմանական Scharnhorst և Gneisenau լինկորների վրա հարձակմանը, որի ժամանակ խփել է մեկ «Messerschmitt Bf.109»[3]: Մարտին Սվիթմանը, որպես «B» օղակի հրամանատար, տեղափոխվել էր 486-րդ էսկադրիլիա, որը համալրված էր «Hawker Hurricane MkIIB» ինքնաթիռներով, որոնք գիշերային մարտական թռիչք էին կատարում Ուիթերինգ ռազմակայանից։ Հուլիսի 23-ի լույս 24-ի գիշերը Սվիթմանն իր առաջին հաղթանակն է տարել այդ ստորաբաժանման կազմում՝ Կանադայի ռազմաօդային ուժերի «Bristol Beaufighter» կործանիչի հետ խփելով գերմանական «Dornier Do 217»-ը։ Այս հաղթանակի համար լոնդոնյան թերթերը նրան «Միայնակ գայլ» են անվանել (անգլ.՝ Lone Wolf)[6]: 1942 թվականի հուլիսի 30-ին սկսվել է «Hawker Typhoon» ինքնաթիռների կողմից վերջերս թողարկված էսկադրիլիայի վերազինումը, որից հետո այն տեղափոխվել է հարավ՝ Լա Մանշի վրայով մարտական թռիչքներին մասնակցելու համար[7]։

1943 թվականի ապրիլի 9-ին Սվիթմանը վթարի է ենթարկել «Focke-Wulf Fw 190 Würger»-ը։ Մեկ շաբաթ անց, հերթական մարտական թռիչքի ժամանակ, նրա ինքնաթիռը խիստ վնասվել էր Հավրայում զենիթային հրետանու կրակից, և նա դժվարությամբ կարողացավ անցնել Լա Մանշը և հասնել Անգլիա, որտեղ արտակարգ վայրէջք է կատարել Սելսեյ Բիլլի մոտ գտնվող կարտոֆիլի դաշտում[4]։ Մայիսի 21-ին լեյտենանտ Սվիթմանը պարգևատրվել է «Ակնառու վաստակի համար»[8][9]։ Նա դարձել է էսկադրիլիայի երկրորդ օդաչուն, որը պարգևատրվել է այդ պարգևով (առաջինը էսկադրիլիայի հրամանատար Ֆրենսիս Մերֆին էր)[10]։ Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Գեորգ V-ն անձամբ նրան մրցանակ է հանձնել Բուքինգհեմյան պալատում, ինչպես նաև առանց ֆիլտրի «Pall Mall» սիգարը, որը Սվիթմանը պարզապես դրել է գրպանում, քանի որ չգիտեր, թե ինչ անել նրա հետ[6]։

Hawker Tempest Mk V. ինքնաթիռը՝ Նյուչերչ օդանավակայանում։

1943 թվականի հուլիսին Սվիթմանը ժամանակավորապես թողել է ծառայությունը և մինչև 1944 թվականի փետրվարը ծառայել որպես փորձարկող օդաչու «Hawker Aircraft»-ում։ 1944 թվականի փետրվարին նա վերադարձավ ծառայության նախկին վայր և նշանակվեց A օղակի հրամանատար։ Այդ ժամանակ ստորաբաժանումը տեղակայված էր Քենթ կոմսության Էշֆորդի մոտ գտնվող Նյուչերչ օդանավակայանում և վերազինվում էր Hawker Tempest MK V. նոր ինքնաթիռներով։ 1944 թվականի կեսերին Հյուսիսային Ֆրանսիա մարտական թռիչքներից հետո 486-րդ Էսկադրիլիան խնդիր էր դրել պաշտպանել Լոնդոնը և Անգլիայի հարավ-արևելքը գերմանական Ֆաու-1 թևավոր հրթիռներից։ Ծառայության ողջ ընթացքում Սվիտմենն անձամբ է խոցել 11 հրթիռ և մեկը՝ թիմում[4][11]։ Առաջին հրթիռը խոցվել էր հունիսի 16-ին Հիթ քաղաքի մոտ, հաջորդ երեք օրերի ընթացքում նա խփել էր ևս երկու հրթիռ, իսկ հուլիսի կեսերին նրա անձնական հաշիվը հասել էր 9-ի։ Տասներորդ հրթիռը, որի մոտ Սվիտմենը խփել էր թևերը, չի պայթել և հասել է Գաստինգս, որի վրա օդում ավերվել է։ Նրա 11-րդ և վերջին հրթիռը խոցվել էր օգոստոսի 9-ին[4]։ Իր վաստակի համար նա ստացել է ևս մեկ մականուն՝ «Այրվող ռումբերի արքա» (անգլ.՝ Buzz Bomb King)[6]:

1944 թվականի սեպտեմբերի 15-ին (22 տարեկան հասակում) Սվիտմենը նշանակվել է Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի 3-րդ էսկադրիլիայի հրամանատար՝ 2-րդ մարտավարական ավիախմբի կազմում, որը տեղակայված էր Գրիմբերգենում (Հոլանդիա)։ Նոյեմբերի 26-ին նա ոչնչացրեց Messerschmitt Me.262-ը, որը փորձում էր թռչել Ռայնեի օդանավակայանից[2][4]։

1945 թվականի հունվարից Սվիթմանը կրկին ծառայել է որպես Hawker Aircraft-ի օդանավերի փորձարկող օդաչու[7], իսկ ավելի ուշ՝ Փորձարկող օդաչուների ուսումնարանում[2]։

Պատերազմից հետո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1946 թվականին պատերազմի ավարտից հետո Սվիթմանը վերադարձել է Նոր Զելանդիա և դարձել է Նորզելանդական ՌՕՈՒ-ի օդաչուների պատրաստման դպրոցում օդաչուների պատրաստման ավագ հրահանգիչ Օհակեա բազայում[4]։

2011 թվականին իր 90-ամյա հոբելյանին Հարվին մնաց 3-րդ էսկադրիլիայի կենդանի երկու վետերաններից մեկը՝ Քեյթ Թիլեի հետ[12]։ Նա համեստորեն խոսել է իր սխրանքների մասին, ասելով, որ պարզապես ողջ է մնացել[6]։

Մահ և հուղարկավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարվի Սվիտմենը մահացել է 2015 թվականի հունվարի 15-ին 93 տարեկան հասակում Օքլենդում՝ ընտանիքի անդամների ներկայությամբ։ Նրա հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել հունվարի 21-ին Նորթ Շոր հուշահամալիրում, որից հետո դիակիզում է տեղի ունեցել մասնավոր կարգով[13][14][15]։

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարվի Սվիթմանը 66 տարի ապրել է Էլիս Գվեն Սվիթմանի հետ։ Նրանք հինգ որդի են ունեցել՝ Դոնալդ Ռոնալդ, Սթիվեն Հարվի, Ուիլյամ Ստյուարտ, Մորիս Ջերալդ և Իեն Ջեֆրի[16]։ Կյանքի ավարտին Սվիթմանը ուներ 16 թոռ ու 12 ծոռ[6]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Find A Grave — 1995.
  2. 2,0 2,1 2,2 «Squadron Leader Harvey Nelson Sweetman (DFC)»։ The Hawker Tempest։ 23 апреля 2014։ Վերցված է 20 января 2015 
  3. 3,0 3,1 3,2 «Brilliant airman»։ The New Zealand Herald։ 27 сентября 1944։ Վերցված է 20 января 2015 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 «Squadron Leader Harvey Sweetman - obituary»։ The Telegraph։ 29 января 2015։ Վերցված է 25 марта 2015 
  5. «Goodbye, WWII RAF Squadron Leader Harvey Nelson Sweetman (1921-2015)»։ warhistoryonline.com։ 18 января 2015։ Վերցված է 20 января 2015 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 «'Lone Wolf' Kiwi flying ace dies»։ The New Zealand Herald։ 18 января 2015։ Վերցված է 20 января 2015 
  7. 7,0 7,1 «S/L Harvey Nelson Sweetman D.F.C.»։ Официальная страница 485-й эскадрильи КВВСНЗ в «Facebook»։ Վերցված է 20 января 2015 
  8. «Supplement 36027, page 2321»։ The London Gazette։ 21 мая 1943։ Վերցված է 20 января 2015 
  9. «Supplement 36027, page 2322»։ The London Gazette։ 21 мая 1943։ Վերցված է 20 января 2015 
  10. «Supplement 36027, page 2320»։ The London Gazette։ 25 мая 1943։ Վերցված է 25 марта 2015 
  11. «Harvey Nelson Sweetman»։ cieldegloire.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-02-01-ին։ Վերցված է 20 января 2015 
  12. «Squadron Leader Harvey Sweetman DFC»։ Wings Over New Zealand։ 13 октября 2011։ Վերցված է 20 января 2015 
  13. «WWII RAF squadron leader dies»։ Stuff.co.nz։ 17 января 2015։ Վերցված է 20 января 2015 
  14. «Harvey Nelson Sweetman. Obituary»։ The New Zealand Herald։ 17 января 2015։ Վերցված է 20 января 2015 
  15. «Died Harvey Nelson Sweetman»։ Waikato Times։ 20 января 2015։ Վերցված է 20 января 2015 
  16. «Harvey Nelson Sweetman»։ familytreemaker.genealogy.com։ Վերցված է 20 января 2015 (չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]