Ժոզեֆ Ագուստին Շաո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ժոզեֆ Ագուստին Շաո
Joseph-Augustin Chaho
Agosti Xaho.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 10, 1810 թ.
Ծննդավայր Տարդեց Սորհուլուս
Մահացել է հոկտեմբերի 23, 1858 թ.
Մահվան վայր Բայոնա
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Ազգություն Բասկ
Ազդել է Բասկագիտության, բասկերի ծագման ուսումնասիրության վրա
Մասնագիտություն Հռետորաբանություն,
Տնտեսագիտություն
Agosti Xaho Վիքիպահեստում

Ժոզեֆ Ագուստին Շաո (հոկտեմբերի 10, 1810, Տարդեց Սորհուլուս - հոկտեմբերի 23, 1858, Բայոնա), բասկ հայտնի գիտնական, ազգագրագետ, հրապարակախոս, արձակագիր, հասարակական, քաղաքական գործիչ[1]:

Հաճախել է Օլորոնի ճեմարանում, որտեղ ու սովորել է հռետորաբանություն, իսկ Պոյի վարժարանում ուսումնասիրել է տնտեսագիտություն[1]:

Ժոզեֆը 20 տարեկան հասակում տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ իրականացրել է հասարակական, քաղաքական և գրական ըակտիվ գործունեություն: Նա նաև զբաղեցրել է զինվորական և քաղաքական ոչ բարձր պաշտոններ, ինչպես նաև հիմնադրել է «Արիել» թերթը[1]:

Այտորի լեգենդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ագուստին Շաոն հանդիսանում է 19-րդ դարի առաջին բասկագիտության առանցքային գորչծիչներից մեկը: 1845 թվականին «Արիել» թերթում լույս է տեսնում նրա հեղինակած «Այտոր. Կանտաբրյան լեգենդ» ստեղծագործությունը, որը հսկայական ազդեցություն է ունեցել բասկագիտական մտքի զարգացման և բասկյան ազգային գաղափարախոսության ձևավորման վրա: Մասնագետներից ոմանք Շաոյի ստեղծագործությունը համարում են ռոմանտիկ պատմավեպ, ուրիշները՝ արձակ լիրիկական պոեմ, երրորդները՝ խոհական-փիլիսոփայական էսսե: Շաոյի շնորհիվ բասկերի ծագման թեման առաջին անգամ մուտք է գործում գեղարվեստական գրականություն: Հետաքրքրական է, որ այս ստեղծագործությունում բասկերի Տուբալ նահապետը փոխարինվում է բասկերի առասպելական նախահայր Այտորով[1]:

Շաոն չի անդրադարձել Այտոր անվան ծագմանը: Հետազոտողներից շատերը կարծում են, որ այդ անունը վերցված է բասկերեն «aitoren seme» արտահայտույթունից, որը բառացի նշանակում է «Այտորի որդի»: Որոշ գիտնականներ չեն ընդունում այս բացատրություն և Այտոր անվան մեջ տեսնում են «Հայի թոռ» կապակցությունը: Նման կարծիք է արտահայտել, մասնավորապես, գերմանացի հայագետ Յոզեֆ Կարստը: Այլ ուսումնասիրողներ պնդում են, որ Այտոր անունը ծագել է «Այա էտոռի» (Aia etorri) կազմությունից, որը նշանակում է «Այայից եկած», այսինքն՝ «Հայաստանից եկած», քանի որ, ըստ բասկյան ազգային ավանդության, բասկերի նախահայրը իր յոթ զավակների հետ միասին գաղթել է Հայաստանից[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Ժոզեֆ Ագուստին Շաո, «Այտորի լեգենդը», թարգմանությունը՝ Վահան Սարգսյանի, Երևան, «Ասողիկ» հրատարակչություն, 2007 թվական: