Էբինհաուզի տեսողական պատրանք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կենտրոնի նարնջագույն երկու շրջաններն ունեն նույն չափերը, սակայն ձախ շրջանն ավելի փոքր է ընկալվում:

Էբինհաուզի տեսողական պատրանք կամ Տիտչեների շրջաններ, չափերի ընկալման տեսողական պատրանք: Ամենահայտնի տարբերակը իրար մետ տեղադրված նույն չափի երկու շրջաններն են, որոնցից մեկի շուրջը մեծ չափերի շրջաններ են, իսկ մյուսինը` մանր: Նույն չափեր ունենալով հանդերձ` առաջին շրջանը երկրորդից փոքր է թվում:

Պատրանքը բացահայտել է գերմանացի հոգեբան Հերման Էբինհաուզը (1850-1909): Անգլախոս միջավայրում այն հանրաճանաչ է դարձել 1901 թվականին հրատարակված Տիտչեների հեղինակած փորձնական հոգեբանության դասագրքից: Այստեղից էլ ծագել է երևույթի երկրորդ անվանումը` Տիտչեների շրջաններ[1]:

Չնայած սովորաբար համարվում է, որ տեսողական այս պատրանքը կապված է չափերի ընկալման հետ, սակայն արտահայտվել է տեսակետ, որ այս պատրանքի ստեղծման վճռորոշ գործոնը կենտրոնական շրջանի հեռավորությունն է նրան մերձակա մյուս շրջաններից, ինչպես նաև շրջանի փակված լինելու աստիճանը: Էբինհաուզի պատրանքը Դելբյոֆի տեսողական պատրանքի տարատեսակ կարելի է դիտարկել: Եթե շրջապատող օղակները կենտրոնական շրջանին մոտ են տեղակայված, ապա այն ավելի մեծ է թվում, և հակառակը: Շրջանն ընդգրկող օղակների չափը որոշում է, թե ինչքան մոտ կարող են նրանք գտնվել կենտրոնական շրջանին` առաջացնելով երկու ցուցանիշների` չափերի և հեռավորության շփոթ[1]:

Էբինհաուզի պատրանքը էական դեր ունի ժամանակակից գիտական վեճերում, որոնք կապված են տեսողական կեղևում տեղեկության մշակման երկու տարբեր կենտրոնների (ընկալում և գործողությունների կատարում) գոյության հետ: Ապացուցված է, որ Էբինհաուզի պատրանքն աղավաղում է չափերի ընկալումը, բայց երբ օբյեկտը տեսողական ընկալումից հետո փորձում է որոշակի գործողություններ կատարել, օբյեկտի չափերն ընկալվում են առանց աղավաղումների: Վերջին շրջանում լույս է տեսել հրապարակում, որ իրական փորձեր են կատարվել մեծ անճշտություններով: Այդ փորձերում ազդակները սահմանափակել են սխալի հնարավորությունը` հենց դրանով պատասխան գործողություններն ավելի ճիշտ դարձնելով: Ընդ որում երկու ազդակները` մեծ և փոքր, ներկայացվել են տարանջատված, այսինքն` համեմատության համար երկրորդ շրջանը չի եղել, ինչն էլ Վ. Ֆրանցի և համահեղինակների կարծիքով խոսում է պատրանքի բացակայության մասին: Հոդվածի հեղինակներն արտահայտում են տեսակետ, որ Էբինհաուզի պատրանքն աղավաղված է` անկախ տեսողական տեղեկության մշակումից[2][3]:

Ժամանակակից մեկ այլ աշխատանքում պնդվում է, որ այս, ինչպես նաև Պոնցոյի տեսողական պատրանքի ընկալումը կախված է առանձին անհատների ընկալումից[4]:

Դրսևորումը կենդանիների մոտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կա կարծիք, որ Էբինհաուզի պատրանքին ենթարկվում են թռչունների մի շարք տեսակներ` հավեր, աղավնիներ, սոսնձակեռնեխներ, ժակո թութակներ:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Roberts B, Harris MG, Yates TA. (2005)։ «The roles of inducer size and distance in the Ebbinghaus illusion (Titchener circles)»։ Perception. 34 (7): 847–56։ PMID 16124270։ doi:10.1068/p5273 
  2. M. A. Goodale & David Milner (January 1992)։ «Separate pathways for perception and action»։ Trends in Neuroscience 15 (1): 20–25։ PMID 1374953։ doi:10.1016/0166-2236(92)90344-8 
  3. V. H. Franz, F. Scharnowski and K. R. Gegenfurtner (2005)։ «Illusion effects on grasping are temporally constant not dynamic»։ J Exp Psychol Hum Percept Perform 31 (6): 1359–1378։ PMID 16366795։ doi:10.1037/0096-1523.31.6.1359։ Վերցված է September 16, 2012 
  4. D Samuel Schwarzkopf, Chen Song & Geraint Rees (January 2011)։ «The surface area of human V1 predicts the subjective experience of object size»։ Nature Neuroscience 14: 28–30։ doi:10.1038/nn.2706