Գեոանտիկլինալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Գեոանտիկլինալ, երկրակեղևի մասնակի, նեղ կամարաձև բարձրացում գեոսինկլինալային համակարգի սահմաևներում։ Գեոանտիկլինալները մի քանի տասնյակ կիլոմետր լայնություն ն հարյուրավոր կիլոմետր երկարություն ունեցող գալարուն գոտիներ են։ Գոյություն են ունենում մի քանի երկրաբանական դարաշրջանների ընթացքում։ Գեոսինկլինալային համակարգերի ընդհանուր ինվերսիայից հետո ինտրագեոանտիկլինալները վեր են ածվում սինկչինորիումների, իսկ ինտրագեոսինկլինալները՝ անտիկչինորիումների։ Զարգացման ավարտի փուլերում գեոանտիկլինալները դառնում են ծալքավոր կառուցվածքների միջուկներ։ Գևոմորֆոլոգիական հատկանիշներով գեոանտիկլինալին զգալի չափով նմանվում են ստորջրյա ներօվկիանոսային լեռնաշղթաները (ռիֆտոգենալները), որոնք հանդես են գալիս իբրև ճկուն շառնիրներ և ձգվում են մոտավորապես մայրցամաքների ափերին զուգահեռ։ Ստորջրյա գեոանտիկլինալային լեռնաշղթաների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 65000 կիլոմոտր։ Դրանց բնորոշ օրինակ է Ներատլանտյան լեռնաշղթան։ «Գեոանտիկլինալ» տերմինն առաջին անգամ օգտագործել է Ջ. Դանան (1873 թվականին), հակադրելով այն գեոսինկչինալին։ Վերջին տարիներին որոշ հեղինակներ օգտագործում են նաև էվգեոանտիկլինալ հասկացությունը այն գեոանտիկլինալների նկատմամբ, որոնք կազմված են առավելապևս ծալքավոր հրաբխածին շերտախմբերից և ինտրուզիվ զանգվածներից։ Գեոանտիկլինալի օրինակ են Կուբիստն կղզիների աղեղը, Ուրալի առանցքային մասը կազմող Ուրալտաու լեռնաշղթան։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 12 CC-BY-SA-icon-80x15.png