Ապօրինի հարստացում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ապօրինի հարստանալը՝ անձի գույքի ավելացումը և (կամ) պարտավորությունների նվազումն է, որոնք էականորեն գերազանցում են նրա օրինական եկամուտները և ողջամտորեն չեն հիմնավորվում դրանցով: Ապօրինի հարստացումը աշխարհի շատ երկրների քրեական օրենսդրությամբ նախատեսվում է որպես քրեորեն պատժելի արարք և լուրջ իրավական գործիք՝ ընդդեմ կոռուպցիայի:

Ապօրինի հարստացման քրեականացումը ՀՀ-ում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ապօրինի հարստանալը՝ որպես հանցագործություն, ՀՀ քրեական օրենսգրքում նախատեսվել է 2016 թվականի դեկտեմբերին, երբ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը լրացվեց 310.1 հոդվածով: Հոդվածն ուժի մեջ է մտել 2017 թվականի հուլիսի 1-ից և սահմանվում է հետևյալ կերպ՝ Ապօրինի հարստանալը՝ «Հանրային ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված` հայտարարագիր ներկայացնելու պարտականություն ունեցող անձի՝ հաշվետու ժամանակահատվածում գույքի ավելացումը և (կամ) պարտավորությունների նվազումը, որոնք էականորեն գերազանցում են նրա օրինական եկամուտները և ողջամտորեն չեն հիմնավորվում դրանցով, և եթե ապօրինի հարստացման համար հիմք հանդիսացող այլ հանցագործության հատկանիշները բացակայում են՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից վեց տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով՝ գույքի բռնագրավմամբ:

2. Սույն հոդվածում էական է համարվում հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հինգհազարապատիկը գերազանցող գումարը (արժեքը)»: Հանցագործության հիմնական-անմիջական օբյեկտը պետական ծառայության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են: Լրացուցիչ անմիջական օբյեկտ են հանդիսանում պետական ապարատի անխափան, բնականոն գործունեությունը, պետական իշխանության հեղինակությունը, ինչպես նաև անձանց և կազմակերպությունների իրավունքները և օրինական շահերը:

Օբյեկտիվ կողմից ապօրինի հարստացումը դրսևորվում է հաշվետու ժամանակահատվածում պաշտոնատար անձի գույքի ավելացմամբ և (կամ) պարտավորությունների նվազմամբ, որոնք էականորեն գերազանցում են նրա օրինական եկամուտները և ողջամտորեն չեն հիմնավորվում դրանցով, և եթե ապօրինի հարստացման համար հիմք հանդիսացող այլ հանցագործության հատկանիշները բացակայում են: Այսինքն՝ ապօրինի հարստացումն այսպես կոչված «պահուստային» հանցակազմ է և արարքն այս հոդվածով կարող է որակվել այն ժամանակ, երբ անձի արարքում բացակայում են (չեն հիմնավորվում) ապօրինի հարստացման համար հիմք հանդիսացող այլ հանցագործության հատկանիշները: Ապօրինի հարստացման սուբյեկտը հատուկ է՝ այն է՝ «Հանրային ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված` հայտարարագիր ներկայացնելու պարտականություն ունեցող անձը: Սուբյեկտիվ կողմից ապօրինի հարստացումը դրսևորվում է դիտավորությամբ:

Ապօրինի հարստանալը միջազգային - իրավական փաստաթղթերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ապօրինի հարստացումը՝ որպես հակակոռուպցիոն գործիք, սահմանվում է մի շարք միջազգային-իրավական ակտերում: Դրանցից թերևս գլխավորը Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 2003 թվականի հոկտեմբերի 31–ին Նյու Յորքում ընդունված Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիան[1] է, որը ՀՀ-ի կողմից ստորագրվել է 2005 թվականի մայիսի 19–ին, իսկ վավերացվել 2007 թվականի մարտի 8–ին։ :

Այսպես՝ Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի 20-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Իր սահմանադրությունը և իր իրավական համակարգի հիմնարար սկզբունքները պահպանելու պայմանով` յուրաքանչյուր Մասնակից պետություն պետք է քննարկի այնպիսի օրենսդրական և այլ միջոցներ ձեռնարկելու հնարավորությունը, որոնք կարող են անհրաժեշտ լինել, որ որպես քրեական իրավախախտում ճանաչվի անօրինական հարստացման արարքը, երբ դա կատարվում է դիտավորությամբ, այսինքն՝ պաշտոնատար անձի ակտիվների նշանակալից ավելացումը, որը գերազանցում է նրա օրինական եկամուտները, և որը նա չի կարող խելամտորեն հիմնավորել»։ «Կոռուպցիայի կանխարգելման և դրա դեմ պայքարի մասին» Աֆրիկական միության կոնվենցիայի (ընդունված` 2003թ.-ին) 4(1)(g) հոդվածը ապօրինի հարստացումը համարում է «կոռուպցիոն գործողություն» և «հանցագործություն», իսկ ապօրինի հարստացման սահմանումը ըստ հոդված 1(1)-ի հետեւյալն է. «Ապօրինի հարստացումը պաշտոնատար կամ ցանկացած այլ անձի ակտիվների նշանակալից ավելացումն է, որը գերազանցում է նրա օրինական եկամուտները, և որը նա չի կարող խելամտորեն հիմնավորել»։ Նույնաբովանդակ իրավական դրույթ է ամրագրված նաև 1996 թվականի մարտի 29–ին ընդունված «Կոռուպցիայի դեմ պայքարի մասին» միջամերիկյան կոնվենցիայի 9–րդ հոդվածում, որը նույնպես քրեականացնում է ապօրինի հարստացումը։ Այդ կոնվենցիան ստորագրել և վավերացրել են ավելի քանի երկու տասնյակ պետություններ [2]։

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.un.am/res/UN%20Treaties/XI_9.pdf
  2. ԱՊՕՐԻՆԻ ՀԱՐՍՏԱՑՄԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿԱՀԱՐՄԱՐՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՔՀԿ-ՆԵՐԻ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ԿՈԱԼԻՑԻԱ՝ Ի ԴԵՄՍ «ԻՐԱՎԱԲԱՆՆԵՐԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՍՈՑԻԱՑԻԱ» ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ, Երևան 2016 թ. Հունիս http://armla.am/wp-content/uploads/2018/01/%D4%B1%D5%BA%D6%85%D6%80%D5%AB%D5%B6%D5%AB-%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D6%84%D6%80%D5%A5%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4_%D5%88%D6%82%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6_%D4%BB%D5%80%D4%B1.pdf