Աբլյացիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Աբլացիան, սառցադաշտերի ծախսն է հալման և գոլորշիացման միջոցով: Բոլոր սառցադաշտերի մեջ տեղի է ունենում սառցադաշտային նյութի ծախս. այն կատարվում է հիմնականում հալվելու, մասամբ նաև՝ գոլորշիացման միջոցով:

Տեսակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենթասառցադաշտային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենթասառցադաշտային աբլյացիան պայմանավորված է երկրի ներքին ջերմությամբ և շփմամբ: Այն ջերմությունը արեգակի տված 1/5000 մասն է կազմում, ամսական կարողանում է հալեցնել 0.5 մմ հաստության սառցի շերտ [1]: Այդ ջերմության, ինչպես նաև սառցադաշտի շարժման ժամանակ առաջացած շփման ջերմության շնորհիվ է, որ խոշոր սառցադաշտերի հատակում անգամ ձմեռային ամիսներին հալոցքային ջրեր են առաջանում:

Խորքային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորքային աբլյացիան տեղի է ունենում սառցադաշտի զանգվածի ներքին շփման հետևանքով առաջացած ջերմությունից, ինչպես նաև սառցադաշտի մեջ ներթափանցած ջրերի վերասառեցման ժամանակ անջատված թաքնված ջերմության ազդեցության տակ: Բացի դա, սառցադաշտի մակերևույթից հալոցքային ջրերը ճեղքելով թափանցում են սառցադաշտի խորքը և հալեցնում են որոշ քանակի սառույց:

Մակերևութային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մակերևութային կատարվում է արեգակի ջերմության ազդեցության տակ կամ տաք օդի հետ շփվելու հետևանքով: Մակերևութային աբլյացիաn կախված է մի շարք գործոններից՝ օդի թափանցիկությունից, սառցադաշտը շրջապատող լեռների բնույթից, օդի հարաբերական խոնավությունից, մթնոլորտային տեղումների քանակից ու բնույթից, գոլորշիացման ինտենսիվությունից, գոլորշիների խտացումից, սառցադաշտի մակերևույթին նստած փոշու քանակով և այլն: Այս գործոնները հանդես են գալիս միաժամանակ. ընդ որում, նրանցից մի մասը նպաստում է աբլյացիային, մյուսը մասը՝ խանգարում: Մակերևութային աբլյացիան օրական կարող է հասնել 5-6 սմ-ի [1]: Այն նկատվում է հիմնականում հուլիս և օգոստոս ամիներին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Հ.Կ. Գաբրիելյան, Հիդրոլոգիա, Երևան, 1967թ.

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ.Կ. Գաբրիելյան, Հիդրոլոգիա, Երևան, 1967թ.: