Սպառազինության մրցավազք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ցնցողական բնագետ Լ.Ֆ. Ռիչարդսոնը (1880-1953) նկատեց, որ անգլա-գերմանական սպառազինության մրցավազքն ուներ այն առանձնահատկությունը, որ երկրորդ փուլում Անգլիայի կառուցած լրացուցիչ նավերի թիվը մասամբ արտացոլում էր առաջին փուլում Գերմանիայի կառուցած նավերի թիվը, իսկ երրորդ փուլում Գերմանիայի կառուցած նավերի թիվը մասամբ արտացոլում էր երկրորդ փուլում Բրիտանիայում կառուցված նավեր թիվը: Ռիչարդսոնը այս գործընթացքը ներկայացրեց տարբերությունների հավասարումների համակարգի միջոցով, որը կարող է ունենալ անկայուն (ինչպես 1914 թ.) և կայուն լուծում: Մի քանի տասնամյակ շարունակ անտեսվելուց հետո Ռիչարդսոնի՝ սպառազինության մրցավազքի կաղապարը դարձյալ ուսումնասիրվում է թե՛ միջազգային հարաբերություններում ե թե՛ տևափոխական կենսաբանության մեջ:

Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանի բնորոշ կողմե­րից էր զենքի նորագույն տեսակ­ների, հատկապես զանգվածային ոչնչացման զենքի, պատերազմի վարման եղանակ ների կատարե­լագործման ուղղությամբ ընթացող մրցավազքը:

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները և ԽՍՀՄ–ը տարեկան մի­լիար դավոր դոլարներ էին ծախսում սպառազինությունների ասպարեզում հակառակորդի նկատմամբ գերա­զանցություն ապահովելու նպատա­կով:1949 թվականին Խորհրդային Սոցալիստական Հանրապետությունների Միությունը նույնպես ստեղծեց ատոմային զենք, իսկ չորս տարի անց փորձարկեց աշխարհում առաջին ջերմամիջուկային ռումբը:

ԱՄՆ-ում ստեղծվեցին ռազմավարա­կան ռմբակոծիչներ, իսկ ի պատաս­խան դրան՝ ԽՍՀՄ–ում՝ միջ մայրցա­մաքային հրթիռներ: Տիեզերքի նվաճումից հետո մրցա­վազքը տեղափոխվեց նաև այս ոլորտ: Հետագայում միջուկային զենքին տիրապետող տերություններ դար­ձան նաև Մեծ Բրիտանիան, Ֆրան­սիան, Չինաստանը (հետ սառը պատե­րազմյան շրջանում՝ նաև Իսրայելը, Հնդկաստանը, Պակիստանը): Ինչպես այն ժամանակներում, այնպես էլ մեր օրերում մարդկության գլխին դեռ կախված է միջուկային պատերազմի և դրա հետևանքով համաշխարհա­յին քաղաքակրթության վերացման վտանգը:

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն ապավինելով իր տնտե­սական ավելի մեծ հզորությանը, ԽՍՀՄ–ին ներքաշեց սպառազինու­թյունների մրցավազքի մեջ, որպեսզի տնտեսապես հյուծի իր հակառակոր­դին: Այդ մրցավազքը մեծ վնաս էր հասցնում ԽՍՀՄ–ի տնտեսությանը, ինչն էլ դարձավ խորհրդային գեր­տերության կործանման գլխավոր պատճառներից մեկը: Միջուկային զենքի կիրառման սպառնալիքը, տնտեսական, քաղա­քական և հոգևոր–մշակութային առ­ճակատումը մշտական վտանգ էին ներկայացնում միջազգային խաղա­ղությանն ու անվտանգությանը:

Երկու գերտերությունները` ԱՄՆ–ը և ԽՍՀՄ–ը, սառը պատերազմի տարի­ներին, ճիշտ է, կարողացան խուսա­փել միմյանց դեմ պատերազմելուց, սակայն նրանց միջև ռազմական հակամարտությունը դրսևորվեց տարածաշրջանային և տեղական պատերազմների միջոցով: Դրանք ուղեկցվում էին երկու խմբավորում­ների ռազմական կամ քաղաքական միջամտությամբ այդ հակամարտու­թյուններին: Ընդհանուր առմամբ` Երկրորդ աշ­խարհամարտի ավարտից հետո մինչև 1982 թվականին աշխարհում տեղի են ունեցել 255 պատերազմներ և ռազմական բախումներ:

Գրականություն[խմբագրել]

  • Համաշխարհային պատմություն 11-րդ դասարան

Գրականություն[խմբագրել]

  • Richard J. Barnet: Der amerikanische Rüstungswahn. Rowohlt, Reinbek 1984, ISBN 3-499-11450-X (գերմաներեն)
  • Jürgen Bruhn: Der Kalte Krieg oder: Die Totrüstung der Sowjetunion. Focus, Gießen 1995, ISBN 3-88349-434-8 (գերմաներեն)