Սուիցիդալ մտքեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Սուիցիդալ մտքերը ընդհանուր բժշկական տերմին է ինքնասպանության մասին մտքերի համար, որոնք կարող են մշակված պլանի նման մանրամասն լինել՝ առանց բուն ինքնասպանության գործողության։ Չնայած նրան, որ սուիցիդալ մտքեր ունեցող մարդկանց մեծամասնությունը ինքնասպան չի լինում, որոշները, այնուամենայնիվ, ինքասպանության փորձեր կատարում են։[1] Սուիցիդալ մտքերի շրջանակը տատանվում է թռուցիկ մտքերից մինչև մանրամասն պլանավորում, դերախաղ կամ անհաջող փորձեր, որոնք կարող են կանխամտածված կերպով այնպես կառուցված լինել, որ ձախողվեն կամ բացահայտվեն, կամ կարող են լիովին հաջողությամբ ավարտվելու նպատակ հետապնդել։

Հաճախ նույնիսկ որակավորված մասնագետի համար դժվար է լինում բացահայտել անձի սուիցիդալ միտումները։ Ֆինլանդիայում մեկ տարի տևողությամբ հետազոտության արդյունքում պարզվել էր, որ ինքնասպանությունների 41%-ի դեպքում զոհերն իրենց մահվանից առաջ հանդիպում էին ունեցել առողջապահության մասնագետի հետ (մեծամասնությունը՝ հոգեբույժի), որոնցից միայն 22%-ի դեպքում էին նրանց սուիցիդալ միտումները քննարկվել գրասենյակային վերջին այցելության ժամանակ։ Դեպքերի մեծամասնությումում այդ այցելությունը կատարվել էր ինքնասպանությունից ոչ ավելին, քան մեկ շաբաթ առաջ, և այցելուների մեծամասնության վիճակը գնահատվել էր մասնագետի կողմից որպես դեպրեսիվ խանգարում։[2]

Ռիսկի գործոններ[խմբագրել]

Դեմոգրաֆիկ և սոցիալական գործոններ[խմբագրել]

  • երիտասարդ կամ տարեց տղամարդ լինելը,
  • ամուրի (հատկապես՝ այրիացած) լինելը,
  • սոցիալական մեկուսությունը, ներառյալ նոր սկսվող կամ խորացող օտարացումը սովոր միջավայրից,
  • տնտեսական կամ աշխատանքային սթրեսները, կորստները կամ ստորացումը,
  • նոր ազատազրկումը,
  • մոլեխաղերի պատմության առկայությունը։

Հոգեկան խանգարումներ[խմբագրել]

  • Մեծ դեպրեսիա, որը պետք է ներառի սոցիալական մեկուսացում,
  • Անորեքսիա ներվոզա,
  • Հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում (PTSD)։
  • Շիզոֆրենիա
  • Անձի սահմանային խանգարում
  • Խուճապային խանգարում
  • Նյութերի չարաշահում (մասնավորապես՝ ալկոհոլի, թմրադեղերի և ծխախոտի)
  • Երկբևեռ խանգարում (մանիակալ-դեպրեսիվ պսիխոզ)
  • Սոցիոֆոբիա
  • Անձի դիսոցիատիվ խանգարում
  • Սեռական դիսֆորիա
  • Հարմարվողականության խանգարում
  • Մարմնի դիսմորֆիկ խանգարում

Կյանքի իրադարձություններ[խմբագրել]

  • Վիշտ,
  • Սեռական շահագործում,
  • Հարաբերությունների խզում,
  • Գործազրկություն,
  • Մերժվածություն։

Նշանակված դեղերի կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել]

Տարբեր նշանակվող դեղեր կարող են որպես կողմնակի էֆեկտ ունենալ սուիցիդալ մտքերը, ինչպիսիք են, օրինակ, սերոտոնինի հետզավթման սելեկտիվ ինհիբիտորները (SSRI)։

Այլ գործոններ[խմբագրել]

  • Ինքնասպանության նախատրամադրվածության ընտանեկան պատմություն
  • Նախկինում ինքնասպանության փորձերի կամ սեփական մարմնի նկատմամբ վնասվածքներ հասցնելու պատմություն
  • Ինքնասպանության մշակված պլանի առկայություն, մահվան պատրաստություն, ինքնասպանական նամակի շարադրում

Սուիցիդալ մտքերի նախանշանները[խմբագրել]

  • Հուսահատություն
  • Անհեդոնիա
  • Անքնություն
  • Դեպրեսիա
  • Խիստ անհանգստություն
  • Ուշադրության խանգարում
  • Հոգեշարժական գրգռվածություն
  • Հանկարծակի խուճապ


Օգտագործված աղբյուրներ

  • Հոդվածի սկզբնական տարբերակը թարգմանվել է անգլերեն Վիքիպեդիայից
  • Beck, AT; Steer, RA; Kovacs, M; Garrison, B (1985). «Hopelessness and eventual suicide: a 10-year prospective study of patients hospitalized with suicidal ideation». Am J Psychiatry 142 (5): 559–563. 
  • Uncapher, H (2000-2001). «Cognitive biases and suicidal ideation in elderly psychiatric inpatients». Omega 42 (1): 21–36. 
  • Uncapher, H; Gallagher-Thompson, D; Osgood, NJ (1998). «Hopelessness and suicidal ideation in older adults». The Gerontologist 38 (1): 62–70. PMID 9499654. 

Ծանոթագրություններ և նշումներ

  1. Gliatto, Michael F.; Rai, Anil K. (March 1999). «Evaluation and Treatment of Patients with Suicidal Ideation». American Family Physician 59 (6). http://www.aafp.org/afp/990315ap/1500.html։ Վերցված է 2007-01-08. 
  2. Halgin, Richard P.; Susan Whitbourne (2006)։ Abnormal psychology : clinical perspectives on psychological disorders։ Boston : McGraw-Hill, 267–272։ ISBN 0-07-322872-9։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]