Սուիցիդալ մտքեր
Սուիցիդալ մտքերը ընդհանուր բժշկական տերմին է ինքնասպանության մասին մտքերի համար, որոնք կարող են մշակված պլանի նման մանրամասն լինել՝ առանց բուն ինքնասպանության գործողության: Չնայած նրան, որ սուիցիդալ մտքեր ունեցող մարդկանց մեծամասնությունը ինքնասպան չի լինում, որոշները, այնուամենայնիվ, ինքասպանության փորձեր կատարում են:[1] Սուիցիդալ մտքերի շրջանակը տատանվում է թռուցիկ մտքերից մինչև մանրամասն պլանավորում, դերախաղ կամ անհաջող փորձեր, որոնք կարող են կանխամտածված կերպով այնպես կառուցված լինել, որ ձախողվեն կամ բացահայտվեն, կամ կարող են լիովին հաջողությամբ ավարտվելու նպատակ հետապնդել:
Հաճախ նույնիսկ որակավորված մասնագետի համար դժվար է լինում բացահայտել անձի սուիցիդալ միտումները։ Ֆինլանդիայում մեկ տարի տևողությամբ հետազոտության արդյունքում պարզվել էր, որ ինքնասպանությունների 41%-ի դեպքում զոհերն իրենց մահվանից առաջ հանդիպում էին ունեցել առողջապահության մասնագետի հետ (մեծամասնությունը՝ հոգեբույժի), որոնցից միայն 22%-ի դեպքում էին նրանց սուիցիդալ միտումները քննարկվել գրասենյակային վերջին այցելության ժամանակ։ Դեպքերի մեծամասնությումում այդ այցելությունը կատարվել էր ինքնասպանությունից ոչ ավելին, քան մեկ շաբաթ առաջ, և այցելուների մեծամասնության վիճակը գնահատվել էր մասնագետի կողմից որպես դեպրեսիվ խանգարում։[2]
Բովանդակություն |
Ռիսկի գործոններ [խմբագրել]
Դեմոգրաֆիկ և սոցիալական գործոններ [խմբագրել]
- երիտասարդ կամ տարեց տղամարդ լինելը,
- ամուրի (հատկապես՝ այրիացած) լինելը,
- սոցիալական մեկուսությունը, ներառյալ նոր սկսվող կամ խորացող օտարացումը սովոր միջավայրից,
- տնտեսական կամ աշխատանքային սթրեսները, կորստները կամ ստորացումը,
- նոր ազատազրկումը,
- մոլեխաղերի պատմության առկայությունը։
Հոգեկան խանգարումներ [խմբագրել]
- Մեծ դեպրեսիա, որը պետք է ներառի սոցիալական մեկուսացում,
- Անորեքսիա ներվոզա,
- Հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում (PTSD)։
- Շիզոֆրենիա
- Անձի սահմանային խանգարում
- Խուճապային խանգարում
- Նյութերի չարաշահում (մասնավորապես՝ ալկոհոլի, թմրադեղերի և ծխախոտի)
- Երկբևեռ խանգարում (մանիակալ-դեպրեսիվ պսիխոզ)
- Սոցիոֆոբիա
- Անձի դիսոցիատիվ խանգարում
- Սեռական դիսֆորիա
- Հարմարվողականության խանգարում
- Մարմնի դիսմորֆիկ խանգարում
Կյանքի իրադարձություններ [խմբագրել]
- Վիշտ,
- Սեռական շահագործում,
- Հարաբերությունների խզում,
- Գործազրկություն,
- Մերժվածություն։
Նշանակված դեղերի կողմնակի ազդեցություններ [խմբագրել]
Տարբեր նշանակվող դեղեր կարող են որպես կողմնակի էֆեկտ ունենալ սուիցիդալ մտքերը, ինչպիսիք են, օրինակ, սերոտոնինի հետզավթման սելեկտիվ ինհիբիտորները (SSRI):
Այլ գործոններ [խմբագրել]
- Ինքնասպանության նախատրամադրվածության ընտանեկան պատմություն
- Նախկինում ինքնասպանության փորձերի կամ սեփական մարմնի նկատմամբ վնասվածքներ հասցնելու պատմություն
- Ինքնասպանության մշակված պլանի առկայություն, մահվան պատրաստություն, ինքնասպանական նամակի շարադրում
Սուիցիդալ մտքերի նախանշանները [խմբագրել]
- Հուսահատություն
- Անհեդոնիա
- Անքնություն
- Դեպրեսիա
- Խիստ անհանգստություն
- Ուշադրության խանգարում
- Հոգեշարժական գրգռվածություն
- Հանկարծակի խուճապ
Օգտագործված աղբյուներ
- Հոդվածի սկզբնական տարբերակը թարգմանվել է անգլերեն Վիքիպեդիայից
- Beck, AT; Steer, RA; Kovacs, M; Garrison, B (1985). «Hopelessness and eventual suicide: a 10-year prospective study of patients hospitalized with suicidal ideation». Am J Psychiatry 142 (5): 559–563.
- Uncapher, H (2000-2001). «Cognitive biases and suicidal ideation in elderly psychiatric inpatients». Omega 42 (1): 21–36.
- Uncapher, H; Gallagher-Thompson, D; Osgood, NJ (1998). «Hopelessness and suicidal ideation in older adults». The Gerontologist 38 (1): 62–70. PMID 9499654.
Ծանոթագրություններ և նշումներ
- ↑ Gliatto, Michael F.; Rai, Anil K. (March 1999). «Evaluation and Treatment of Patients with Suicidal Ideation». American Family Physician 59 (6). http://www.aafp.org/afp/990315ap/1500.html։ Վերցված է 2007-01-08.
- ↑ Halgin, Richard P.; Susan Whitbourne (2006)։ Abnormal psychology : clinical perspectives on psychological disorders։ Boston : McGraw-Hill, 267–272։ ISBN 0-07-322872-9։
