Խազ
Խազեր, հայկական միջնադարյան երաժշտության գրության նշաններ, որոնցով տարբեր համակարգերում, տարբեր մանրամասնությամբ հաստատագրվել են հոգևոր, մասամբ աշխարհիկ երգեր։ Բնույթով հարում են նեմային գրության նշաններին, սակայն ձևերով, անվանումներով և նշանակությամբ ինքնուրույն են։
Բովանդակություն |
Կիրառում [խմբագրել]
Գրվել են տողից վեր՝ եթե մեկ վանկին մեկ-երկու խազ է ընկնում և տողում եթե մեկ վանկի խազերը շատ են։ Լայն առումով խազերի մեջ ընդգրկված են նաև հայերենի առոգանության և տրոհության նշանները, այբուբենի այն բաղաձայներն ու կիսաձայնը, որոնք երաժշտական համակարգում կիրառվել են որպես լրացուցիչ նշումներ և մոնոդիկ երաժշտական ձայնեղանակների տառային նշումները, որ կոչվել են «Բանալի խազեր»։ Խազերի քանակը, ձևերը, անվանումները և դրանց վերագրված նշնակությունները ժամանակի ընթացքում փոփոխվել են։ խազերից մի քանիսը հետագայում օգտագործվել են նոր հայկական նոտագրության համակարգում։[1]
Անվան ծագումնաբանություն [խմբագրել]
Ըստ Հրաչյա Աճառյանի խազ բառը փոխառվել է Կովկասյան լեզուներից, և նշանակում է «գիծ, գիր, ձայնագրական նշան, սյունի կամ ձեռքի ակոսաձև գծերը, նետի վարի ծայրի ճեղքը»։ Նույն բառից է գալիս «խազել» բայը, որը նշանակում է «գծել» կամ «մարմինը ճղել, ճեղքել»։[2]
- Որոշ խազեր
-
Առանձնատրոպ
-
Բազմեղանակ
-
Բենկորճ
-
Բութ
-
Դող
-
Երկար
-
Զարկ
-
Էկորճ
-
Թագատրոպ կամ թագաւորատրոպ
-
Թաշտ
-
Թուր
-
Խածբեկ կամ հար
-
Խածլէ կամ հարկորճայ
-
Խաղ
-
Խոսրովային
-
Թուր
-
Խում
-
Խունճ
-
Ծանրատրոպ
-
Ծնկներ
-
Ծունկ
-
Կորճայ
-
Կուռ զրեհիկ
-
Հանգոյց
-
Հարուկ
-
Հուհայ
-
Ձակորճ
-
Ձայնդարձ
-
Յարեշտ կամ արաշեշտ
-
Ներքնախաղ
-
Շեշտ
-
Ողոմնեակ
-
Պարոյկ
-
Սուղ
-
Սուր
-
Ստորադիր
-
Վերադիր
-
Վերնախաղ
-
Փաթութ
-
Փուշ
-
Քաշ
-
Քարքաշ
-
Քմազարդ
-
Քմատրոպ
Տես նաև [խմբագրել]
Ծանուցումներ [խմբագրել]
- ↑ Հայկական Սովետական Հանրագիտարան
- ↑ Հրաչեայ Աճառեան (1926)։ Հայերէն արմատական բառարան։ Երևանի Համալսարանի Հրատարակչութիւն։
