Ազոտի օքսիդներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ազոտի օքսիդներ անօրգանական միացություններ են, ազոտի և թթվածնի միացությամբ: Թթվածնի հետ ազոտն առաջացնում է 6 կայուն միացություն։ Ազոտի բոլոր օքսիդները սովորական պայմաններում գազեր են բացի N2O5 անգույն բյուրեղական նյութ է։

Օքսիդների ցանկ[խմբագրել]

Հայտնի են ազոտի 10 օքսիդներ:

Հայտնաբերվելեն նաև ազոտի երկօքսիդի դիմերը (NO2)2 և 4 քիչ կայուն միացությունները՝ նիտրոզիլամիդ NON3, նիտրիլազիդ NO2N3, եռնիտրիամիդ N(NO2)3 և նիտրատի ռադիլաը NO3.

N2O[խմբագրել]

Բարձր ջերմաստիճանում առաջացնում է ազոտ և թթվածին: Բարձր կոնցենտրացիայի դեպքում N2O ազդում է նյարդային համակարգի վրա («ուրախացնող գազ»): Բժշկության մեջ օգտագործում են N2O, որպես թույլ անզգայացնող միջոց: N2O անվանում են նաև ազոտային օքսիդ: Ազոտային օքսիդը երբեմն օգտագործում են ներքին այրման շարժիչների բարելավամ և տաքացման համար:

NO[խմբագրել]

Ազոտի օքսիդը NO (ազոտի մոնօքսիդ), անգույն գազ է, ջրում քիչ լուծվող: Չի փոխազդում ջրի, թթուների, ալկալիների հետ: Ազոտի (II) օքսիդը միացություններում շատ ռեակցունակ է, կարող է ռեակցիայի մեջ մտնել մի շարք աղերի, հալոգենների, օրգանական միացությունների հետ: Սովարական ջերմաստիճանում NO փոխազդում է թթվածնի հետ առաջացնելով NO2: NO օքսիդը ստանում են ամոնիակի կատալիտիկ օքսիդացումով, ազոտական թթվի արտադրությունում:

N2O3(III)[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ ազոտի (III) օքսիդ

N2O3 օքսիդը (ազոտի անհիդրիդ), մուգ կապույտ հեղուկ է, փոխազդում է ջրի հետ առաջացնելով ազոտային թթու HNO2:

NO2(IV)[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ ազոտի (IV) օքսիդ

NO2 ազոտի օքսիդը (ազոտի երկօքսիդ), գորշ, թունավոր, օդից ծանր, հեշտ հեղուկացող գազ է: Սենյակային ջերմաստիճանում NO2 խառնուրդը խառնվում է անգույն դիմերի N2O4 հետ, մոտավորապես 1:1 հարաբերությամբ: Փոխազդում է ջրի հետ.

\mathsf{2NO_2 + H_2O \rightarrow HNO_3 + HNO_2}

և նատրիումի հիդրօքսիդի հետ.

\mathsf{2NO_2 + 2NaOH \rightarrow NaNO_3 + NaNO_2 + H_2O}

Ուժեղ օքսիդիչ է: Շատ նյութեր (ածուխ, ծծումբ, ֆոսֆոր, օրգանական միացություններ) կարող են այրվել NO2 օքսիդում: Այս օքսիդը օքսիդացնում է SO2 օքսիդը մինչև SO3 օքսիդի, այս ռեակցիայի արդյունքում ստացվում է ծծմբային թթու: Այս օքսիդը կարող է նյարդայնացնել շնչառական ուղիները, իսկ բարձր կոնցենտրացիայի դեպքում առաջանում է թոքային էմբոլյա:

N2O5(V)[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ազոտի (V) օքսիդ

N2O5 ազոտի օքսիդը, անգույն, բյուրեղային պինդ նյութ է, հեշտությամբ կարող է փոխազդում է NO2 և О2 նյութերի հետ: Ուժեղ օքսիդացնող է: Ջրում հեշտությամբ լուծվում է առաջանելով ազոտական թթու HNO3:

\mathsf{N_2O_5 + H_2O \rightarrow 2HNO_3}

N(NO2)3[խմբագրել]

Ստացվել է վերջերս: Ուսումնասիրվել է միայն սպեկտրալ եղանակը:

Ազոտի օքսիդներ[1]
Ազոտի օքսիդներ Փորձառական բանաձևը Անվանումը
+5 N2O5 Ազոտական անհիդրիտ
+4 NO2 (*)
Կապված է դիպերի հետ[2]
N2O4
Երկազոտայի տետրաօքսիդ

Ազոտի պերօքսիդ
+3 N2O3 Երկազոտային դիօքսիդ
+2 NO Ազոտի մոնօքսւդ
+1 N2O Ազոտի ենթօքսիդ
(Ազոտային օքսիդ)

Գրականություն[խմբագրել]

  • Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1 (Абл-Дар). — 623 с.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Peter Atkins, Loretta Jones, op. cit.,
  2. Jacques Angenault, op. cit,