Թորգոմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Թորգոմ (այլ կիրառումներ)
Թորգոմը իր 8 որդիների հետ («Վրացական ժամանակագրություններ», 18-րդ դար)

Թորգոմ, ըստ առասպելի հայ ազգի հիմնադիր Հայկ նահապետի հայրը, ըստ Աստվածաշնչի, Հայոց (հավանաբար Փոքր Հայքի) անվանադիր նախնի։ Հին կտակարանի ազգացանկում Թորգոմը դիտվում է Գոմերի (Գամրաց նախնի) որդին, Ասքանազի (սակերի նախնի) և Ռիփաթի (պափլագոնացիների նախնի) եղբայրը։

Մովսես Խորենացու մոտ պահպանված ազգացանկում Թորգոմը համարվում է Գոմերի թոռը և Հայոց անվանադիր նախնի Հայկի հայրը։ Եզեկիել մարգարեն հիշատակում է վաճառաշահ «Թոգարմա տունը» (Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանության մեջ՝ «տուն Թորգոմայ»), որը Տյուրոս քաղաքի վաճառանոցը լցնում է ձիերով ու ջորիներով (Իէ, 14)։ Աստվածաշնչի հին մեկնիչները «տուն Թորգոմայ» կամ «Թորգոմական աշխարհ» ասելով հասկացել են գլխավորապես Հայաստանը։

Որոշ ուսումնասիրողներ «Թորգոմի տունը» նույնացնում են խեթական արձանագրություններում հիշվող Թեգարամա կամ Թագարամա և ասորեստանյան Թիլ-Գարիմմու երկրանուններին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ ուսումնասիրողներ բիբլիական Թորգոմ նահապետի սերունդների հետ են կապում Առաջավոր Ասիական անդրենածին ժողովուրդներից՝ խուռի-միտանական (Հուրիներ կամ Սուբարիներ) և խուռի-ուրարտական (Հալդյան կամ Հայկյան) էթնիկ խմբերի ծագումը:

Խուռի-միտանական հնագույն էթնիկ խումբը հիշատակվում է մ.թ.ա.  IV—III հազարամյակներում, որոնք հանդիսանում են մ.թ.ա. 16-րդ դարում Հյուսիսային Միջագետքի  Արևմտյան Խաբուր գետի վերին հոսանքի շրջանում ստեղծված՝ Միտաննի թագավորության հիմնադիրները: Միտաննիի անկումից հետո Հուրիները առաջատար տեղ են գրավել մի շարք մանր պետություններում, այդ թվում՝ Հայկական լեռնաշխարհի հարավում գտնվող Շուպրիայում, որի անունը ծագում է Հուրիների երկրորդ՝ Սուբարիներ անունից։ Խուռի-միտանական ցեղերի գլխավոր աստվածությունն է համարվել Թեշուբը կամ Թեյշեբանին (հավանաբար Թորգոմի  անվանական տարբերակն է):

Խուռի-ուրարտական հնագույն էթնիկ խումբը նույնպես հիշատակվում է մ.թ.ա. IV—III հազարամյակներից (Արատտա, Արմի կամ Արմանում երկիր և այլն), որոնք հանդիսանում են մ.թ.ա. 16-րդ դարից խեթական արձանագրություններում հիշատակված՝ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում ստեղծված, Հայասա-Ազզի /հետագայում Նաիրի/ հնագույն հայկական  պետական կազմավորման հիմնադիրները: Հայկական լեռնաշխարհի «Այրարատյան» կոչվող միջնատարածքում բնակվող Հալդյան ցեղերը, ի տարբերություն Նաիրյան ազգակից եզրաշխարհների, ապրելով համեմատաբար անխաթար և բնականոն զարգացում, արդեն մ.թ.ա. 9-րդ դարի  1-ին կեսին հասել են ռազմաքաղաքական և տնտեսական այնպիսի հզորության, որ հիմք են դրել Արարատյան թագավորության (ՈՒրարտու) ստեղծմանը: Խուռի-ուրարտական ցեղերի գլխավոր աստվածությունն է համարվել Հայան կամ Հալդին (հավանաբար Թորգոմի որդի Հայկի անվանական տարբերակն է):

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ալիշան Ղ., Հայաստան յառաշ քան զլինելն Հայաստան, Վենետիկ, 1904, էշ 114—24:
  • Տաշյան Հ., Ուսումն դասական հայերեն լեզուի, Վենետիկ, 1920:
  • Ինգլիզյան Վ., Հայաստան Սուրբ Գրքի մեջ, Վենետիկ, 1947:
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png