Թայվանական լեզու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Թայվանական լեզու
Տեսակլեզու
ԵնթադասHokkien?
ISO 639-6qtik
6 և ավելի բարձր տարիք ունեցող բնակիչների համամասնությունը, որոնք օգտագործում են Թայվանի, Պենղուի, Կինմենի և Մացուի թայվանական տները 2010 թվականին[1].

Թայվանական լեզու (ըստ այլ հետազոտողների, չինական լեզվի թայվանական բարբառը , Tâi-oân-oē կամ Hō-ló-oē, Dāiūan ūe), չին-տիբեթական ընտանիքի չինական ճյուղի բառապաշար։ Կառուցվածքային առումով, դա Հարավային Մինհ լեզվի (կամ չինարեն լեզվի բարբառ) բարբառներից մեկն է, որը տարածվել է մայրցամաքում հիմնականում Ֆուջիան նահանգում, որից Թայվանը բաժանվել է նեղուցով։ Թայվանական «Լեզվի կամ բարբառի» խնդրի (ինչպես նաև բուն Հարավային Մինգի և գրական չինարենին նման շատ այլ բառապաշարների) հետ կապված դեռևս գիտության մեջ ընդհանուր ընդունված լուծում չկա [2][3]։

Տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թայվանի կղզում խոսում են թայվանական լեզվով (բարբառով)։ Այդ լեզվով խոսում է կղզու բնակչության մեծամասնությունը (բնակչության մոտ 70%, այսպես կոչված «հոլոն»)։ Հոլոն բնակչության էլ ավելի մեծ տոկոս էր կազմում նախքան մայրցամաքային Չինաստանից զանգվածային ներգաղթի ներհոսքը 1949 թվականին, ինչը հետևել է մայրցամաքում կոմունիստների հաղթանակին, ՉԺՀ-ի ձևավորմանը և Չիանգ Կայ-շեկի կառավարության Թայվան տարհանմանը։ Ներգաղթյալների և նրանց սերունդների հետ կապված՝ թայվաներեն խոսողները կղզու բնիկ բնակիչներն են, չնայած մինչ Թայվանում Հոլոյի գալուստը այնտեղ ապրել են ավստրոնեզյան ընտանիքին պատկանող արքայական թայվանական լեզուների խոսողներ, որոնք այժմ քանակով չափազանց փոքր են։ Ենթադրվում է, որ Թայվանի աբորիգեն լեզուները ազդել են թայվանական լեզվի (բարբառի) վրա և մեծացրել են նրա տարբերությունները մայրցամաքային Չինաստանում խոսվող Հարավային մինիսյան լեզվից։

Զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն չունի պաշտոնական կարգավիճակ։ Դրանով գրվում են Տայպեյի մետրոյի որոշ հայտարարություններ։ Զարգացել է ոչ պետական ​​մամուլը, ինտերնետը, հրատարակվել են գրքեր (մասնավորապես բանաստեղծություններ է գրել հայտնի թայվանցի բանաստեղծ Լի Կուիքսանը)։ Օգտագործվել են ինչպես չինական նիշեր, այնպես էլ եվրոպական միսիոներների կողմից մշակված լատինական գրերը (Peweji, Pe̍h-oē-jī, կրճատ POJ), բայց դա պաշտոնական չէ[2].

Հնչյունաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թայվանական լեզուն (բարբառը) ունի յոթ տոն, ի տարբերություն գրական չինարենի, որն ունի չորս տոն։ Կան քթային ձայնավորներ

Ձայնավորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թայվանական լեզվի ձայնավորների աղյուսակը
  Ճակատային Միջին Ետևի
Վերին i/iⁿ   u/uⁿ
միջին-վերին e/eⁿ   oe/o
Միջին   oe/o  
Միջին-ցածր     o/oⁿ/oo
Ցածր a/aⁿ    

Բաղաձայններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շրթնային Կորոնալ 1 Քմային Լեզվային
Ռնգային m /m/ n /n/ ng /ŋ/
Պայթուցիկ Բարձրաձայն3 b /b/ g /ɡ/
Խուլ p /p/ t /t/ k /k/ h4 /ʔ/
Շնչեղ ph /pʰ/ th /tʰ/ kh /kʰ/
Աֆրիկատներ Բարձրաձայն j /dz/2
Խուլ ch /ts/
Շնչեղ chh /tsʰ/
Շփական s /s/ h /h, ç/
Կողմային l /l/


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Table 6: Languages used at home for the resident nationals aged 6 years and over by gender and age, 2010 Population and Housing Census Archived 22 February 2015 at the Wayback Machine., Directorate General of Budget, Accounting and Statistics (DGBAS), ROC (Taiwan).
  2. 2,0 2,1 Rev. Edward J. Flanigan M.M.(洪惠眾 神父), «Taiwanese-English Dictionary», Maryknoll Language Service Center, Taichung, Taiwan, Aug. 2002. Կաղապար:Ref-nan(անգլ.)(չին.)
  3. 董峰政 (Дун Фэнчжэн), «臺語通用拼音字典» (Тайваньско-китайский словарь), 臺南市寧南語言文化協會 (Лингвистическая и культурная ассоциация Тайнаня), Тайнань, июль 2006 г. Կաղապար:Ref-nan(չին.)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]