Արհեստակցական միություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կոստա Ռիկայի արհմիություններից մեկի ցույցը. Հունվար, 2011 թ.

Արհեստակցական միություն կամ Տրեդ-Յունիոնականություն, քաղաքացիների կամավոր հասարակական միավորում, որոնք համախմբվել են տնտեսական, սոցիալական, աշխատանքային և մշակութային ընդհանուր իրավունքների և շահերի պաշտպանության նպատակով։ Կարճ անվանումն է ՝ արհմիություն:

Տրեդի բանվորական շարժման նպատակները սահմանափակում է սոսկ արհմիութենական պայքարով՝ ձգտելով բուրժուական պետության շրջանակներում օրենսդրական միջոցառումներով բարելավել արհմիություններում միավորված բանվորների առանձին խմբերի տնտեսական ու իրավական պայմանները։ Իրենց զարգացման վաղ շրշանում (18-րդ դարի վերջ-19-րդ դարի սկիզբ) տրեդ-յունիոնները որպես բանվորների կազմակերպման առաջին ձև, որոշակի դեր կատարեցին բանվոր դասակարգի ուժը դրսևորելու ուղղությամբ։ Սակայն, արդեն այդ շրշանում երևաց Տրեդյան սահմանափակվածությունը։ Ըստ Ֆրիդրիխ Էնգելսի, տրեդյունիոնները բացառում էին «…ամեն տեսակի քաղաքական գործունեություն, և, հետևաբար, նաև բանվոր դասակարգի մասնակցությունը ամեն տեսակի ընդհանուր գործունեությանը՝ որպես դասակարգի»։ Տրեդի բանվորական շարժումը շեղում էր բանվոր դասակարգի հիմնական խնդրի առաջադրումից և լուծումից՝ կապիտալիստական շահագործման սիստեմի ոչնչացումից։

19-րդ դարի կեսին Տրեդը լայն տարածում ստացավ Մեծ Բրիտանիայում, որտեղ ավելի վաղ էր բանվոր դասակարգի միջավայրից առանձնացել, այսպես կոչված, բանվորական արիստոկրատիան, որը և դարձավ Տրեդյան հիմնական սոցիալական հենարանը։ Մարքսիզմի առաջացման հենց սկզբից Տրեդը դարձավ բանվորական շարժման մեջ գիտական սոցիալիզմի ներթափանցման գլխավոր արգելքներից մեկը։ Տրեդյան գաղափարախոսությունը բանվորներին շեղում էր հասարակության արմատա կան սոցիալական վերափոխման պայքարից։ 1868 թվականին Անգլիայում ստեղծվեց Տրեդյունիոնների Բրիտանական կոնգրեսը, Գերմանիայում հիմնադրվեց Հիրշ-Դունկերյան ռեֆորմիստական արհմիությունը, 1881 թվականին ստեղծվեց Աշխատանքի ամերիկյան ֆեդերացիան։ Բանվորական արիստոկրատիայի աճով, որը կապված էր կապիտալիզմից իմպերիալիզմին անցնելու հետ, Տրեդը տարածվեց Եվրոպայի մի շարք երկրներում։

Ռուսաստանում տրեդյունիոնական գաղափարների իրականացնողներն էին այսպես կոչված «էկոնոմիստները»՝ ռուսական սոցիալ-դեմոկրատների մեջ օպորտունիստական հոսանքի ներկայա ցուցիչները։ «Նրա քաղաքական էությունը հանգում էր հետևյալ ծրագրին բանվորներին՝ տնտեսական, լիբերալներին՝ քաղաքական պայքար»։ Բանվորական շարժման ուժեղացման հետևանքով խորացավ հակասությունը Տրեդյան առաջնորդների և բանվորական զանգվածների միջև։ Տրեդը աստիճանաբար կորցրեց իր ինքնուրույն դերը և 20-րդ դարի սկզբին օպորտունիստական այլ հոսանքների հետ միաձուլվեց ռեֆորմիզմի մեջ։

Արհմիությունները Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀՀ սահմանադրությամբ նախատեսվում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի արհմիություններ ստեղծելու և դրանց անդամագրվելու իրավունք (հ. 25): Արհեստական միությունների հետ կապված հարցերը կարգավորվում են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով և «Արհեստական միությունների մասին » օրենքով։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
  • Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
  • А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png