Սամվել Գրիգորյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Սամվել Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)
Picto infobox auteur.png
Սամվել Գրիգորյան
Սամվել Գրիգորյան

Samvel Grigoryan-1-.jpg

Ծնվել է ապրիլի 201907
Շուշիքենդ, ԼՂՀ
Մահացել է հունիսի 7, 1987 (80 տարեկանում)
Բաքու
Ազգություն հայ
Ալմա մատեր Երևանի պետական համալսարան

Սամվել Գրիգորյան (1907 ապրիլի 20, Շուշիքենդ, ԼՂՀ - 1987 հունիս 7, Բաքու), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Մանկություն[խմբագրել]

Սամվել Գրիգորյանը ծնվել է 1907 թվականի ապրիլի 20-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի Ստեփանակերտի շրջանի Շուշիքենդ (ներկայիս Շոշ, Ասկերանի շրջան, Արցախ) գյուղում [1], հասարակ դարբնի ընտանիքում [2],[3]։ Սամվելը եղել է ծնողների միջնակ զավակը։ Մայրը և առաջնեկը դառրձել են 1920 թվականի Շուշիի կոտորածի [1] զոհ։ Փոքր Սամվելը կրտսեր քրոջ միասին ականատես են եղել այդ տեսարանին իրենց թաքստոցից։ Մոր և ավագ քրոջ կոտորածի պատկերը ամբողջ կյանքում հանգիստ չի տվել բանաստեղծին, հանդիսացել նրա հոգեկան տանջանքների աղբյուր էր։ Չնայած դրան՝ բանաստեղծը դառնում է հայ և ադրբեջանական ժողովուրդների բարեկամության երգիչը [2],[3]։

Երիտասարդություն[խմբագրել]

Ավարտել է Բաքվի միջնակարգ դպրոցը, ապա ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ Երևանում ծանոթացել է Հայաստանի անվանի գրողների, գիտնականների հետ, որոնցից շատերը դասավանդել են նրան։ Նրանց ազդեցության տակ ձևվավորվում է Սամվել Գրիգորյանի աշխարհահայացքը, գրական ճաշակը։ [4] Սամվել Գրիգորյանի սերը դեպի պոեզիան արտահայտվել է դեռևս դպրոցական տարիներին։ Առաջին տպագրված բանաստեղծությունը նա գրել էր 16 տարեկան հասակում։ Առաջին հրատարակած բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Լիրիկական հույզեր», լույս է տեսել 1934 թվականին, որին հաջորդել են մյուսները։ [5]։

Հասուն տարիներ[խմբագրել]

Բաքվում, Երևանում, Մոսկվայում տպագրվել են Ս. Գրիգորյանի շուրջ 40 բանաստեղծությունների ժողովածուներ՝՝ «Մոր սիրտը», «Լիություն», «Կասպիականի առավոտը», «Հանուն Հայրենիքի», «Սինգարա», «Առանց քեզ», և այլ ժողովածուները [2]։ Աշխատել է Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի Մինիստրների Խորհրդի Ռադիոկոմիտեում, ղեկավարել է տեղական ռադիոթողարկումների բաժինը, եղել է հայերեն լեզվով թողարկումների խմբագիրը։ 1939 թվականից եղել է ՍՄԿԿ անդամ[3], 1943 թվականից՝ Ադրբեջանի գրողների միության հայկական սեկցիայի քարտուղար[4] 1956-1981 թթ.՝ «Գրական Ադրբեջան» հայալեզու գրական հանդեսի գլխավոր խմբագիրը [5]։ Ղեկավարել, խմբագրել և վարել է հայերեն լեզվով Ադրբեջանի հեռուստատեսությամբ երբեմնի հեռարձագվող հաղորդումները։ Մահացել է 1987 թվականին։ Հողարկավորվել է Բաքու քաղաքի Պատվավոր հողարկավորումների պուրակում (Պանթեոն)։ Ալեքսանդր Շիրվանզադեից հետո Սամվել Գրիգորյանը երկրորդ հայն է, ում շնորհվել է Ադրբեջանի ժողովրդական գրող/բանաստեղծ կոչումը։

Գործունեություն[խմբագրել]

Պոեզիա[խմբագրել]

Մեջբերումներ Սամվել Գրիգորյանի մասին[խմբագրել]

Aquote1.png Գրական հեղինակություն էր և գրական շարժման ղեկավար:» «Ասում են, բանաստեղծի կենսագրությունը պետք է որոնել նրա պոեզիայում: Ճշմարիտ խոսք է: Սամվել Գրիգորյանի կենսագրությունը հայրենիքին անմնացորդ նվիրվածության մեջ է, Ղարաբաղի հող ու ջրի սրբությունը հաստատող երգերի մեջ, մարդուն մեծարելու, մարդկայինով իր ներսն ու դուրսը չափելու մեջ:
— Վ. Մնացականյան[6]
Aquote2.png
Aquote1.png Սամվել Գրիգորյանի բանաստեղծությունները՝ գրված պարզ, հստակ լեզվով, լակոնիկ կերպով արտահայտող խորը մտքեր, վերապրած և էմոցիոնալ, սերտ կապված են Հայրենիքի կյանքին, սնվում են նրա բուն բնությունից, սարերից և գետերից, հողից և բուսականությունից:
— Կ. Տարիվերդիևա[7]
Aquote2.png


Գրիգորյանի բանաստեղծություններից են՝ «Մոր երգը», «Իմ Ղարաբաղ», «Աղավնիներ», «Սիրում եմ», «Առանց քեզ», «Գարուն», «Հայաստան», «Արաքսի ափին», «Մոր շունչը», «Հրազդան»։

Սամվել Գրիգորյանի ստեղծագործության հիմնական թեմաներից մեկը՝ տարբեր ազգերի բարեկամությունն է: Գրել է նաև բալադներ, լեգենդներ, պիեսներ: Տպագրել է նաև հուշեր մեծանուն բանաստեղծների, դերասանների, արվեստի գործիչների , օրինակ՝ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, [[Ջաբար Ջաբարլի]ու, Սամեդ Վուրղունի, Եղիշե Չարենցի, Թաթուլ Հուրյանի, Պետրոս Ադամյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Վահրամ Փափազյանի, և այլոց հետ իրեն հանդիպումների մասին։ Մոտ 40 բանաստեղծությունների ժողովածուների հեղինակ՝ տպագրած հայերեն, ռուսերեն ադրբեջաներեն, այլ լեզուներով։ Գրիգորյանի բանաստեղծությունները ռուսերեն են թարգմանել Պավել Սորինը, Վերա Զվյագինցևան և այլք [8]։

Թարգմանչական գործունեություն[խմբագրել]

Սամվել Գրիգորյանը զբաղվել է նաև թարգմանչական գործունեությամբ։ Հայերեն է թարգմանել մի շարք անվանի ադրբեջանական, ռուսական, այլ ազգի բանաստեղծների սետղծագործությունները։ Ավետիք Իսահակյանը բարձր է գնահատել նրա թարգմանությունները[7]։ Միայն ադրբեջանական պոետների ստեղծագործությունների թարգմանությունները կազմում են տասնյակից ավելի ժողովածուներ։ Թարգմանել է Նիզամի, Խագանի, Մեխսեթի, Ֆիզուլի(Ֆուզուլի), Վագիֆ, Սաբիր, և այլոց բանաստեղծությունները։ 1947 թվականից սկսած Գրիգորյանը հայերեն է թարգմանել մոտ երկու հազար ադրբեջանական բայաթիներ։ Թարգմանել է մի շարք ռուսական (Պուշկին, Լերմոնտով, Սերգեյ Եսենին), ինչպես նաև այլ ազգի բանաստեղծներին։

Հասարակական գործունեություն[խմբագրել]

Սամվել Գրիգորյանը ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Յոթ անգամ ընտրվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, որից երեք անգամ նաև հանրապետության Գերագույն սովետի նախագահության անդամ։ Պատրաստել է Ադրբեջանում երիտասարդ հայ բանաստեղծներին ու գրողներին, որոնց ստեղծագործությունները տպագրում էր իր ղեկավարած «Գրական Ադրբեջան» հանդեսում, ձայնը հնչեցնում Ադրբեջանի ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ հայերեն լեզվով թողարկվող ծրագրերում։

Պարգևատրումներ, կոչումներ[խմբագրել]

  • Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
  • «Պատվո նշան» շքանշան
  • Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
  • Ժողովուրդների բարեկամություն շքանշան
  • ԽՍՀՄ բազմաթիվ մեդալներով և պատվոգրեր
  • Ադրբեջանի ժողովրդական բանաստեղծ

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ[խմբագրել]

  • Լիրիկական Հույզեր, 1934, Բաքու, Ազերնեշր
  • Մոր սիրտը, 1944, Բաքու, Ազերնեշր
  • Կասպիական առավոտը, 1954, Բաքու, Ազերնեշր
  • Կրակներ, 1958, Երևան, Հայպետհրատ
  • Ծաղկիր, ազատ իմ Հայրենիք, 1961, Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն
  • Երկեր, երկհատորյակ,1968, Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն
  • Падает снег, 1972, Москва, Советский писатель
  • Մայրամուտի կրակներ, 1973, Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն
  • Հատնըտիր, 1977, Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն
  • Дыхание земли, 1978, Баку, Издательство "Язычы"
  • Огни заката, 1982, Москва, Советский писатель
  • Առանց քեզ, 1982, Բաքու, <Յազըչի> հրատարակչություն
  • Աշնանային մեղեդիներ, 1986, Բաքու, <Յազըչի> հրատարակչություն
  • Стихотворения, 1987, Москва, "Художественная литература"

Այլ տպագրություններ[խմբագրել]

  • Սամվել Գրիգորյան, Նվիրական անուններ, Հուշեր, 1974, Բաքու, Գյանջլիք

Թարգմանություններ[խմբագրել]

  • Երկեր, հ.2,1968, Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն
  • Բայաթիներ, 1979, Բաքու <Յազըչը>
  • Բայաթիներ, 1984, Բաքու <Յազըչը>

Այլ ժողովածուներում ներառված բանաստեղծություններ՝ թարգմանաբար[խմբագրել]

  • Мастера художественного перевода, Евгений Елисеев, "Круг Друзей", 1987, Москва, Советская Россия, с. 108-113 .

Բանաստեղծի մասին[խմբագրել]

  • Վլադիմիր Իսահակյան <Սամվել Գրիգորյանի պոեզիան>, 1982, Բաքու, <Յազըչը> հրատարակչություն
  • Сурен Каспаров "Самвел Григорян", 1982, Баку, Язычы

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. [Հայկական սովետական հանրագիտարան, Երևան, 1977, Հայկական ԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա]
  2. 2,0 2,1 [(Վլադիմիր Իսահակյան 1982)]
  3. 3,0 3,1 [(Ս. Կասպարով 1982)]
  4. Կ. Տարիվերդիեվա (մայիսի 15, 1987թ.))։ «Մեծ բարեկամության երգիչը/ПЕВЕЦ ВЕЛИКОЙ ДРУЖБЫ, ռուս.»։ «Վիշկա»/«Вышка», No112 (1791),։ газета ЦК КП Азербайджана։
  5. ԽՍՀՄ բանաստեղծներ (հունիսի 9, 1987թ.)։ «Սամվել Գրիգորյան, մահախոսական, ռուս.»։ «Бакинский Рабочий», No 133 (20959),։ Орган ЦК КП Азербайджана, Верховного Совета и Совета Министров Аз.ССР։
  6. Վ. Մնացականյան (հունիսի 19, 1987թ.)։ «Վերջին ճանապարհը»։ «Գրական թերթ», No 25 (2841),։ Հայաստանի գրողների միություն։ )
  7. 7,0 7,1 Կ. Տարիվերդիեվա (մայիսի 15, 1987թ.))։ «Մեծ բարեկամության երգիչը/ПЕВЕЦ ВЕЛИКОЙ ДРУЖБЫ, ռուս.»։ «Վիշկա»/«Вышка», No112 (1791),։ газета ЦК КП Азербайджана։
  8. Մկրտիչ Սարգսյան (ապրիլի 29, 1977թ.)։ «Բանաստեղծի ճանապարհը»։ «Գրական թերթ», No 17 (1904)։ Հայաստանի գրողների միություն։