Առաջնային սուկցեսսիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Առաջնային սուկցեսսիա, կյանքից զրկված տարածքներում զարգացող սուկցեսսիան է- ժայռեր, զառիթափ, գետերի նստվածք, սորուն ավազ, պնդացած լավա, և այլն։ Այդ տարածքների հաստատման ընթացքում իրենց նյութափոխանակության շնորհիվ կենդանի օրգանիզմները փոխում են գոյության պայմանները, և փոփոխում են միմյանց։ Հիմնական դերը պատկանում է մահացած բուսական մնացորդներին և տարալուծման արդյունքների կուտակմանը։ Դա կախված է բուսականության բնույթից, և այն ոչնչացնող միկրոօրգանիզմների, սնկերի և կենդանիների համալիրից։ Աստիճանաբար ձևավորվում է հողի պրոֆիլը, փոխվում է տարածքի ջրոլոգիական ռեժիմը, միկրոկլիման: Նման սուկցեսսիաները երկրաբուսաբանության մեջ կոչվում է էկոգենիկ, քանի որ հանգեցնում են ապրելավայրի ինքնին փոխակերպումներին։ Բուսական ծածկի սկզբնական ձևավորման գործընթացը կոչվում է սինգենետիկ սուկցեսսիա: Առաջնային սուբստրատի խոնավությունից կախված առաջնային սուկցեսսիաները բաժանվում են`

  1. Կսերարխային (կսերոսերիաներ) - անջուր սուբստրատի վրա։ Կսերարխային սուկցեսսիայի դեպքում սկզբնական սուբստրատը խոնավանում է
    1. Պսամոկսերոսերիա - ավազների վրա
    2. Լիտոկսերոսերիա - քարերի և ժայռերի վրա
    3. Գեոկսերոսերիա - չոր կավերի, կավավազների վրա։
  2. Մեզարխային (մեզոսերիա) - բավականաչափ խոնավ սուբստրատի վրա։ Մեզարխային սուկցեսսիայի դեպքում սոուբստրատի խոնավությունը աննշան է փոփոխվում
    1. Էլյուվիլային
    2. Պրոլյուվիլային
    3. Ալյուվիալային և այլն։
  3. Հիդրարխային (իդրոսերիա) - էքստրեմալ խոնավ սուբստրատի վրա։ Այս սուկցեսսիայի դեպքում սովորաբար խոնավությունը նվազում է
    1. Օլիգոտրոֆային
    2. Մեզոտրոֆային
    3. Էվտրոֆային
    4. Գալոհիդրոսերիա
    5. Մանգրային։

Առաջնային սուկցեսսիան ընթանում է մի քանի փուլերով։ Օրինակ, անտառային գոտում. չոր, անկյանք սուբստրատ-քարաքոս-մամուռ-միամյա բուսական բազմազանություն-խոտաբույսեր և բազմամյա բույսեր-թփեր-առաջին գեներացիայի ծառեր-երկրորդ գեներացիայի ծառեր, տափաստանային գոտում` սուկցեսսիան ավարտվում է բույսերի փուլում, և այլն։