Շրջակա միջավայր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հայացք դեպի Խոուպտոնա ջրվեժ, Ավստրալիա

«Շրջակա միջավայր» - ընդհանուր հասկացություն, որը կոնկրետ ընտրված տարածքում բնութագրում է բնական պայմանները և տվյալ տարածքի էկոլոգիական վիճակը։ Որպես կանոն, այս տերմինի կիրառումը վերաբերում է երկիր մոլորակի մակերևույթի բնական պայմանների նկարագրմանը, նրա լոկալ և գլոբալ էկոհամակարգերի վիճակին` ներառելով անկենդան բնությունը և նրա ներգործությունը մարդու հետ։ Բարենպաստ շրջակա միջավայրը միջավայր է, որի որակը ապահովում է բնական էկոհամակարգերի, բնության և բնաանտրոպոգեն օբյեկտների կայուն գործառնությունը։ Շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտի նորմատիվները (հետագայում նաև բնապահպանական նորմատիվներ) շրջակա միջավայրի որակի և նրա վրա թույլատրելի ազդեցության սահմանված նորմատիվներ են, որոնց պահպանումը ապահովում է բնական էկոլոգիական համակարգի կայուն գործունեությունը և պահպանում է կենսաբանական բազմազանությունը։ Այսպիսով, բարենպաստ շրջակա միջավայր ունենալու իրավունքը ապահովվում է բնապահպանական նորմատիվների համակարգով, իսկ այդ իրավունքի պահպանման չափանիշը շրջակա միջավայրի որակի և նրա վրա ազդեցությունների համապատասխանությունն է բնապահպանական նորմատիվներին։

Վտանգներ[խմբագրել]

Շրջակա միջավայրի առողջությունը կազմում է մեծ էկոնոմիկական, էսթետիկական և էթնիկական հարստություն։ Շրջակա միջավայրի առողջության պահպանումը նշանակում է նրա բոլոր բաղադրիչների՝ էկոհամակարգերի, համակցությունների, տեսակների և գենետիկական բազմազանության նորմալ պահպանություն։ Սկզբնական ոչ այդքան կարևոր խաթարումները վերջում կարող են բերել այդ բոլոր բաղադրիչներից յուրաքանչյուրի վերացմանը։ Դրա հետ միաժամանակ, կրճատվում են համակեցությունների տարածքները, նրանք կորցնում են իրենց դերը էկոհամակարգում և, ի վերջո, անհետանում են։ Բայց քանի դեռ համակեցության բոլոր գլխավոր տեսակները պահպանվում են, այն դեռ կարող է վերականգնվել։ Տեսակի քանակության կրճատման դեպքում կրճատվում է միջտեսակային փոփոխականությունը, որը իր հետևից կարող է բերել այնպիսի գենետիկական խաթարումների, որոնցից տեսակը այլևս չի կարող ուշքի գալ։ Գործնականորեն, ճիշտ վերականգնողական աշխատանքներից հետո տեսակը կարող է վերականգնել իր գենետիկական բազմազանությունը մուտացիաների, ռեկոմբինացիայի և բնական ընտրության շնորհիվ։ Բայց անհետացող տեսակի ԴՆԹ-ում պարունակվող յուրահատուկ գենետիկական ինֆորմացիան և կոմբինացիաները այլևս չեն վերականգնվում։ Եթե տեսակը անհետացել է, ապա նրա պոպուլյացիաները այլևս անհնար է վերականգնել, համակեցությունները, որոնցում այն գտնվում էր, աղքատացել են, և մարդու համար նրանց պոտենցիալ հարստությունը հավերժ կորցրած է։

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

  • Allaby M. Basics of Environmental Science. 2nd edition. Routledge. London, N.Y. 323 p. ISBN 0-415-21175-1. (անգլերեն)
  • Хорн Р. Морская химия. М.: Мир. 1972. 398 с. (ռուսերեն)