«Գունավոր մետալուրգիա»–ի խմբագրումների տարբերություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Content deleted Content added
No edit summary
No edit summary
Տող 1. Տող 1.
'''Գունավոր մետալուրգիա''' ({{lang-ru|цветная металлургия}}, {{lang-en|non-ferrous metallurgy}}; {{lang-de|NE-Metallurgie f, Buntmetallurgie f, Metallhüttenwesen n, Nichteisenhüttenwesen n, Nichteisenmetallurgie f}}), ծանր արդյունաբերության ճյուղ։ Ընդգրկում է հանքավայրի հետազոտումը, հանքանյութի արդյունահանումը և հարստացումը, գունավոր, հազվագյուտ, թանկարժեք [[մետաղներ]]ի և նրանց համաձուլվածքների արտադրությունն ու առաջնային մշակումը, ինչպես նաև բնական [[ալմաստ]]ի հանույթը և արհեստական ալմաստների արտադրությունը։ Զբաղվում է նաև երկրորդային մետալուրգիական հումքի վերամշակմամբ, մետաղների մաքրմամբ, տարբեր մետաղափոշիների, ձուլվածքների, մաքուր-գերմաքուր, ծանր, թեթև, ազնիվ, հազվագյուտ, ցրված, ռադիոակտիվդ մետաղների, նրանց աղերի, միացությունների, ուղեկցող քիմիական արտադրանքների, Էլեկտրոդային և խարամասիտալային իրերի, կիսահաղորդիչների և այլ նյութերի արտադրությամբ։
'''Գունավոր մետալուրգիա''', ծանր արդյունաբերության ճյուղ։ Ընդգրկում է հանքավայրի հետազոտումը, հանքանյութի արդյունահանումը և հարստացումը, գունավոր, հազվագյուտ, թանկարժեք [[մետաղներ]]ի և նրանց համաձուլվածքների արտադրությունն ու առաջնային մշակումը, ինչպես նաև բնական [[ալմաստ]]ի հանույթը և արհեստական ալմաստների արտադրությունը։ Զբաղվում է նաև երկրորդային մետալուրգիական հումքի վերամշակմամբ, մետաղների մաքրմամբ, տարբեր մետաղափոշիների, ձուլվածքների, մաքուր-գերմաքուր, ծանր, թեթև, ազնիվ, հազվագյուտ, ցրված, ռադիոակտիվդ մետաղների, նրանց աղերի, միացությունների, ուղեկցող քիմիական արտադրանքների, Էլեկտրոդային և խարամասիտալային իրերի, կիսահաղորդիչների և այլ նյութերի արտադրությամբ։


== Գունավոր մետալուրգիայի մշակում ==
== Գունավոր մետալուրգիայի մշակում ==
Տող 5. Տող 5.


== Զարգացում ==
== Զարգացում ==
Գունավոր մետալուրգիան հաջողությամբ զարգանում է [[Ռուսաստան]]ում, [[Ղազախստան]]ում, [[Ուկրաինա]]յում, [[Ուզբեկստան]]ում, [[Կիրգիզիա]]յում, [[Տաջիկստան]]ում, [[Ադրբեջան]]ում, [[Վրաստան]]ում։ [[Հայաստան]]ի ընդերքը ևս հարուստ է գունավոր մետաղներով։ Հայաստանի տարածքում դեռ մ․ թ․ ա․ 6-րդ հազարամյակի վերջում արտադրվել է [[պղինձ]]։ [[Հայկական լեռնաշխարհ]]ում գունավոր մետաղների ձուլումը հայտնի է եղել մ․ թ․ ա․ 3-2 հազարամյակում ([[Մեծամոր]])։
Գունավոր մետալուրգիան հաջողությամբ զարգանում է [[Ռուսաստան]]ում, [[Ղազախստան]]ում, [[Ուկրաինա]]յում, [[Ուզբեկստան]]ում, [[Կիրգիզիա]]յում, [[Տաջիկստան]]ում, [[Ադրբեջան]]ում, [[Վրաստան]]ում։ [[Հայաստան]]ի ընդերքը ևս հարուստ է գունավոր մետաղներով։ Հայաստանի տարածքում դեռ մ․ թ․ ա․ 6-րդ հազարամյակի վերջում արտադրվել է [[պղինձ]]։ [[Հայկական լեռնաշխարհ]]ում գունավոր մետաղների ձուլումը հայտնի է եղել մ․թ․ա․ 3-2 հազարամյակում ([[Մեծամոր]])։


Պատմական և հնագիտական տեղեկությունները վկայում են, որ մշակվել են ինչպես պղնձի, [[անագ]]ի, այնպես էլ ոսկու հանքավայրեր (մ․ թ․ ա․ 4-3 դարերում, [[Զոդ]], Զանգեզուր)։
Պատմական և հնագիտական տեղեկությունները վկայում են, որ մշակվել են ինչպես պղնձի, [[անագ]]ի, այնպես էլ ոսկու հանքավայրեր (մ․թ․ա․ 4-3 դարերում, [[Զոդ]], Զանգեզուր)։


== Պղնձահանքերի մշակում և հիմնում ==
== Պղնձահանքերի մշակում և հիմնում ==
Տող 13. Տող 13.


Հայաստանում հայտնաբերվել են պղնձի, [[մոլիբդեն]]ի, [[երկաթ]]ի, ոսկու, [[արծաթ]]ի, [[բարիում]]ի, [[տիտան]]ի, [[սնդիկ]]ի, [[ալյումին]]ի, [[մագնեզիում]]ի և այլ մետաղների մոտ 300 հանքավայրեր։ Դրանք մեծամասնությամբ կոմպլեքսային են և պարունակում են նաև ուղեկցող մետաղներ՝ [[կապար]], [[ցինկ]], [[պլատին]] և նրա խումբը, [[բիսմութ]], [[քրոմ]], [[նիկել]], [[կոբալտ]], [[ռենիում]], [[սելեն]], [[տելուր]], [[ինդիում]], [[գերմանիում]], [[թալիում]], [[իրիդիում]], երբիում և այլն։ [[Հայրենական մեծ պատերազմ]]ից հետո նոր միջոցառումներ իրագործվեցին Հայաստանում գունավոր մետալուրգիայի արագ զարգացման համար։
Հայաստանում հայտնաբերվել են պղնձի, [[մոլիբդեն]]ի, [[երկաթ]]ի, ոսկու, [[արծաթ]]ի, [[բարիում]]ի, [[տիտան]]ի, [[սնդիկ]]ի, [[ալյումին]]ի, [[մագնեզիում]]ի և այլ մետաղների մոտ 300 հանքավայրեր։ Դրանք մեծամասնությամբ կոմպլեքսային են և պարունակում են նաև ուղեկցող մետաղներ՝ [[կապար]], [[ցինկ]], [[պլատին]] և նրա խումբը, [[բիսմութ]], [[քրոմ]], [[նիկել]], [[կոբալտ]], [[ռենիում]], [[սելեն]], [[տելուր]], [[ինդիում]], [[գերմանիում]], [[թալիում]], [[իրիդիում]], երբիում և այլն։ [[Հայրենական մեծ պատերազմ]]ից հետո նոր միջոցառումներ իրագործվեցին Հայաստանում գունավոր մետալուրգիայի արագ զարգացման համար։

== Նոր արտադրամասեր ==
== Նոր արտադրամասեր ==
Կառուցվեց նոր արտադրամասերի համալիր Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանում։ 1948-1949 թվականներին ստեղծվեց պղնձի էլեկտրոլիզային և վայերբարսային պղնձի արտադրամաս։ Պղնձահանքաքարի լրիվ վերամշակման նպատակով արմատապես վերափոխվեց Ալավերդու պղնձաքիմիական կոմբինատը։ Պղնձամոլիբդենային և բազմամետաղային հանքերի հետազոտված պաշարների հիման վրա կառուցվեցին գունավոր մետալուրգիայի նոր ձեռնարկություններ։ [[1952 թվական]]ին շահագործման հանձնվեցին [[Քաջարան]]ի և [[1975 թվական]]ին [[1970 թվական]]ի համեմատությամբ գունավոր մետալուրգիայի արտադրանքը աճեց 1,5 անգամ։
Կառուցվեց նոր արտադրամասերի համալիր Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանում։ 1948-1949 թվականներին ստեղծվեց պղնձի էլեկտրոլիզային և վայերբարսային պղնձի արտադրամաս։ Պղնձահանքաքարի լրիվ վերամշակման նպատակով արմատապես վերափոխվեց Ալավերդու պղնձաքիմիական կոմբինատը։ Պղնձամոլիբդենային և բազմամետաղային հանքերի հետազոտված պաշարների հիման վրա կառուցվեցին գունավոր մետալուրգիայի նոր ձեռնարկություններ։ [[1952 թվական]]ին շահագործման հանձնվեցին [[Քաջարան]]ի և [[1975 թվական]]ին [[1970 թվական]]ի համեմատությամբ գունավոր մետալուրգիայի արտադրանքը աճեց 1,5 անգամ։
Տող 23. Տող 24.


{{ՀՍՀ}}
{{ՀՍՀ}}

[[Կատեգորիա:Մետալուրգիա]]
[[Կատեգորիա:Մետալուրգիա]]

16:53, 27 Հոկտեմբերի 2014-ի տարբերակ

Գունավոր մետալուրգիա, ծանր արդյունաբերության ճյուղ։ Ընդգրկում է հանքավայրի հետազոտումը, հանքանյութի արդյունահանումը և հարստացումը, գունավոր, հազվագյուտ, թանկարժեք մետաղների և նրանց համաձուլվածքների արտադրությունն ու առաջնային մշակումը, ինչպես նաև բնական ալմաստի հանույթը և արհեստական ալմաստների արտադրությունը։ Զբաղվում է նաև երկրորդային մետալուրգիական հումքի վերամշակմամբ, մետաղների մաքրմամբ, տարբեր մետաղափոշիների, ձուլվածքների, մաքուր-գերմաքուր, ծանր, թեթև, ազնիվ, հազվագյուտ, ցրված, ռադիոակտիվդ մետաղների, նրանց աղերի, միացությունների, ուղեկցող քիմիական արտադրանքների, Էլեկտրոդային և խարամասիտալային իրերի, կիսահաղորդիչների և այլ նյութերի արտադրությամբ։

Գունավոր մետալուրգիայի մշակում

Գունավոր մետալուրգիան մշակում է Դ․ Ի․ Մենդելեևի պարբերական աղյուսակի 104 հայտնի էլեմենտներից 73-ը։ Այն առաջատար տեղ է գրավում տեխնիկապես զարգացած երկրների տնտեսությունում։ Գունավոր մետալուրգիան ԽՍՀՄ-ում ստեղծվել է խորհրդային իշխանության տարիներին։ Գունավոր մետաղների արտադրությամբ այն աշխարհում գրավում է առաջնակարգ տեղ։

Զարգացում

Գունավոր մետալուրգիան հաջողությամբ զարգանում է Ռուսաստանում, Ղազախստանում, Ուկրաինայում, Ուզբեկստանում, Կիրգիզիայում, Տաջիկստանում, Ադրբեջանում, Վրաստանում։ Հայաստանի ընդերքը ևս հարուստ է գունավոր մետաղներով։ Հայաստանի տարածքում դեռ մ․ թ․ ա․ 6-րդ հազարամյակի վերջում արտադրվել է պղինձ։ Հայկական լեռնաշխարհում գունավոր մետաղների ձուլումը հայտնի է եղել մ․թ․ա․ 3-2 հազարամյակում (Մեծամոր

Պատմական և հնագիտական տեղեկությունները վկայում են, որ մշակվել են ինչպես պղնձի, անագի, այնպես էլ ոսկու հանքավայրեր (մ․թ․ա․ 4-3 դարերում, Զոդ, Զանգեզուր)։

Պղնձահանքերի մշակում և հիմնում

Պղնձահանքերի մշակումը, երբեմն տևական ընդմիջումներով, շարունակվել է միջին դարերում։ Պղնձահանքերի և բազմամետաղ հանքանյութերի մշակումը առավել բարձր զարգացման հասավ 18-րդ դարի երկրորդ կեսին, երբ Ախթալայում, իսկ այնուհետև Ալավերդում, վերականգնվեց պղնձահանքի արդյունահանումը, որի հիմքի վրա 1770 թվականին կառուցվեց Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանը։ 19-րդ դարի վերջին Հայաստանում գործում էր պղնձաձուլական 19 գործարան և արտադրվում էր տարեկան մինչև 790 տոննա սև պղինձ։ Գործարանները հիմնականում պատկանում էին ֆրանսիական կապիտալին։ 1918-1920 թվական֊ին Հայաստանի մետաղահանքերն ամբողջովին ավերված էին, իսկ գունավոր մետաղների արտադրությունը՝ դադարեցված։ Հայաստանում սովետական կարգերի հաստատումից հետո, Հեղկոմի 1921 թվականի հունվարի 11-ի դեկրետով ազգայնացվեցին երկրի հանքային արդյունաբերությունն ու մետալուրգիական գործարանները։ Մեծ կապիտալ ներդրումների շնորհիվ նորոգվեցին հեղեղված հանքահորերն ու ավերված գործարանները, և 1924 թվականին Ալավերդու ու Ղափանի գործարանները տվեցին առաջին ձուլվածքը։

Հայաստանում հայտնաբերվել են պղնձի, մոլիբդենի, երկաթի, ոսկու, արծաթի, բարիումի, տիտանի, սնդիկի, ալյումինի, մագնեզիումի և այլ մետաղների մոտ 300 հանքավայրեր։ Դրանք մեծամասնությամբ կոմպլեքսային են և պարունակում են նաև ուղեկցող մետաղներ՝ կապար, ցինկ, պլատին և նրա խումբը, բիսմութ, քրոմ, նիկել, կոբալտ, ռենիում, սելեն, տելուր, ինդիում, գերմանիում, թալիում, իրիդիում, երբիում և այլն։ Հայրենական մեծ պատերազմից հետո նոր միջոցառումներ իրագործվեցին Հայաստանում գունավոր մետալուրգիայի արագ զարգացման համար։

Նոր արտադրամասեր

Կառուցվեց նոր արտադրամասերի համալիր Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանում։ 1948-1949 թվականներին ստեղծվեց պղնձի էլեկտրոլիզային և վայերբարսային պղնձի արտադրամաս։ Պղնձահանքաքարի լրիվ վերամշակման նպատակով արմատապես վերափոխվեց Ալավերդու պղնձաքիմիական կոմբինատը։ Պղնձամոլիբդենային և բազմամետաղային հանքերի հետազոտված պաշարների հիման վրա կառուցվեցին գունավոր մետալուրգիայի նոր ձեռնարկություններ։ 1952 թվականին շահագործման հանձնվեցին Քաջարանի և 1975 թվականին 1970 թվականի համեմատությամբ գունավոր մետալուրգիայի արտադրանքը աճեց 1,5 անգամ։

Համաշխարհային արտադրություն

Գունավոր մետաղների համաշխարհային արտադրության մեջ մեծ տեղ են գրավում կապիտալիստական և նոր զարգացող երկրները։ 1970 թվականին այդ երկրներում պղնձի, կապարի, ցինկի հանույթը հանքաքարից կազմել է համապատասխանաբար՝ 4994,0, 2397,2 և 4186,4 հազար տոննա: Այդ թվում ԱՄՆ-ում՝ 1562,0, 558,4, 557,6 և Կանադայում՝ 581,2, 342,6, 1208,2 հազար տոննա:

Արտաքին հղումներ

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։