Կալիբեկ Կուանիշպաև
![]() | |
---|---|
![]() | |
Ծնվել է | ապրիլի 25, 1893 |
Ծննդավայր | Karkaralinsk Uyezd, Սեմիպալատինսկի մարզ, Ստեփան նահանգապետ, Ռուսական կայսրություն |
Մահացել է | հունիսի 7, 1968[1] (75 տարեկան) |
Մահվան վայր | Ալմաթի, Ղազախական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ[1] |
Քաղաքացիություն | ![]() ![]() |
Մասնագիտություն | դերասան և քաղաքական գործիչ |
Պարգևներ և մրցանակներ | |
Կալիբեկ Կուանիշպաև (ապրիլի 25, 1893, Karkaralinsk Uyezd, Սեմիպալատինսկի մարզ, Ստեփան նահանգապետ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 7, 1968[1], Ալմաթի, Ղազախական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ[1]), ղազախ խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959)։ 1925 թվականին մասնակցել է ղազախական առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոնի (Կզըլ-Օրդա, այժմ՝ Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոն, Ալմաթի) ստեղծմանը և մինչև կյանքի վերջն աշխատել այդ թատրոնում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1952)։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կալիբեկ Կուանիշպաևը ծնվել է 1893 թվականի ապրիլի 25-ին Սարիտաու գյուղում (ներկայում՝ Կարկարալինսկի շրջան, Կարագանդ, Ղազախստան)։ Սերել է արգինների ցեղի կարակեսեկ տոհմի բայբորյան ենթատոհմից։
Եղել է հովիվ, սևագործ բանվոր։ Նրա՝ որպես ժողովրդական սրախոս-կատակերգուի առաջին ելույթները վերաբերում են 1920-ական թվականների սկզբին, երբ նա մասնակցել է Կոյադինյան տոնավաճառին (Սեմիպալատինսկից ոչ հեռու) «թափառաշրջիկ թատերախմբի» կազմում, որում ընդգրկված էին երգիչներ, ըմբիշներ, աճպարարներ, պարողներ և այլն[2]։
1925 թվականին Կզըլ-Օրդայում մասնակցել է առաջին պրոֆեսիանալ ղազախական թատրոնի ստեղծմանը (ներկայում՝ Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոն)։ 1928 թվականին թատրոնի հետ միասին տեղափոխվել է Ալմա-Աթա և այնտեղ աշխատել թատերախմբում մինչև 1964 թվական։ Բեմական կյանքի քառասուն տարիների ընթացքում կատարել է ավելի քան 150 դեր։
1937 թվականից նկարահանվել է կինոյում։
Ծավալել է մանկավարժական գործունեություն։
Զբաղվել է նաև գեղարվեստական գրականությամբ, գրել է կարճ պիեսներ, սքեթչներ, հումորեսկներ, սատիրական բանաստեղծություններ ռադիոյի ու էստրադայի համար։ Թողարկել է սատիրական բանստեղծությունների երկու ժողովածուներ՝ «Түйреуіш» և «Шаншарлар»։ Հեղինակել է (Շախմետ Խուսաինովի հետ համահեղինակությամբ) «Шаншарлар» («Սրամիտները», բեմադրվել է Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում 1948 թվականին) և «Ақ жаулық — көк жаулық» պիեսները։
Եղել է ՀամԿ(բ)Կ անդամ 1943 թվականից։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 2-4 գումարումների պատգամավոր (1946-1958)[3]։
Կալիբեկ Կուանիշպաևը մահացել է 1968 թվականի հունիսի 7-ին։ Թաղվել է Ալմա Աթայի Կենտրոնական գերեզմանատանը[4]։
Պարգևներ և կոչումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Ղազախական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
- Ղազախական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1936)
- ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959)
- Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակ (1952) – Մ. Աուեզովի «Աբայ» ներկայացման մեջ Կունանբայի դերը կատարելու համար
- «Պատվո նշան» շքանշան (1938)
- Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1945)
- Լենինի երկու շքանշան (այդ թվում՝ 1946 թվականին – թատրոնի քսանամյակի կապակցությամբ)
- Մեդալներ
Թատերական դերեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1925, 1933, 1957 – «Էնլիք-Քեբեք», Մուխթար Աուեզով – Քեբեք, Քոբեյ, Նիսան Աբիզ
- 1935 – «Գիշերային տարգլորումներ», Մ. Աուեզով – Տանեկե
- 1936 – «Ռևիզոր», Նիկոլայ Գոգոլ – Քաղաքագլուխ
- 1940 – «Աբայ», Մ. Աուեզով և Լեոնիդ Սոբոլև – Աբայ
- 1942 – «Պատվո գվարդիա», Մ. Աուեզով և Ալժափար Աբիշև – գեներալ Պանֆիլով
- 1942 – «Բանաստեղծի ողբերգությունը», Գաբիթ Մուսրեպով – Բալուան
- 1942 – «Ալդա-Քոսե», Շահմետ Խուսաինով – Շարոյակ
- 1943 – «Անսանձ կնոջ սանձահարումը», Վիլյամ Շեքսպիր – Բապտիստա
- 1947 – «Հաղթողները», Բորիս Չիրսկով – Վինոգրադով
- 1949 – «Աբայ», ըստ Մ․ Աուեզովի «Աբայի ուղին» վեպի – Կունանբայ
- 1952 – «Ծաղկի՛ր, տափաստան», Աբդիլդա Թաջիբաև – այգեպան Ժանաս
- «Օթելլո», Վիլյամ Շեքսպիր – Բրաբանցիո[3]
Ֆիլմագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1938 – «Ամանգելդի» – Բայբոլ
- 1940 – «Ռայխան» – ակին
- 1942 – «Երգ հսկայի մասին» (կարճամետրաժ)
- 1945 – «Աբայի երգերը» – Աբայ
- 1948 – «Ոսկե եղջյուր» – Բերգալիև, նախարար
- 1954 – «Պոեմ սիրո մասին» – Ժարկին
- 1957 – «Նրա ժամանակը կգա» – Չինգիզ
- 1957 – «Բոտագոզ» – էպիզոդ
- 1959 – «Մի անգամ գիշերը» – Ժարաս պապ
- 1964 – «Անմորուք խաբեբան» – Էրալի
- 1965 – «Իմ երազանքը» – էպիզոդ[3]
Հիշատակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Կալիբեկ Կուանիշպաևի անունով կոչվել է Ղազախստանի երաժշտական-դրամատիկական թատրոնն Աստանայում, ինչպես նաև փողոցներ Ալմաթիում, Կարագանդայում, Կարկարալինսկում։
- Տեղադրվել է հուշատախտակ դերասանի տանը Կարկարալինսկի շրջանում։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Куанышпаев Калибек (ռուս.) / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ История советского драматического театра. — М., 1966. — Т. 2. — С. 328.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 М. К. Козыбаев и др. Алма-Ата. Энциклопедия. — Алма-Ата: Гл. ред. Казахской Советской энциклопедии, 1983. — 608 с. — 60 000 экз.
- ↑ КУАНЫШПАЕВ КАЛИБЕК (1893—1968)
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Олидор О., «Калибек Куанышпаев», Москва, 1950.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Куанышпаев Калибек հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 5, էջ 703)։ ![]() |
|
- Ապրիլի 25 ծնունդներ
- 1893 ծնունդներ
- Ռուսական կայսրությունում ծնվածներ
- Հունիսի 7 մահեր
- 1968 մահեր
- Լենինի շքանշանի ասպետներ
- Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
- Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
- ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
- Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
- Անձինք այբբենական կարգով
- Դերասաններ այբբենական կարգով
- Ղազախ դերասաններ
- Խորհրդային դերասաններ
- 20-րդ դարի դերասաններ
- ԽՄԿԿ անդամներ
- ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
- ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
- ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
- ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
- ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ