UBV ֆոտոմետրիկ համակարգ
UBV ֆոտոմետրիկ համակարգ (անգլ.՝ UBV photometric system, առաջացել է՝ Ultraviolet (ուլտրամանուշակագույն), Blue (կապույտ), Visual (տեսանելի) լույսի խտացման հիման վրա), որը հաճախ կոչվում է նաև Ջոնսոնի համակարգ կամ Ջոնսոն-Մորգանի համակարգ, այն ֆոտոմետրիկ համակարգն է, որը սովորաբար օգտագործվում է աստղերին դասակարգելու համար՝ հիմնվելով նրանց գույների վրա։ Դա առաջին ստանդարտացված ֆոտոմետրիկ համակարգն էր։
Այս համակարգում աստղերի տեսանելի աստղային մեծությունները հաճախ օգտագործվում են գունային ինդեքսների՝ B−V (B և V աստղային մեծությունների տարբերություն) և U−B (U և B աստղային մեծությունների տարբերություն) հաշվարկման համար[1]։ Համակարգը սահմանվում է օպտիկական գունային ֆիլտրերի միջոցով, որոնք միացված են RMA 1P21 ֆոտոմուլտիպլիկատոր խողովակին[2]։
Գունավոր ընտրությունը կապույտ հատվածում որոշվել է լուսանկարչական ֆիլմի թեքվածությամբ դեպի այդ գույները։ Համակարգը ներկայացրել են 1950-ականներին ամերիկացի աստղագետներ Հարոլդ Լեստեր Ջոնսոնը և Վիլյամ Ուիլսոն Մորգանը։ Համակարգը սահմանելու համար օգտագործվել են ՄակԴոնալդի աստղադիտարանի 13 դյույմ (330 մմ) և 82 դյույմ (2100 մմ) տրամագծով աստղադիտակները[1][3]։ Ջոնսոնը և Մորգանը օգտագործել են Corning 9 863 ֆիլտրը U համար և Corning 3 384 ֆիլտրը V համար, իսկ B ֆիլտրի համար կիրառվել է Corning 5 030-ի և Schott GG 13-ի համադրությունը[4]։
Ֆիլտրերը ընտրված են այնպես, որ պատասխանատվության ֆունկցիաների միջին ալիքային երկարությունները (որտեղ չափումները կատարվում են միջին ճշգրտությամբ) լինեն՝
- U ֆիլտրի համար՝ 364 նմ,
- B ֆիլտրի համար՝ 442 նմ,
- V ֆիլտրի համար՝ 540 նմ։
Զրոյական կետերը կարգավորվել են B−V (B նվազեցված V-ից) և U−B (U նվազեցված B-ից) գունային ինդեքսներում՝ ընտրելով այնպիսի A0 հիմնական շղթայի աստղեր, որոնք չեն ազդում միջաստղային կարմրությամբ: Այս աստղերը համապատասխանում են միջին արդյունավետ ջերմաստիճանին՝ մոտ 9727-ից 9790 Կելվին, որտեղ 9790 Կելվինը տրված է A0V դասի աստղերին (որտեղ V-ն նշանակում է հինգ)։
Համակարգի մի կարևոր սահմանափակում կա։ U ֆիլտրի կարճագույն ալիքային շեմը սահմանվում է ոչ թե ֆիլտրի կողմից, այլ երկրի մթնոլորտով, հետևաբար այն (և դիտարկված աստղային մեծությունները) հիմնականում փոխվում են բարձրության և մթնոլորտային ջրային պարունակության (խոնավություն, գումարած ամպերի մեջ խտացում) կախվածությամբ[5]։
Այնուամենայնիվ, այս համակարգով կատարվել են բազմաթիվ չափումներ, այդ թվում՝ հազարավոր վառ աստղերի[6]։
Ընդլայնում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Johnson-Kron-Cousins UBVRI ֆոտոմետրիկ համակարգը Ջոնսոնի սկզբնական համակարգի տարածված ընդլայնումն է, որը ներառում է նաև ավելի կարմիր անցակետեր[7][8]։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 Johnson, H. L.; Morgan, W. W. (1953). «Fundamental stellar photometry for standards of spectral type on the revised system of the Yerkes spectral atlas». The Astrophysical Journal. 117 (3): 313–352. Bibcode:1953ApJ...117..313J. doi:10.1086/145697.
- ↑ Johnson, H.L.; Morgan, W.W. (1953 թ․ մայիս). «Fundamental stellar photometry for standards of spectral type on the Revised System of the Yerkes Spectral Atlas». Astrophysical Journal. 117 (3): 315. Bibcode:1953ApJ...117..313J. doi:10.1086/145697. Վերցված է 2024 թ․ հուլիսի 22-ին.
- ↑ Hearnshaw, J. B. (1996). The Measurement of Starlight: Two Centuries of Astronomical Photometry. Cambridge University Press. էջ 421. ISBN 9780521403931. «In the 1950–51 winter, Johnson had commenced photometry in three passbands (designated U, V, and Y) on the McDonald 13- and 82-inch reflectors [54].»
- ↑ Johnson, H.L. (1955 թ․ հունվար). «A Photometric System». Annales d'Astrophysique. 18: 292–316. Bibcode:1953ApJ...117..313J. doi:10.1086/145697.
- ↑ Hearnshaw, J. B. (1996). The Measurement of Starlight: Two Centuries of Astronomical Photometry. Cambridge University Press. էջ 425. ISBN 9780521403931.
- ↑ Iriarte, Braulio; Johnson, Harold L; Mitchell, Richard I; Wisniewski, Wieslaw K (1965). «Five-Color Photometry of Bright Stars». Sky and Telescope. 30: 21. Bibcode:1965S&T....30...21I.
- ↑ Landolt, Arlo U (2009). «UBVRI Photometric Standard Stars Around the Celestial Equator: Updates and Additions». The Astronomical Journal. 137 (5): 4186–4269. Bibcode:2009AJ....137.4186L. doi:10.1088/0004-6256/137/5/4186.
- ↑ Landolt, Arlo U. (1992 թ․ հուլիսի 1). «UBVRI Photometric Standard Stars in the Magnitude Range 11.5 < V < 16.0 Around the Celestial Equator». The Astronomical Journal. 104: 340. Bibcode:1992AJ....104..340L. doi:10.1086/116242. ISSN 0004-6256.
