Theatrum Orbis Terrarum

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Theatrum Orbis Terrarum
OrteliusWorldMap1570.jpg
1570 թվականի մայիսի 20-ին Անտվերպենում տպագրվեց Աբրահամ Օրտելիուսի ստեղծած 53 քարտեզները Theatrum Orbis Terrarum անվան տակ, որը համարվում է «առաջին ժամանակակից ատլասը»[1]: Մինչև 1572 թվականի ավարտը լույս են տեսել բացի լատիներեն երեք հրատարակություններից լույս են տեսել գերմաներեն, ֆրանսերեն և հոլանդերեն տարբերակներ: Մինչև Օրտելիուսի մահը (1598) լույս են տեսել ատլասի 25 հրատարակություններ, որից հետո մինչև 1612 թվականի ատլասը շարունակվել է հրատարակվել: Այս նկարում պատկերված է ատլասի աշխարհի քարտեզը:
ՀեղինակԱբրահամ Օրտելիուս
Տեսակգրավոր աշխատություն և աշխարհագրական քարտեզ
Ստեղծման տարեթիվ16-րդ դար
Հրատարակման տարեթիվմայիսի 20, 1570
Theatrum Orbis Terrarum Վիքիպահեստում

Theatrum Orbis Terrarum (կարդացվում է՝ tʰɛˈaːtrʊm ˈɔrbɪs tɛˈrːaːrʊm, «աշխարհի թատրոն»), համարվում է ժամանակակից աշխարհի առաջին ճշգրիտ ատլասը: Հեղինակը Աբրահամ Օրտելիուսն է, որը ոգեշնչվել է Գիլլիս Հուֆմանից[2]: Ատլասը տպագրվել է 1570 թվականի մայիսի 20-ին Անտվերպենում Քրիստափոր Պլանտենի կողմից[3]: Այն կազմված է քարտեզների հավաքածուից և ուղեկցող տեքստից, որի համար պատրաստվել են հատուկ պղնձե տպագրական թիթեղներ։ Օրտելիուսի ատլասը հաճախ համարվում է 17-րդ դարի քարտեզագրության ընդհանրացումը։

Բովանդակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատլասում չկա Օրտելիուսի հեղինակած և ոչ մի քարտեզ։ Այն պարունակում է 53 այլ հեղինակների քարտեզներ՝ համապատասխան աղբյուրի հետ։ Նախկինում տպագրվել են առանձին քարտեզների պարզ հավաքածուներ, բայց Օրտելիուսի ատլասում քարտեզները բոլորը նույն ոճով են եղել՝ տրամաբանորեն դասավորված ըստ մայրցամաքի, շրջանի և պետության։ Նա յուրաքանչյուր քարտեզի համար գրել է առանձին նկարագրություն և հղումներ։ Այսպիսով, առաջին անգամ ամբողջ արևմտաեվրոպական քարտեզագրության գիտելիքները հավաքվել են մեկ գրքի մեջ։

Մատենագրության մեջ՝ «Catalogue Auctorum» բաժնում, ոչ միայն նշված են բոլոր 33 քարտեզագիրների, այլև՝ 16-րդ դարի բոլոր 87 այլ քարտեզագիրների անունները, որոնց Օրտելիուսը անձամբ ճանաչել է: 1601 թվականին այս ցանկը աճելով հասել է 183-ի: Քարտեզներից որոշների հեղինակներն են՝ «Աշխարհի քարտեզ», 1561, հեղինակ՝ Ջակովո Գաստալդի, «Անտլանտյան ծովափնյա տարածություն», 1562, Դիեգո Գուտիեռես, «Աշխարհի քարտեզ», 1569, հեղինակ՝ Գերարդուս Մերկատոր:

Եվրոպայի քարտեզի (1554) հեղինակը Մերկատորն է, «Սկանդինավիայի քարտեզի» (1539) հեղինակը՝ Օլաուս Մագնուսը, նույն հեղինակին է պատկանում նաև «Ասիայի քարտեզը» (1567), որն իր հերթին ստեղծվել է Գաստալդիի նույն քարտեզի հիման վրա (1559): Աֆրիկայի քարտեզի հիմքում նույնպես ընկած է Գաստալդիի համապատասխան քարտեզը:

Հրատարակություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Theatrum Orbis Terrarum-ի առաջին հրատարակությունից հետո, Օրտելիուսը շարունակաբար վերանայել և ընդլայնել է ատլասը[3]՝ օգտագործելով այն տարբեր ֆորմատներում մինչև իր մահը (1598): Սկզբնական 70 քարտեզից և 97 ծանոթագրությունից (1570), ատլասի վերջին՝ 31-րդ հրատարակությունը պարունակել է 183 ծանոթագրություններ և 167 քարտեզներ (1612):

1573 թվականի հրատարակությունը նշանակալի է Additamentum-ով, որը պարունակել է Համֆրի Լվիդի «Cambriae Typus»-ը՝ առաջին քարտեզը, որը պատկերել է Ուելսը ինչպես որ այն կա[4]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]