QWERTY

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դյուրակիր համակարգչի ստեղնաշար, որը ցույց է տալիս QWERTY ստեղները

QWERTY, ստեղնաշարային դասավորություն լատինական այբուբենի համար։ Անունն առաջացել է ստեղնաշարի վերևի ձախ մասի առաջին վեց տառերից (Q W E R T Y)։ QWERTY-ի դիզայնը հիմնված է «Շոուլզ և Գլիդդեն» գրամեքենայի համար ստեղծված ստեղնաշարի դիզայնի վրա և վաճառվել է Ռեմինգթոնին 1873 թվականին։ Այն հայտնի է դարձել 1878 թվականին Ռեմինգթոն No. 2-ի հաջողության շնորհիվ և ստացել լայն տարածում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոճակները իրերից հեռու են արված, որպեսզի տարածություն թողնեն հարմար գրելու համար:

QWERTY-ի դասավորությունը ստեղծվել է 1870-ական թվականներին Քրիստոֆեր Լաթամ Շոուլզի կողմից։ Շոուլզը լրագրի խմբագիր էր, ապրում էր Վիսկոնսին նահանգի Միլուոքի քաղաքում։ 1867 թվականի հոկտեմբերին Շոուլզը դիմում է ներկայացրել, որպեսզի արտոնագիր ստանա իր ստեղծած գրամեքենայի համար, որը մշակել էր իր ընկերների՝ Կարլոս Գլիդենի և Սեմյուել Վ. Սոուլի օգնությամբ[1]: 1867-1871 թվականներին նրա մշակած մեքենան ուներ ստեղների երկու շարք, որոնցում տառերը դասավորված էին այբբենական կարգով[1].

- 3 5 7 9 N O P Q R S T U V W X Y Z
 2 4 6 8 . A B C D E F G H I J K L M

Այդպիսի դասավորությունը շատ հաճախ հանգեցնում էր մեքենայի լծակների կցորդման։ Այդ խնդիրը լուծելու համար Շոուլզը աստիճանաբար փոխում է մեքենան՝ փորձարկելով ստեղների տարբեր դասավորություններ։ 1968 թվականի նոյեմբերին նա փոխում է O-ից Z տառերի դասավորությունը աջից ձախ[2]: 1870 թվականի ապրիլին նա ստեղնաշարը դարձնում է չորս շարքով՝ վեց ձայնավորները (A, E, I, O, U և Y) տանելով վերև ու դնելով առանձին շարքում[3].

  2 3 4 5 6 7 8 9 -
    A E I . ? Y U O ,
B C D F G H J K L M
Z X W V T S R Q P N

1873 թվականին Շոուլզի հովանավոր Ջեյմս Դենսմորը Sholes & Glidden գրամեքենայի արտադրության իրավունքները վաճառում է E. Remington and Sons ընկերությանը: Ռեմինգտոնի մեխանիկները մի քանի ամսվա ընթացքում ավարտում են ստեղնաշարային դասավորության վերափոխումն, ու այն ներկայացվում է հանրությանը [4].

  2 3 4 5 6 7 8 9 - ,
Q W E . T Y I U O P
Z S D F G H J K L M
A X & C V B N ? ; R

Ռեմինգտոնի կատարած մի քանի փոփոխություններից հետո ստեղնաշարն ստացել է ներկայիս տեսքը: Այբբենական կարգով դասավորված տառերից մնացել է միայն DFGHJKL շարքը[5]:

Ներկայում ստեղնաշարն ունի հետևյալ տեսքը.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 - =
Q W E R T Y U I O P [ ] \
A S D F G H J K L ; '
Z X C V B N M , . /

Առաջին հայտնի արդյունաբերական գրամեքենան դարձավ «Ռեմինգթոն 1»-ը, որի ստեղնաշարն ուներ QWERTY դասավորությունը։ Հինգ տարի այս մեքենան մնաց միակը, որ ներկայացված էր շուկայում, և գնորդները հասցրին սովորել QWERTY-ին։ 1878 թվականին թողարկվել է Remington No.2-ը՝ առաջին գրամեքենան, որը Shift ստեղնի շնորհիվ հնարավորություն էր տալիս գրել մեծատառեր և փոքրատառեր:

1888 թվականին Ֆրանկ Մակգուրինին բացահայտում է տպագրման կույր մեթոդը «Ռեմինգթոն 2» մեքենայի համար, ինչն էլ ավելի է նպաստում ստեղնաշարի այդ դասավորության ժողովրդականացմանը:

1888 թվականին կազմակերպված արագ տպելու մրցույթում, որը լայնորեն լուսաբանվում էր մամուլի կողմից, հաղթանակ տարավ Մակգուրինը: Այդ հաղթանակն օգնեց QWERTY ստեղնաշարային դասավորվածությանը ավելի հայտնի դառնալուն: Այդ ժամանակվանից սկսած գրող մեքենաներ ստեղծողները նախընտրեցին QWERTY-ն, իսկ գրողները սկսեցին տպագրել «կույր»:

Տարածված է միֆ,թե QWERTY-ն փորձ է դանդաղացնելու տպելու գործընթացը այնքան, ինչքան հնարավոր է: Հակառակը, դա փորձ էր արագացնել տպագրման գործընթացը այդ ժամանակների տեխնիկական սահմանափակումների պայմաններում[6]:

Ալտերնատիվ ստեղնաշարի ձևեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

QWERTY ստեղնաշարը տվյալ պահին քննադատվում է ինչպես անախրոնիզմ, խնդիրը, որի շնորհիվ առաջացել է QWERTY ստեղնաշարը (լծակների կցորդումը միմյանց հետ) վաղուց լուծված է։ Այդ ժամանակվանից փորձեր են կատարվել սարքել ստեղնաշարեր, որի շնորհիվ հնարավորություն կտրվեր ավելի արագ տպագրել։

Դվորակի ստեղնաշար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

thumb|350px|Հեշտացված Դվորակի ստեղնաշարը 1936 թվականին Վաշինգտոնի համալսարանի պրոֆեսոր Ավգուստ Դվորակը որոշեց վերադառնալ ստանդարտ ստեղնաշարի ակունքներին և գիտաանորեն ապացուցել, նոր ստեղնաշարի անհրաժեշտութունը։ Իր հետազոտության արդյունքը դարձավ նոր ստեղնաշարի հայտնագործումը, որը կրեց հեղինակի անունը։ Այդ ստեղնաշարի հիմնական սկզբունքը՝ առավելագույն հարմարավետություն պարգևելն է տպագրողին։ Չնայած նրան, որ Դվորակի ստեղնաշարը մշավել է բոլոր կանոններով հաշվի են առնվել էրգոնոմիկայի բոլոր նկատառումները և ընդգրկված է Windows-ի ստեղնաշարների ցուցակների մեջ։ Այդ ստեղնաշարով աշխատում են համակարգչի օգտատերերի ընդամենը 2 %-ը։ 1943 թվականի դեկտեմբերին Դվորակը գրել է․

Aquote1.png Կարելի է առանց ջանքերի ստեղծել տասնյակ ստեղնաշարեր, որոնք կլինեն գոնե ավելի լավ Շոուլզի ստեղնաշարից։ Եթե ստորին երեք շարքերի սիմվոլներն ու տառերը խառնենք և դասավորենք պատահական կերպով, ապա ավելի հաճախ կստացվի ավելի հարմար ստեղնաշարային դասավորություն։ Որի դեպքում ձեռքերի վրա ընկած ծանրաբեռնվածությունը հավասարապես է բաշխվում։ Ընդ որում ավելի քիչ տառեր կհավաքվեն միայն մեկ ձեռքով, և ավելի քիչ կլինի բարդ իրագործվող տառային հաջորդականություններ, քան վերոհիշյալ Շոուլզի ստեղնաշարը։ Aquote2.png


Քոլմակի ստեղնաշար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

thumb|upright=1.5|Colemak-ի ստեղնաշարը Քոլմակի ստեղնաշարը մշակել է Շայ Քոլմանը 2006 թվականին, անգլերեն լեզվով տպելու համար։ Անունը սերում է Քոլման+Դվորակ անվանումից։ Ստեղնաշարը հարմարեցված է ժամանակակից համակարգիչներին և ըստ Քոուլմանի հավաստմամբ, այդ ստեղնաշարը կարող է լուծել այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են․

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 US 79868, Shole, C. Latham; Carlos Glidden & Samuel W. Soule, "Improvement in Type-writing Machines", issued 14 July 1868 
  2. Koichi and Motoko Yasuoka: Myth of QWERTY Keyboard, Tokyo: NTT Publishing, 2008. pp.12-20
  3. Koichi and Motoko Yasuoka: Myth of QWERTY Keyboard, Tokyo: NTT Publishing, 2008. pp.24-25
  4. Koichi and Motoko Yasuoka: On the Prehistory of QWERTY, ZINBUN, No.42, pp.161-174, 2011.
  5. David, Paul A. (1985), «Clio and the Economics of QWERTY», American Economic Review (American Economic Association) 75 (2): 332–337 
  6. Darryl Rehr.։ «Why QWERTY was Invented» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-23-ին։ Վերցված է ???