Jump to content

Pantone

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Pantone
պատկերանիշ
Տեսակբիզնես ձեռնարկություն և ձեռնարկություն
Երկիր ԱՄՆ
Հիմնադրված1962
Գլխադասային գրասենյակCarlstadt, Բերգեն շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ
Վերադաս կազմակերպությունX-Rite?
Կայքpantone.com(անգլ.)

Pantone LLC, (ոճավորված՝ PANTONE), ամերիկյան սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Նյու Ջերսիի Քարլշտադտ քաղաքում[1], և առավել հայտնի է իր Pantone Matching System (PMS)-ով, որը սեփական գույների անվանման համակարգ է, որն օգտագործվում է տարբեր ոլորտներում, մասնավորապես գրաֆիկական դիզայնում, նորաձևության դիզայնում, արդյունաբերական դիզայնում, տպագրությունում և արտադրությունում և աջակցում է գույների կառավարմանը դիզայնից մինչև արտադրություն՝ ֆիզիկական և թվային ձևաչափերով, պատված և չպատված նյութերի, բամբակի, պոլիեսթերի, նեյլոնի և պլաստմասսայի արտադրությանը։

Ընկերությունը X-Rite-ի դուստր ձեռնարկություն է, որն իր հերթին Veralto-ի դուստր ձեռնարկությունն է։

Pantone-ը հիմնադրվել է Նյու Ջերսիում 1950-ական թվականներին որպես եղբայրներ Մերվին և Ջեսի Լևինների առևտրային տպագրական ընկերություն՝ M & J Levine Advertising[2][3]։ 1956 թվականին դրա հիմնադիրները, որոնք երկուսն էլ գովազդային ոլորտի ղեկավարներ էին, վարձել են Հոֆստրա համալսարանի վերջերս շրջանավարտ Լոուրենս Հերբերտին որպես կես դրույքով աշխատող: Հերբերտն օգտագործել է քիմիայի իր գիտելիքները՝ համակարգելու և պարզեցնելու ընկերության գունանյութերի պաշարները և գունավոր թանաքների արտադրությունը։ 1962 թվականին Հերբերտը թանաքի և տպագրության բաժինը շահութաբեր է կառավարել, մինչդեռ առևտրային ցուցադրման բաժինը 50,000 ԱՄՆ դոլար պարտք է ունեցել, հետագայում նա գնել է ընկերության տեխնոլոգիական ակտիվները Լևին եղբայրներից 50,000 ԱՄՆ դոլարով (520,000 դոլար 2024 թվականի հաշվարկով) և վերանվանել դրանք «Pantone»[4]։

Ընկերության հիմնական արտադրանքը ներառում է Pantone ուղեցույցները, որոնք բաղկացած են մեծ թվով փոքր՝ 15×5 սմ, բարակ ստվարաթղթե կամ պլաստիկե թերթեր, որոնց մի կողմին տպված են համապատասխան գունային նմուշներ, որոնցից հավաքվում են «տրցակներ»։ Օրինակ, որոշակի «էջը» կարող է պարունակել տարբեր երանգների մի քանի դեղին գույներ[5]։

PMS-ի գաղափարն այն է, որ թույլ տա դիզայներներին «գույները համապատասխանեցնել» որոշակի գույների, երբ դիզայնը մտնում է արտադրության փուլ՝ անկախ գույն ստանալու համար օգտագործվող սարքավորումներից: Այս համակարգը լայնորեն ընդունվել է գրաֆիկական դիզայներների, վերարտադրության և տպագրական տների կողմից[6]: Pantone-ը խորհուրդ է տալիս PMS գունային ուղեցույցները գնել ամեն տարի, քանի որ դրանց գույները ժամանակի ընթացքում դեղնում են: Գույների տատանումներ տեղի են ունենում նաև հրատարակությունների ներսում՝ կախված օգտագործված թղթի տեսակից (ծածկույթով, անփայլ կամ առանց ծածկույթի), մինչդեռ միջհրատարակչական գունային տատանումներ տեղի են ունենում, երբ փոփոխություններ են լինում օգտագործված թղթի տեսակում[7]:

Գույների չափման գործիքների և ծրագրային ապահովման մատակարար X-Rite-ը 2007 թվականի հոկտեմբերին 180 միլիոն ԱՄՆ դոլարով գնել է Pantone-ը[8]։ 2012 թվականին X-Rite-ը ձեռք բերել Danaher Corporation-ը[9]։ 2023 թվականի սեպտեմբերին Danaher-ը ավարտել է իր շրջակա միջավայրի և կիրառական լուծումների բաժնի՝ Veralto-ի կորպորատիվ առանձնացումը[10]։

2022 թվականին Pantone-ի և Adobe-ի միջև վեճի արդյունքում Photoshop-ից և Adobe-ի մյուս դիզայնի ծրագրերից հեռացվել են Pantone-ի գունային կոորդինատները, ինչի հետևանքով գրաֆիկական նկարիչների թվային փաստաթղթերում գույները կփոխարինվեն սևով, եթե նկարիչները Pantone-ին չվճարեն15 դոլար ամսական բաժանորդագրության համար[11]։ Նկարիչները մեղադրում էին Pantone-ին և Adobe-ին իրենց կախվածության մեջ պահելու համար[11][12]։

Pantone գույների համապատասխանեցման համակարգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Pantone գույների սպեկտրներ
Նարնջագույից դեղին
Նարնջագույնից կարմիր

Pantone գույների համապատասխանեցման համակարգը հիմնականում գույների վերարտադրության ստանդարտացված համակարգ է. 2019 թվականի դրությամբ այն ուներ 2161 գույն: Գույները ստանդարտացնելով՝ տարբեր վայրերում գտնվող տարբեր արտադրողներ կարող են հղում կատարել Pantone համակարգին՝ համոզվելու համար, որ գույները համընկնում են առանց միմյանց հետ անմիջական շփման:

Այդպիսի կիրառություններից մեկը CMYK մոդելի գույների ստանդարտացումն է: CMYK գործընթացը գույները տպելու մեթոդ է՝ օգտագործելով չորս թանաք՝ երկնագույն, մանուշակագույն, դեղին և սև: Աշխարհի տպագիր նյութերի մեծ մասը արտադրվում է CMYK գունային մոդելով, և կա Pantone գույների հատուկ ենթախումբ, որոնք կարող են վերարտադրվել CMYK-ի միջոցով: Ընկերության ուղեցույցներում նշված են այն գույները, որոնք հնարավոր է մոդելավորել CMYK գունային մոդելի միջոցով[13]:

Սակայն, Pantone համակարգի 1114 կետային գույների մոտ 30%-ը (2000 թվականի դրությամբ) հնարավոր չէ մոդելավորել CMYK-ով, այլ 13 հիմնական գունանյութերով (14-ը ներառյալ սևը), որոնք խառնվում են որոշակի քանակությամբ, և կոչվում են հիմնական գույներ[14]։ Այդ 1114 գույները ներառում էին 387 գույն՝ 100-ից մինչև 487 համարներով՝ 1975 թվականից, և որոշ ավելի բաց գույներ՝ 600-ից մինչև 732՝ 1991 թվականին։ 1987 թվականին ներկայացված սկզբնական չորսանիշ գույները վերաձևակերպվեցին երեք նիշերի։

Pantone համակարգը նաև ավելի ուշ թույլ տվեց արտադրել շատ հատուկ գույներ, ինչպիսիք են մետաղականները, ֆլորեսենտները (neonներ) և պաստելները: Կան 56 ֆլուորեսենտներ 801-ից մինչև 814 (այստեղ առաջին 7 գույները հիմնական գույներ են, այսպես կոչված Dayglo) և 901-ից մինչև 942-ը: Պաթեթավորման մետաղական նյութերը (նախկինում պրեմիում մետաղային նյութեր) տեղադրվում են 10101-10454 (այդից 54-ը ավելացվում է ավելի ուշ, ընդհանուր առմամբ 354, 2 հիմնական գույներ՝ Արծա 10077 և Գորգե ոսկե 10412), իսկ սովորական մետալիկ նյութերը տեղադրվում է 871-ից 877-ի (այստեղ առաջին 7-ը հիմնական գույներն են) և 8001-ից 8965-ի: Պաստելները 9140-ից մինչև 9163 են, հիմնական գույները 0131, 0331, 0521, 0631, 0821, 0921 և 0961. Չնայած Pantone համակարգի գույների մեծ մասը դուրս է գրված CMYK դիապազոնից, միայն 2001 թվականին է Pantone-ը սկսել է ներկայիս համակարգի փոխակերպումները տրամադրել էկրանային գույներով: Սցենային գույները RGB գույների մոդելն են օգտագործում՝ կարմիր, կանաչ, կապույտ գույների ստեղծման համար: Շատ գույներ են sRGB-ի սահմաններից դուրս[15]: Goe համակարգը ունի RGB, LAB, SPD արժեքներ յուրաքանչյուր գույնի համար և ունի 10 հիմնական գույներ, մինչդեռ նորերից միայն 4-ը[16]։ Նախկինում համակարգում եղել են ևս 6 մոդել. Կապույտ 012, նարնջագույն 021, ռուբինե կարմիր, կանաչ, կապույտ և սև, որոնք Goe-ում կոչվել են միջին դեղին, պայծառ նարնձոր, ուժեղ կարմիր և պայծառ կանաչ, միջին կապույտ ու չեզոք սև: (PMS- ն ունի 8 հիմնական հիմնական գույներ, որոնցից ոմանք մոնոպիգմենտացված չեն՝ դեղին 010, կարմիր 032, տաք կարմիր, ռոդամինային կարմիր, մանուշակագույն, մանուշակագույն, ռեֆլեքսային կապույտ, կապույտ 072)։Pantone գույները նկարագրվում են իրենց հատկացված համարով (սովորաբար կոչվում է, օրինակ, «PMS 130»): PMS գույները գրեթե միշտ օգտագործվում են ապրանքանիշերի ստեղծման մեջ և նույնիսկ տեղ են գտել կառավարության օրենսդրության և ռազմական չափորոշիչների մեջ (դրոշների և զինանշանների գույները նկարագրելու համար)[17]: 2003 թվականի հունվարին Շոտլանդիայի խորհրդարանը քննարկեց մի միջնորդագիր (PE512 հղումով)՝ Շոտլանդիայի դրոշի կապույտը «Pantone 300» անվանելու վերաբերյալ: Կանադայի և Հարավային Կորեայի նման երկրները, ինչպես նաև FIA-ի նման կազմակերպությունները նույնպես ընտրել են դրոշներ արտադրելիս օգտագործելու համար Pantone-ի որոշակի գույներ: ԱՄՆ նահանգները, այդ թվում՝ Տեխասը, իրենց դրոշների համար սահմանել են օրենքով սահմանված PMS գույներ[18]:

2000 թվականից ի վեր Pantone Color Institute-ը որևէ գույն հայտարարում է «Տարվա գույն»[19][20]։ Տարին երկու անգամ ընկերությունը եվրոպական մայրաքաղաքում գաղտնի հանդիպում է անցկացնում տարբեր երկրների գունային ստանդարտների խմբերի ներկայացուցիչների հետ։ Երկու օր տևած ներկայացումներից և քննարկումներից հետո նրանք ընտրում են հաջորդ տարվա գույնը. օրինակ՝ 2013 թվականի ամառվա գույնը ընտրվել է Լոնդոնում 2012 թվականի գարնանը[21]։

Ընտրված գույնը ենթադրաբար կապված է ժամանակի ոգու հետ[22], օրինակ՝ «Մեղրամոմ» գույնը (անգլ.՝ Honeysuckle) 2011 թվականի գույն հռչակող մամուլի հաղորդագրության մեջ ասվում էր. «Սթրեսի ժամանակ մեզ անհրաժեշտ է ինչ-որ բան, որը կբարձրացնի մեր տրամադրությունը: «Մեղրամոմը» գրավիչ, խթանող գույն է, որը բարձրացնում է ադրենալինը՝ կատարյալ է տխրությունը կանխելու համար»[23]: Հանդիպման արդյունքները հրապարակվում են Pantone View- ում, որը նորաձևության դիզայներները, ծաղկավաճառները և շատ այլ սպառողական կողմնորոշմամբ ընկերություններ գնում են՝ իրենց դիզայնը և ապագա արտադրանքի պլանավորումը կողմնորոշելու համար[24]: 2016 և 2021 թվականներին Pantone-ը ընտրել է երկու գույն՝ որպես տարվա գույն:

2000
Cerulean
Pantone 15-4020[25]
#9BB7D4

2001
Fuchsia Rose
Pantone 17-2031[25]
#C74375

2002
True Red
Pantone 19-1664[25]
#BF1932

2003
Aqua Sky
Pantone 14-4811[25]
#7BC4C4

2004
Tigerlily
Pantone 17-1456[25]
#E2583E

2005
Blue Turquoise
Pantone 15-5217[25]
#53B0AE

2006
Sand Dollar
Pantone 13-1106[25]
#DECDBE

2007
Chili Pepper
Pantone 19-1557[25]
#9B1B30

2008
Blue Iris
Pantone 18-3943[25]
#5A5B9F

2009
Mimosa
Pantone 14-0848[25]
#F0C05A

2010
Turquoise
Pantone 15-5519[26]
#45B5AA

2011
Honeysuckle
Pantone 18-2120[27]
#D94F70

2012
Tangerine Tango
Pantone 17-1463[28]
#DD4124

2013
Emerald
Pantone 17-5641[29]
#009473

2014
Radiant Orchid
Pantone 18-3224[30]
#B163A3

2015
Marsala
Pantone 18-1438[31]
#955251

2016
Rose Quartz
Pantone 13-1520[32]
#F7CAC9

2016
Serenity
Pantone 15-3919[32]
#92A8D1

2017
Greenery
Pantone 15-0343[33]
#88B04B

2018
Ultra Violet
Pantone 18-3838[34]
#5F4B8B

2019
Living Coral
Pantone 16-1546[35]
#FF6F61

2020
Classic Blue
Pantone 19-4052[36]
#0F4C81

2021
Ultimate Gray
Pantone 17-5104[37]
#939597

2021
Illuminating
Pantone 13-0647[37]
#F5DF4D

2022
Very Peri
Pantone 17-3938[38]
#6667AB

2023
Viva Magenta
Pantone 18-1750[39]
#BB2649

2024
Peach Fuzz
Pantone 13-1023[40]
#FFBE98

2025
Mocha Mousse
Pantone 17-1230[41]
#A47864

2026
Cloud Dancer
Pantone 11-4201[42]
#F0EFEA

2012 թվականին տարվա գույնը՝ «Tangerine Tango»-ն, օգտագործվեց Sephora-ի հետ համագործակցությամբ դիմահարդարման գիծ ստեղծելու համար[43]։ Sephora + Pantone Universe հավաքածուն անվանումով ապրանքային գիծը ներառում է «Tangerine Tango»-ով զարդարված արհեստական թարթիչներ, եղունգների լաք, կրեմ, փայլեր և բարձր գունանյութով շրթներկներ[44]։ 2013 թվականի զմրուխտե գույնը, ըստ հաղորդումների, sRGB գամմայից դուրս է[45]։ 2022 թվականի նոր Very Peri գույնը նույնպես առկա է TCX (ներկած բամբակի երանգ) և TPG (տեքստիլ թուղթ - «կանաչ»[46]) ձևերով, այստեղ նշված են TCX-ը sRGB hex արժեքների համար։

2025 թվականի համար Pantone Color Institute-ը ընտրել է PANTONE 17-1230 Mocha Mousse-ը՝ ջերմ, շագանակագույն երանգը, պնդելով, որ՝ «Այն սնուցում է մեզ շոկոլադի և սուրճի համեղ հատկությունների իր ակնարկով՝ բավարարելով մեր հարմարավետության ցանկությունը»[47]։

Մտավոր սեփականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Pantone-ը պնդում է, որ իրենց գունային համարների և գունանյութերի արժեքների ցանկերը Pantone-ի մտավոր սեփականությունն են, և ցանկի ազատ օգտագործումը թույլատրված չէ[48]։ Սա հաճախ համարվում է այն պատճառը, որ Pantone-ի գույները չեն կարող աջակցվել բաց կոդով ծրագրաշարում և հաճախ չեն հանդիպում էժան սեփականատիրական ծրագրաշարում[49]։ Pantone-ին մեղադրել են իր ճշգրիտ իրավական պահանջների վերաբերյալ «միտումնավոր անորոշ լինելու» մեջ, սակայն ընդունվում է, որ «ամենապարզ հավակնությունը ապրանքանիշի նկատմամբ կամ ապօրինի յուրացումը անարդարացի կլինի այն անձի նկատմամբ, ով ստեղծել է Pantone-ի հետ համատեղելի գունային պալիտրա»[49]։

Ի հակադրություն, մտավոր սեփականության մասնագետ Աարոն Պերզանովսկին պնդում է, որ Pantone-ը մտավոր սեփականության իրավունքներ չունի առանձին գույների կամ գունային գրադարանների նկատմամբ[50]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. Horyn, Cathy (2007-12-20). «Pantone's Color of the Year Is...». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2025-05-02-ին.
  2. Budds, Diana (2015 թ․ սեպտեմբերի 18). «How Pantone Became The Definitive Language Of Color». Fast Company. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 12-ին.
  3. «History of Pantone Inc. – FundingUniverse». www.fundinguniverse.com. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 12-ին.
  4. «Pantone Inc. History», Company histories, Funding universe.
  5. «Every single Pantone Colour of the Year from 2000 – 2025». House Beautiful. 2024-12-05. Վերցված է 2025-05-02-ին.
  6. Stempkowski, Joy. «When should you replace your Pantone guides?». Pantone.
  7. «Pantone Press Release, 6 May 2004». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2007 թ․ փետրվարի 23-ին.
  8. «X-Rite to acquire Pantone, extending reach in the color industry for $180 mln». Reuters. 2007 թ․ օգոստոսի 24.
  9. «Danaher Corporation Successfully Completes Tender Offer for Shares of X-Rite, Incorporated». Reuters. 2012 թ․ մայիսի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 18-ին.
  10. «Veralto lifts annual profit forecast on sustained demand for water quality products». Reuters.com. 2024 թ․ հոկտեմբերի 24.
  11. 11,0 11,1 Stokel-Walkergearnov, Chris (2022-11-02). «Adobe Just Held a Bunch of Colors Hostage». Wired. Վերցված է 2022-11-06-ին.
  12. Weatherbed, Jess (2022 թ․ նոյեմբերի 1). «You now have to pay to use Pantone colors in Adobe products». The Verge. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 2-ին.
  13. «CMYK, RGB & Pantone for Print Marketing». Ballantine (ամերիկյան անգլերեն). 2018 թ․ օգոստոսի 29. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 18-ին.
  14. Pantone 2.0: After 45 Years, the Sequel to PMS, Creative Pro, 2007 թ․ սեպտեմբերի 5.
  15. Pantone announces RGB conversions for Pantone system (press release), «Providing Designers with simple and accurate methods for recreating Pantone Matching System colors in Web designs».
  16. «Graphics – Pantone Goe System». www.pantone.com (անգլերեն). Pantone. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 3-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 17-ին.
  17. Directive (PDF), USCG.
  18. «3100. State Flag», Statute, TX, US, Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 13-ին, «(b) The red and blue of the state flag are (1) the same colors used in the United States flag; and (2) defined as numbers 193 (red) and 281 (dark blue) of the Pantone Matching System».
  19. Horyn, Cathy (2007-12-20). «Pantone's Color of the Year Is...». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2025-05-02-ին.
  20. Eiseman, Lee; Recker, Keith (2013). «Celebrate color: 50 years in color» (infographic). Carlstadt, NJ: Pantone. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 23-ին. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
  21. Vanderbilt, Tom (2012 թ․ ապրիլի 27). «Sneaking into Pantone HQ». Slate. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 13-ին.
  22. «Pantone's Color of the Year Is... (Published 2007)» (անգլերեն). 2007-12-20. Վերցված է 2025-12-29-ին.
  23. Horyn, Cathy (2007-12-20). «Pantone's Color of the Year Is...». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2025-05-02-ին.
  24. Vanderbilt, Tom (2012 թ․ ապրիլի 27). «Sneaking into Pantone HQ». Slate. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 13-ին.
  25. 25,00 25,01 25,02 25,03 25,04 25,05 25,06 25,07 25,08 25,09 Foster, R. Daniel. «Every Pantone Color Of The Year From 2000 To 2025». Forbes (անգլերեն). Վերցված է 2025-12-04-ին.
  26. «Color of the year 2010: Pantone 15-5519 Turquoise» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  27. «Color of the year 2011: Pantone 18-2120 Honeysuckle» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  28. «Color of the year 2012: Pantone 17-1463 Tangerine Tango» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  29. «Color of the year 2013: Pantone 17-5641 Emerald» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  30. «Color of the year 2014: Pantone 18-3324 Radiant Orchid» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  31. «Color of the year 2015: Pantone 18-1438 Marsala» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  32. 32,0 32,1 «Color of the year 2016: Pantone 13-1520 Rose Quartz & Pantone 15-3919 Serenity» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  33. «Color of the year 2017: Pantone 15-0343 Greenery» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  34. «Color of the year 2018: Pantone 18-3838 Ultra Violet» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  35. «Color of the year 2019: Pantone 16-1546 Living Coral» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  36. «Color of the year 2020: Pantone 19-4052 Classic Blue» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  37. 37,0 37,1 «Announcing the Pantone color of the year 2021: Pantone 17-5104 Ultimate Gray» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  38. «Announcing the Pantone color of the year 2022: Pantone 17-3938 Very Peri» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  39. «Announcing the Pantone color of the year 2023: Pantone 18-1750 Viva Magenta» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  40. «Announcing the Pantone color of the year 2024: Pantone 13-1023 Peach Fuzz» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  41. «Announcing the Pantone color of the year 2025: Pantone 17-1230 Mocha Mousse» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  42. «Color of the year 2026: Pantone 11-4201 Cloud Dancer» (Press release). Carlstadt, NJ: Pantone.
  43. «Pantone's Color of the Year Is... (Published 2007)» (անգլերեն). 2007-12-20. Վերցված է 2025-12-29-ին.
  44. Horyn, Cathy (2007-12-20). «Pantone's Color of the Year Is...». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2025-05-02-ին.
  45. «History of Pantone Inc. – FundingUniverse». www.fundinguniverse.com. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 12-ին.
  46. «Pantone Inc. History», Company histories, Funding universe.
  47. Pantone. «https://www.pantone.com/color-of-the-year/2025?srsltid=AfmBOoqgIZbIZxpb7bnhGBY3fah08hEbGJ9DnlV-ndeo3T_6aFEm0jQ0». Pantone. Վերցված է 2025-12-29-ին. {{cite web}}: External link in |title= (օգնություն)
  48. «Clause 4», Terms of Use, Pantone, 2009 թ․ հուլիսի 30, «published materials of Pantone, are protected by copyright laws and include, for example, graphic presentations, color references, Pantone Colors, Pantone Names, numbers, formulas, and software».
  49. 49,0 49,1 «Pantone and free software». Linux.com - News For Open Source Professionals (անգլերեն). 2005 թ․ նոյեմբերի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
  50. Stokel-Walkergearnov, Chris (2022-11-02). «Adobe Just Held a Bunch of Colors Hostage». Wired. Վերցված է 2022-11-06-ին.