IV Մակեդոնական լեգեոն
| Ստեղծում | 48 BC | |
|---|---|---|
| Մասնակից է | founding of Caesaraugusta | |
| Հիմնադիր | Հուլիոս Կեսար | |
| Երկիր | Հին Հռոմ | |
| Վայր | Macedonia | |
| Հաջորդող | IV Երջանիկ Ֆլավիական լեգեոն | |
| Լուծարման ամսաթիվ | 71 CE | |
IV Մակեդոնական լեգեոն (լատ. Legio IV Macedonica), հռոմեական լեգեոն, որը կազմավորվել է մ.թ.ա. 48 թվականին։ Տեղակայված է եղել Մակեդոնիայում, Իսպանիայում և Գերմանիայում։ Մասնակցել է քաղաքացիական պատերազմներին և արտաքին թշնամիների դեմ բախումներին։ Լեգեոնը լուծարվել է Վեսպասիանոսի կողմից մ.թ. 70 թվականին։ Լեգեոնի նշաններն էին՝ եզը և միաեղջյուրը[1][2]։
Լեգեոնի պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հռոմեական Հանրապետության դարաշրջան
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Լեգեոնը, հավանաբար, հիմնադրվել է Իտալիայում մ.թ.ա. 48 թվականին Գայոս Հուլիոս Կեսարի կողմից, որը հավելյալ ուժերի կարիք ուներ իր գործընկեր-տրիումվիր և մրցակից Գնեոս Պոմպեոս Մեծի դեմ մղվող պատերազմի համար[2]։ Բացի այդ, գոյություն ունի նաև մեկ այլ վարկած, ըստ որի՝ լեգեոնը հիմնադրվել է Մակեդոնիայում Մարկոս Յունիոս Բրուտոսի կողմից, ինչի կապակցությամբ էլ ստացել է իր «Մակեդոնական» մականունը[1]։ Սակայն այդ դեպքում լեգեոնը չէր կարող մասնակցել Դիրրաքիումի ճակատամարտին, մինչդեռ նրա մասնակցությունը այդ ճակատամարտին գրեթե կասկածի տեղ չի թողնում։ Մարտական մկրտությունը լեգեոնը ստացել է մ.թ.ա. 48 թվականի գարնանը Դիրրաքիումի ճակատամարտում։ Ավելի ուշ այն տեղակայվել է Մակեդոնիայում, ինչի պատճառով էլ ստացել է իր «Մակեդոնական» մականունը։ Նախատեսվում էր լեգեոնի մասնակցությունը Կեսարի արշավանքին Պարթևական թագավորության դեմ, սակայն արշավանքը այդպես էլ չկայացավ՝ դիկտատորի սպանության պատճառով[2]։ Մ.թ.ա. 44 թվականի ամռանը IV Մակեդոնական լեգեոնը Մարկոս Անտոնիոսի կողմից հետ էր կանչվել Իտալիա և ակտիվորեն մասնակցում էր Արևելյան Իտալիայի մարտերին։ Սակայն որոշ ժամանակ անց լեգեոնը անցավ Կեսարի որդեգիր որդու՝ Օկտավիանոսի կողմը։ Մ.թ.ա. 43 թվականի ապրիլին, Մուտինայի պատերազմի ընթացքում, Մուտինայի ճակատամարտում լեգեոնը կռվեց իր նոր հրամանատարի՝ Օկտավիանոսի օգտին՝ Անտոնիոսի դեմ և կրեց ծանր կորուստներ[2]։
Մ.թ.ա. 42 թվականին IV Մակեդոնական լեգեոնը մասնակցել է Մակեդոնիայում տեղի ունեցած Ֆիլիպպեի ճակատամարտին՝ կռվելով Երկրորդ տրիումվիրատի անդամների կողմից։ Այդ ճակատամարտում հաղթանակ է տարել Կեսարի սպանիչների՝ Բրուտոսի և Կասիոսի նկատմամբ։ Այնուհետև լեգեոնը վերադարձել է Իտալիա Օկտավիանոսի հետ։ Մ.թ.ա. 41/40 թթ. ձմռանը լեգեոնը մասնակցել է Պերուզինայի պատերազմին՝ մարտնչելով Մարկոս Անտոնիոսի եղբոր՝ Լուցիուս Անտոնիոսի դեմ։ Կան վկայություններ, որ լեգեոնը ներկա է եղել Պերուզիայի պաշարման ժամանակ։ Մ.թ.ա. 31 թվականին լեգեոնը մասնակցել է Ակցիումի հայտնի ծովային ճակատամարտին։ Լեգեոնի վետերանները հետագայում բնակեցվել են Վենետիկի շրջանում IV Մակեդոնական լեգեոնը դեռ գտնվում էր Մոգոնցիակում, երբ Ներոնը ինքնասպան եղավ 68 թվականի հունիսին, իսկ 69 թվականի հունվարին սկսվեց քաղաքացիական պատերազմը։
Հուլիոս-Կլավդիոսների դինաստիայի դարաշրջան
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Օկտավիան Ավգուստոսը մ.թ.ա. 30 թվականի IV Մակեդոնական լեգեոնը տեղափոխել է Տարաքոնական Իսպանիայի պրովինցիա, որտեղ այն մասնակցել է Կանտաբրական պատերազմներին, որոնք շարունակվել են մինչև մ.թ.ա. 13 թվականը։ Հայտնի է, որ լեգեոնի ճամբարը գտնվում էր Բուրգոսի շրջակայքում[1]։ Պատերազմի ավարտից հետո IV Մակեդոնական լեգեոնը տեղափոխվել է Էռրերա-դե-Պիսուերգա։ Կան ենթադրություններ, որ լեգեոնի մի շարք վետերաններ բնակեցվել են այն քաղաքում, որը այսօր կոչվում է Կուարտանգո՝ լատիներեն quattuor («չորս») բառից առաջացած անունով[2]։
Մ.թ.ա. 13 թվականից հետո Իսպանիան դարձավ ավելի խաղաղ շրջան։ Բազմաթիվ արձանագրություններից հայտնի է, որ զինվորները ակտիվորեն մասնակցել են քաղաքացիական շինարարական աշխատանքներին ամբողջ Պիրենեյան կիսերկրում։ IV Մակեդոնական, VI Հաղթական և X Զույգ լեգեոնների վետերանները մոտ մ.թ.ա. 15 թվականին եղել են Կեսարավգուստա գաղութի (այժմվա Սարագոսա) առաջին բնակիչների շարքում։ Այդ ժամանակ լեգեոնականները լայնածավալ ճանապարհաշինության համար օգտագործվել են՝ աշխատելով Ավգուստոսյան ճանապարհի վրա[1]։ Հնարավոր է, որ IV Մակեդոնական լեգեոնի զինվորները մասնակցել են Մավրետանիայի օկուպացիային՝ վերջին թագավոր Պտղոմեոսի մահից հետո[1]։ Ըստ մեկ վարկածի՝ IV Մակեդոնական լեգեոնը մ.թ.ա. 39/40 թվականներին կայսր Կալիգուլայի հրամանով տեղակայվել է վերին գերմանական Մոգոնցիակի քաղաքում՝ հնատյանների դեմ պատերազմելու նպատակով[2]։ Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ IV Մակեդոնական լեգեոնի տեղակայումը Մոգոնցիակում տեղի է ունեցել արդեն Կլավդիոս կայսրի օրոք՝ մ.թ.ա. 41 կամ նույնիսկ 43 թվականին[2]։ Այստեղ IV Մակեդոնական լեգեոնը փոխարինել է X Զույգ լեգեոնին, որը տեղափոխվել էր Բրիտանիա։ Ամեն դեպքում, IV Մակեդոնական լեգեոնը կիսել է ամրոցը նորաստեղծ XXII Առաջնածին լեգեոնի հետ[3]։ XXII Առաջնածին լեգեոնը զբաղեցրել է ճամբարի պակաս պատվավոր ձախ հատվածը, մինչդեռ IV Մակեդոնական լեգեոնը տեղակայված է եղել աջ մասում[2]։ IV Մակեդոնական լեգեոնի վեքսիլյացիան (հատուկ ստորաբաժանումը) տեղակայված էր Բինգիում, ինչը հաստատվում է քարերի վրա եղած արձանագրություններով[4]։ Հավանաբար, լեգեոնը մասնակցել է 68 թվականին Լուգդունական Գալիայի նահանգապետ Գայուս Յուլիոս Վինդեքսի ապստամբության ճնշմանը[5]։
Չորս կայսրերի տարի
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
IV Մակեդոնական լեգեոնը դեռ գտնվում էր Մոգոնցիակում, երբ Ներոնը ինքնասպան եղավ 68 թվականի հունիսին, իսկ 69 թվականի հունվարին սկսվեց քաղաքացիական պատերազմը[2]։ 69 թվականի հունվարի 1-ին Ռայնյան լեգեոնները ապստամբեցին Գալբայի դեմ։ XXII Առաջնածին լեգեոնը սկզբում հապաղում էր, սակայն հետո՝ Մոգոնցիակում, միացան IV Մակեդոնական (IV) լեգեոնին և հանեցին իրենց նշաններից կայսրերի պատկերները։ Հակառակորդ դիրքորոշում ցուցաբերած չորս կենտրոնուրիներին շղթաներով կապեցին[6]։ Այդուհետև այն զորքերը, որոնք Վիտելլիոսին՝ Ներքին Գերմանիայի նահանգապետին հռչակեցին կայսր, շարժվեցին արշավանքի Իտալիայի ուղղությամբ։ IV Մակեդոնական լեգեոնի վեքսիլյացիան, որը մասնակցում էր արշավանքին, իր լեգատի՝ Ավլուս Ցեցինուս Ալիենի հրամանատարությամբ ջախջախեց գելվետների ուժերը և հասավ Վերոնա՝ զբաղեցնելու Պոյի գետի հովտին[7][8]։ Բացի այդ՝ վեքսիլյացիան կռվել է Կրեմոնայում Օտոն կայսրի զորքերի դեմ։ Հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են նրա կատապուլտերի մնացորդները։ Որոշ զինվորներ իրենց ծառայությունների համար պարգևատրվել են և տեղափոխվել պրետորիանական պահակախմբի կազմում[2]։ Մ.թ. 69 թվականի հոկտեմբերին Բեդրիակի երկրորդ ճակատամարտում IV Մակեդոնական լեգեոնը կրեց պարտություն։ Լեգեոնը լքեց իր ռազմական սպառազինության գումակը մարտի դաշտում։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են երկաթե շղթաներ՝ զենքի կեռների վրա, որոնք մնացել էին փախուստի ժամանակ թողնված զինվորական դարակների վրա[1]։
Բատավական ապստամբության ժամանակ IV Մակեդոնական լեգեոնը ապահովում էր Մոգոնցիակի անվտանգությունը և կռվում էր Կվինտ Պետիլիոս Ցերիալիս հրամանատարության տակ՝ ընդդեմ ապստամբ հեթտների, ուզիփետների և մատտիակների։ Այս պայքարները կարևոր էին Հռոմեական կայսրության հյուսիսային սահմանների կայունության համար[2]։ Լեգեոնականների գործունեությունը քննադատության չի արժանանում, սակայն նրանք չէին վայելում Վեսպասիանոս կայսեր վստահությունը, հավանաբար այն պատճառով, որ նախկինում աջակցել էին Վիտելլիոսին։ Սա հստակ ցույց է տալիս, թե ինչպես քաղաքական նախասիրությունները կարող էին ազդել բանակի ներսում հարաբերությունների և հավատարմության վրա[2]։ Մ.թ.ա. 70 թվականին IV Մակեդոնական լեգեոնը լուծարվել է, և նրա զինվորների մեծ մասը ներառվել է նորաստեղծ IV Բախտավոր Ֆլավիական լեգեոնում։ Այս միջոցառումն իրականացվեց կայսր Վեսպասյանի կողմից՝ կայսրության ռազմական ուժերը նոր կազմակերպելու նպատակով[2]։
Դոմիցիանոսի իշխանության օրոք IV Մակեդոնական լեգեոնի և մի շարք այլ լեգեոնների վետերանները բնակեցվել են նորաստեղծ Սկուպի քաղաքում[9]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 3 4 5 6 Канья, 2001
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Lendering, 2002
- ↑ Walser, 1993, էջ 200
- ↑ Corpus Inscriptionum Latinarum 13, 7506
- ↑ Salomon, 1991, էջ 188
- ↑ Тацит. История. I. 55—56.
- ↑ Тацит. История. I. 67.
- ↑ Тацит. История. II. 24.
- ↑ Miroslava Mirković. Einheimische Bevölkerung und römische Städte in der Provinz Obermösien. In: Hildegard Temporini (Hrsg.): Aufstieg und Niedergang der römischen Welt (ANRW). Teil 2: .Principat Band 6: Politische Geschichte (Provinzen und Randvölker: Lateinischer Donau-Balkanraum). — Berlin: Walter de Gruyter & Co., 1977. — 831 p.