Jump to content

II Օժանդակ լեգեոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
II Օժանդակ լեգեոն
Հռոմեական լեգեոն Խմբագրել Wikidata
ՀակամարտությունRevolt of the Batavi Խմբագրել Wikidata
Ռազմական ստորաբաժանումՀռոմեական բանակ Խմբագրել Wikidata
ՀիմնադիրՎեսպասիանոս Խմբագրել Wikidata
ԵրկիրՀին Հռոմ Խմբագրել Wikidata
Վարչատարածքային միավոր• Լինկոլնշիր
 • Լինքոլնշիր
  • Լինքոլն Խմբագրել Wikidata
ՎայրԼինկոլն Խմբագրել Wikidata
ԺամանակաշրջանՀռոմեական կայսրություն Խմբագրել Wikidata
Հրամանատարlegatus legionis II Adiutricis Խմբագրել Wikidata

II Օժանդակ լեգեոն (լատիներեն՝ Legio II Adiutrix), կայսերական դարաշրջանի հռոմեական լեգեոն։

Ձևավորվել է 70 թվականին։ Լեգեոնը մասնակցել է Բատավյան ապստամբության ճնշմանը, ավելի ուշ տեղափոխվել է Բրիտանիա։ I դարի վերջին ստորաբաժանումը տեղափոխվել է Դանուբի սահման, որտեղ ճամբարել է մինչև իր գոյության ավարտը։ Սակայն տարբեր ժամանակներում լեգեոնը մասնակցել է արևելյան սահմանի արշավներին։ Վերջին հիշատակումները վերաբերում են V դարի սկզբին[1]։

II Օժանդակ լեգեոնի խորհրդանիշը այծեղջյուրն էր, բայց օգտագործվում էր նաև Պեգասը[2]։

Լեգեոնի պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Սենտենդրե – CIL 03, 03642 – AE 1962, 0219 – RIU 3, Nr. 939 – Գերեզմանաքար

Ֆլավիոսների դինաստիայի դարաշրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

II Օժանդակ լեգեոնը ձևավորվել է Անտոնիոս Պրիմոսի կողմից 70 թվականի մարտի սկզբին՝ կայսր Վեսպասիանոսի հրամանով, որը վերջերս էր բարձրացել գահին[2]։ Նա կազմավորվել է Ռավեննայի նավատորմի ծովային հետևակի զինվորներից, որոնք Վեսպասիանոսին են միացել Վիտելիուսի դեմ պատերազմի ժամանակ, որը մղվել է կայսերական գահի համար[3]։ Ամենայն հավանականությամբ, ծովային հետևակայիններին լեգեոնականների ավելի բարձր կարգավիճակ տեղափոխելը կարող էր լինել որոշակի ծառայությունների համար պարգև։ Դրանով էլ կարող է բացատրվել այն, որ ստորաբաժանումը իր գոյության առաջին օրերից կրել է «Նվիրված և հավատարիմ» (լատիներեն՝ Pia Fidelis) պատվավոր կոչումը, որը նշված է 70 թվականի մարտ ամսվա զինվորական դիպլոմում[1][2]։

II Օժանդակ լեգեոնը մարտական մկրտությունը ստացել է 70 թվականի ամռանը, երբ Քվինտուս Պետիլիուս Ցերիալիսի գլխավորությամբ կռվում էր ապստամբ բատավների դեմ։ Բանակը, որի կազմում էին նաև VI Հաղթական, XIV Երկվորյակ և XXI Արագ լեգեոնները, ջախջախել է ապստամբների առաջնորդ Գայոս Հուլիոս Ցիվիլիսին Կաստրա Վետերայի մոտ։ 70/71 թվականների ձմռանը II Օժանդակ լեգեոնը մնացել է Նովիոմագի ճամբարում, որից հետո նրան փոխարինել է X Երկվորյակ լեգեոնը[2]։ Այնուհետև ստորաբաժանումը հետևել է Բրիտանիային, որտեղ Քվինտուս Պետիլիուս Ցերիալիսին հանձնարարվել է ճնշել բրիգանտների ապստամբությունը, որը գլխավորում էր թագավոր Վենուցիուսը[4]։ Մի շարք արձանագրություններ վկայում են, որ լեգեոնը տեղակայված է եղել Դևայում և Լինդեում[1], բայց հնարավոր չէ ճշգրիտ որոշել, թե որ հաջորդականությամբ է նա գտնվել այդ քաղաքներից յուրաքանչյուրում։ Սակայն, հավանաբար, սկզբնապես ստորաբաժանումը տեղակայված էր Լինդեում, որտեղ փոխարինեց IX Իսպանական լեգեոնին[4]։ Երբ Գնեյ Յուլիուս Ագրիկոլան նշանակվեց Բրիտանիայի կուսակալ, II օժանդակ լեգեոնը, հավանաբար, տեղափոխվեց Դևա մոտ 78 թվականին (կամ 74 թվականին[5]), Դի գետի գետաբերանում, Ուելսի հյուսիսային սահմանին[6]։ Այնտեղ նա կռվել է օրդովիկների ցեղի դեմ և գրավել Մոնա կղզին (ժամանակակից Անգլսի)։ Հետագա տարիներին, երբ Ագրիկոլան փորձում էր նվաճել Շոտլանդիայի տարածքը, II Օժանդակ լեգեոնը, ըստ երևույթին, ծառայում էր որպես ռազմավարական պահուստ Ուելսում[2]։

Ագրիկոլան իր պաշտոնից հետ կանչվելուց հետո, ստորաբաժանումը կարճ ժամանակահատվածում (83/84 թթ․[6]) տեղակայված էր Կաստրա Պիննատայում՝ Տեյ գետի մոտ։ 87 թվականին այն տեղափոխվել է Դանուբի ստորին հոսանքի շրջան, որտեղ պետք է մասնակցեր կայսր Դոմիցիանի դեմ դակերի դեմ պատերազմին։ Լեգեոնի ճամբարը, հնարավոր է, գտնվել է Ակումինկայում՝ Տիսա և Դանուբ գետերի միախառնման մոտ (Բելգրադից 40 կիլոմետր դեպի հյուսիս)։ Այլընտրանքային տարբերակի համաձայն՝ այն գտնվել է Սիրմիայում[7]։ Այնուամենայնիվ, Դոմիցիանոսի կառավարման ժամանակաշրջանում զորքերի տեղափոխումը Մեզիայում մինչ օրս մնում է գիտական վեճերի առարկա[8]։

Դակերը ներխուժեցին Հռոմեական կայսրության տարածք 86 թվականին և հաղթանակ տարան լեգեոնների նկատմամբ, որոնք պետք է պաշտպանեին Մեզիա նահանգը։ 88 թվականին հռոմեական մեծ բանակը ներխուժեց Դակիա և Տապայի ճակատամարտում պարտության մատնեց դակերին։ II Օժանդակ լեգեոնը այն ինը լեգեոններից մեկն էր, որոնք ներգրավված էին արշավանքում։ Բայց Վերին Գերմանիայի կառավարիչ Լուցիուս Անտոնիուս Սատուրնինուսի ապստամբությունը 89 թվականին խանգարեց ամրապնդել վերջնական հաջողությունը[9]։ Հայտնի է դակիական արշավանքի ժամանակ մահացած հարյուրապետի գերեզմանը[1]։ 92/93 թվականներին լեգեոնը մասնակցել է սվեբների և սարմատների դեմ արշավին[7]։

Այդ ժամանակաշրջանում լեգեոնի սպաներից մեկը ապագա կայսր Ադրիանն էր։ Նա զբաղեցնում էր ռազմական տրիբունի պաշտոնը 94/95 թվականներին[2]։ Բացի այդ, այդ ժամանակահատվածում ստորաբաժանումում ծառայում էր հարյուրապետ Կվինտ Մարցիուս Տուրբոնը՝ Ադրիանոսի պրետորիական պրեֆեկտը[10]։

Տրենչին-Ռոման2
Կաստել Սզենդրե - Ուլցիսիա Կաստրա - հռոմեական աղյուսի դրոշմ

Անտոնինների դինաստիայի դարաշրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դակիական պատերազմների ժամանակ Տրայանոս կայսեր օրոք (101-106 թվականներ) II Օժանդակ և IV Երջանիկ Ֆլավյան լեգեոնները տեղակայված էին Սինգիդունում[2]։ Ռազմական գործողություններն ավարտվելուց հետո ստորաբաժանումը ճամբար դրեց Ստորին Պանոնիայի նահանգի մայրաքաղաք Աքվինքում։

Այստեղ II Օժանդակ լեգեոնը մնաց հետագա դարերի ընթացքում։ Նոր լեգեոնային ճամբար կառուցվեց հին ամրոցի տեղում, որտեղ նախկինում տեղակայված էր հեծելազորային ստորաբաժանումը[11]։ Որոշ գիտնականներ լեգեոնի վերաբաշխումը Աքվինքում վերագրում են 2-րդ դարի կեսերին[1]։ Կառավարիչ Քվինտուս Մարսիուս Տուրբոնը գլխավորեց II Օժանդակ լեգեոնը, որը միացավ արշավին, որը սկսվել էր Ներքին Մեզիայում 117 թվականի աշնանը և ավարտվել 118 թվականին[12]։ Հռոմեական բանակի գլխավոր հակառակորդները յազիգներն էին, որոնք բնակվում էին Հունգարիայի արևելյան մասում և գործում էին մեկ այլ սարմատական ցեղի՝ ռոքսոլանների հետ միասին, որոնք 117 թվականին հարձակվել էին Դակիայում գտնվող հռոմեական նահանգի վրա[13]: Այս լարված հարաբերությունների պատճառները հռոմեացիների և սահմանամերձ ժողովուրդների միջև գալիս են դեռևս Դակիայի նախահռոմեական պատմությունից։ Դակիայի վերջին կառավարիչ Դեցեբալը գրավել է իր տիրույթների արևելյան շրջանները յազիգներից[14] և այդ պատճառով նրանք հանդես եկան հռոմեացիների կողմից Տրայանոսի արշավանքների ժամանակ։ Եվ չնայած հռոմեացիների խոստումներին, սարմատները այդպես էլ չստացան կորցրած հողերը[15], որին ապագայում նրանք պատասխանեցին մի քանի արշավանքներով։ Դանուբյան սահմանին գտնվող և փայտից ու հողից կառուցված Կաստրա Ուլցիսիա («Գայլի ճամբար») ամրոցը, հավանաբար, վերակառուցել են Տրայանոսի կառավարման վերջում թրակիացիների I կոհորտայի և II Օժանդակ լեգեոնի զինվորները[16]: 137 թվականին, ըստ երևույթին, II Օժանդակ լեգեոնը մասնակցել է Լուցիուս Էլիուս Կեսարի դանուբյան արշավանքներին[2]:

Լեգեոնի զինվորները կատարում էին նաև մի շարք քաղաքացիական միջոցառումներ, ինչպիսիք են Մուրսում հասարակական շենքի կառուցումը։ Առանձին լեգեոնականներ կատարում էին նահանգապետի վարչական բնույթի տարբեր հանձնարարությունները[17]: Անտոնինոս Պիոսի կառավարման շրջանը նշանավորվել է Դանուբի սահմանին տիրող հանգստությամբ, այդ պատճառով էլ II Օժանդակ լեգեոնի վեկսիլյացիան տեղափոխվեց աֆրիկյան մայրցամաք՝ Մավրետանիա Կեսարական նահանգում մավրերի դեմ պայքարելու համար[18]: II և III դարերի ընթացքում մարտական գործողությունների հիմնական ծանրությունը կրում էին II Օժանդակ լեգեոնը և բազմաթիվ օժանդակ զորքերը, մինչդեռ IV Երջանիկ Ֆլավիևը ծառայում էր որպես պահեստազոր։ Այսպիսով, Լուցիուս Վերուսի օրոք II Օժանդակ լեգեոնը Ակվինքում փոխարինվեց IV Երջանիկ Ֆլավիևի վեկսիլյացիայով[19] և տեղափոխվել է արևելք, որտեղ լեգատ Կվինտոս Անտիստիոս Ադվենտոս Պոստումիոս Ակվիլինոսի հրամանատարության ներքո[20]մասնակցել է պարթևական արշավանքին։ Մարկոմանյան պատերազմի ժամանակ կայսր Մարկոս Ավրելիոսի օրոք ստորաբաժանումն այնպիսի կորուստներ է կրել, որ հռոմեական ղեկավարությունը ստիպված է եղել III Օգոստոսյան լեգեոնի ջոկատները տեղափոխել Աքվինկ՝ նրա մարտունակությունը վերականգնելու համար[21]: 179/180 ձմռանը Վալերի Մաքսիմիանը մի քանի հարյուր զինվորների հետ II Օժանդակ լեգեոնից ձմեռեց Լավգարիցիոնում, ժամանակակից Սլովակիայում[2]: Լուցիուս Արտորիուս Կաստը, որը ծառայել է որպես Արթուր թագավորի կերպարի պատմական նախատիպ, որոշ ժամանակ եղել է II Օժանդակ լեգեոնի հարյուրապետ[22]:

Սևերոսների դինաստիայի և զինվորական կայսրերի դարաշրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Սեպտիմիուս Սևերուսի դենարը՝ II Օժանդակ լեգեոնի հիշատակմամբ

193 թվականին II Օժանդակ լեգեոնն աջակցել է Վերին Պանոնիայի կառավարիչ Սեպտիմիուս Սևերուսին կայսերական գահի համար պայքարում[1]: 193/194 թվականին նա, հավանաբար, մասնակցել է Թրակիայում և Փոքր Ասիայի նահանգներում Սևերոսի մրցակից Պեսցենիոս Նիգերի դեմ արշավին, ինչպես նաև 195 և 197/198 թվականներին երկու պարթևական արշավանքներին[23]: 202 թվականին ստորաբաժանումը վերադարձավ Ակվինկ[24]: Լեգեոնը, կամ, առնվազն, նրա վեքսիլյացիաները մասնակցել են Կարակալլայի պատերազմին ալեմանների դեմ 213 թվականին, իսկ 214-217 թվականներին կռվել են պարթևների դեմ[1]: Կարակալլայի կամ Հելիոգաբալի օրոք լեգեոնի զինվորները ճանապարհ կառուցեցին Սինգիդունումից մինչև Ակվինկում[2]: Մ.թ. III դարում առանձին ստորաբաժանումներ կանգնած էին Դանուբի ոլորանի մոտ՝ Կիրպիում[25] և, ակնհայտ է, Կաստրա Ուլցիսիայում[26]:

II Օժանդակ լեգեոնը կռվել է նաև պարսիկների դեմ Ալեքսանդր Սևերոսի կամ Գորդիանոս III-ի օրոք[27] Հնարավոր է, նա մասնակցել է Մաքսիմին I Թրակիացու դակական արշավանքներին[28]: Ստորաբաժանումը հիշատակվում է Գալիենոս կայսեր կառավարման դարաշրջանի մետաղադրամների վրա[29]: 268 թվականին պրեֆեկտ Ավրելիուս Ֆրոնտինուսի գլխավորությամբ II Օժանդակ լեգեոնը վերականգնեց Աքվինքում գտնվող Մեծ ջերմային լոգարանները (լատին․՝ Thermae maiores)[30]: 269 թվականին նրանք Կլավդիոս II-ի հրամանատարությամբ կռվել են գոթերի դեմ[2]: Այս կայսեր օրոք լեգեոնն արժանացավ պատվավոր կոչման, նա ուներ «Մշտական» (լատիներեն՝ Constans) կոչումը[1]: Հայտնի են Գորդիանոս III-ի և Կլավդիոս II-ի արձանները՝ II Օժանդակ լեգեոնի զինվորների նվիրատվական մակագրություններով[2]:

Ուշ անտիկություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոնստանցիոս I Քլորոսի օրոք լեգեոնի վեկսիլիացիան տեղակայված էր Մոգոնցիակում[2]: 395 թվականին լեգեոնի կազմից առանձնացվեց մի ստորաբաժանում, որը ստացավ Acincenses անվանումը և պսևդոկոմիտատի կարգավիճակ, և հանձնվեց Գալիայի հեծելազորի մագիստրոսի կամ Մոգոնցիակի դուքսի ղեկավարությանը[31]: Համաձայն Notitia Dignitatum-ի, մոտ 400 թվականին II Օժանդակ լեգեոնի ստորաբաժանումները, որոնք ունեին լիմիտանի կարգավիճակ, իրենց պրեֆեկտների գլխավորությամբ գտնվում էին Ակվինկում, Ֆլորենցիայում, Տավտանտեում, Կիրպիում և Լուսոնիայում՝ Վալերիա Ափամերձի դուքսի հսկողության ներքո[32]: Այնուհետև լեգեոնի հետքերը կորչում են։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Канья, 2001
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Lendering, 2002
  3. ↑ Ritterling, 1925, s. 1438-1440
  4. 1 2 Birley, 2005, էջ 67
  5. ↑ Ritterling, 1925, s. 1441
  6. 1 2 Birley, 2005, էջ 228
  7. 1 2 Ritterling, 1925, s. 1444
  8. ↑ Tibor Nagy. Traian und Pannonien. Ein Beitrag zur Geschichte Pannoniens. In: Studien zu den Militärgrenzen Roms III. 13. Internationaler Limeskongreß, Landesdenkmalamt Baden-Württemberg, Aalen 1983. — Stuttgart: Konrad Theiss Verlag, 1986. — 377—383 p.
  9. ↑ Graham Webster. The Roman Imperial Army. Of the first and second centuries A.D. 3. — Norman OK: University of Oklahoma Press, 1998. — 377—383 p.
  10. ↑ Ritterling, 1925, s. 1445
  11. ↑ Ritterling, 1925, s. 1446
  12. ↑ Paul Lambrechts, u. a. (Hrsg.) Abriß der Geschichte antiker Randkulturen. — München: Oldenbourg-Verlag, 1961. — 141 p.
  13. ↑ Jörg Fündling Kommentar zur Vita Hadriani der Historia Augusta (= Antiquitas. Reihe 4: Beiträge zur Historia-Augusta-Forschung. Serie 3: Kommentare; Bd. 4.1, 4.2). 2 Bde.. — Bonn: Habelt, 2006. — 405 p.
  14. ↑ M. Danov. Die Thraker auf dem Ostbalkan. In: Aufstieg und Niedergang der römischen Welt. — Berlin: Walter de Gruyter, 1979. — 169 p.
  15. ↑ Karl Strobel. Untersuchungen zu den Dakerkriegen Trajans. Studien zur Geschichte des mittleren und unteren Donauraumes in der Hohen Kaiserzeit. — Bonn: Habelt, 1984. — 205 p.
  16. ↑ Sándor Soproni. Der spätrömische Limes zwischen Esztergom und Szentendre. — Budapest: Akadémiai Kiadó, 1978. — 68 p.
  17. ↑ Ritterling, 1925, s. 1448
  18. ↑ Ritterling, 1925, s. 1448-1449
  19. ↑ Mócsy, 1974, էջ 99
  20. ↑ «AE 1893, 88». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
  21. ↑ Ritterling, 1925, s. 1449-1450
  22. ↑ Corpus Inscriptionum Latinarum 3, 1919
  23. ↑ Ritterling, 1925, s. 1450
  24. ↑ Claude Lepelley (Hrsg.). Rom und das Reich in der Hohen Kaiserzeit. Band 2: Die Regionen des Reiches. — München: de Gruyter, 2001. — 296 p.
  25. ↑ «AE 1982, 800». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
  26. ↑ Corpus Inscriptionum Latinarum 3, 3742
  27. ↑ Ritterling, 1925, s. 1450-1451
  28. ↑ Ritterling, 1925, s. 1451
  29. ↑ Le Bohec, 1993, էջ 225
  30. ↑ Corpus Inscriptionum Latinarum 3, 3525
  31. ↑ Jürgen Oldenstein. Kastell Alzey. Archäologische Untersuchungen im spätrömischen Lager und Studien zur Grenzverteidigung im Mainzer Dukat. — Mainz, 1992. — 298—299 p.
  32. ↑ Notitia Dignitatum. In partibus Orientis. XXIII.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. Emil Ritterling. Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. Legio (II Adiutrix). Band XII,2. — Stuttgart, 1925. — 1437—1456 p.
  2. Andras Mócsy. Pannonia and Upper Moesia. A history of the middle Danube provinces of the Roman empire. — London: Routledge, 1974.
  3. Yann Le Bohec. Die römische Armee von Augustus zu Konstantin dem Großen. — Stuttgart: Steiner, 1993.
  4. Anthony Richard Birley. The Roman government of Britain. — Oxford: Oxford University Press, 2005.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. Р. Канья. «Краткая история различных легионов». Legio (ռուսերեն). 2001.
  2. Jona Lendering. «Legio II Adjutrix». Livius.org (անգլերեն). 2002.
  3. «Legio II Adjutrix». imperiumromanum.com (գերմաներեն).

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=II_Օժանդակ_լեգեոն&oldid=10387585» էջից