Jump to content

Diem (թվային արժույթ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Diem
պատկերանիշ Խմբագրել Wikidata
կրիպտոարժույթ, web service, ազատ ծրագրային ապահովում Խմբագրել Wikidata
Ստեղծում2019 Խմբագրել Wikidata
ՀիմնադիրՄետա, David A. Marcus Խմբագրել Wikidata
Ստեղծել էDavid A. Marcus Խմբագրել Wikidata
Թողարկման ամսաթիվ2019 Խմբագրել Wikidata
Ծրագրավորման լեզուRust Խմբագրել Wikidata
Ծրագրի տարբերակի նույնականացուցիչunknown value Խմբագրել Wikidata
Պաշտոնական կայքwww.diem.com/en-us Խմբագրել Wikidata
ԹույլատրագիրApache License 2.0 Խմբագրել Wikidata
Announ­ce­ment date18 հունիսի 2019 Խմբագրել Wikidata

Diem (նախկինում հայտնի որպես Libra ), ամերիկյան Ֆեյսբուք սոցիալական մեդիա ընկերության կողմից առաջարկված բլոկչեյնի վրա հիմնված կայուն մետաղադրամներից կազմված վճարային համակարգ։ Ծրագիրը ներառում է նաև մասնավոր արժույթ, որը ներդրվում է որպես կրիպտոարժույթ։ Սկզբնապես նախատեսվել է թողարկել 2020 թվականին[1][2], սակայն թողարկվել է միայն տարրական փորձարարական կոդ[3]։

Նախագիծը, արժույթը և գործարքները պետք է կառավարվեին և կրիպտոգրաֆիկորեն վստահվեին Diem Association-ին, որը անդամակցային կազմակերպություն է և ներառում է վճարային, տեխնոլոգիական, հեռահաղորդակցության, առցանց շուկայի և ռիսկային կապիտալի, ինչպես նաև ոչ առևտրային կազմակերպությունների ընկերություններ: Մինչև 2020 թվականի դեկտեմբերը նախագիծը կոչվում էր «Libra», իսկ անվանման և լոգոյի վերաբերյալ իրավական վեճերից հետո այն փոխվեց Diem-ի[4][5]:

Նախագիծը դրամավարկային ինքնիշխանության, ֆինանսական կայունության, գաղտնիության և հակամենաշնորհային մտահոգությունների վերաբերյալ բացասական արձագանքի է արժանացել Եվրոպական Միության (ԵՄ), Միացյալ Նահանգների, այլ երկրների և լայն հանրության կողմից, որոնք, ի վերջո, հանգեցրել են նախագծի ձախողմանը[6]։ Diem Association-ը (սկզբնապես Libra Association) փակվել է 2022 թվականի հունվարին և վաճառել է նախագիծը Silvergate Bank-ին։ Silvergate-ը մարել է իր Diem ներդրումը 2023 թվականի հունվարին[7][8][9]։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մորգան Բելլերը Ֆեյսբուքում սկսել է աշխատել կրիպտոարժույթի և բլոկչեյնի վրա 2017 թվականին և սկզբում եղել է միակ մարդը, ով աշխատում էր Ֆեյսբուքի բլոկչեյն նախաձեռնության վրա[10]։ Ֆեյսբուքի փոխնախագահ Դեյվիդ Մարկուսը 2018 թվականի մայիսին Facebook Messenger-ից տեղափոխվել է նոր բլոկչեյն բաժին[11]։ Ֆեյսբուքի կողմից կրիպտոարժույթի ստեղծման պլանավորման մասին առաջին հաղորդագրությունները հայտնվել են մի քանի օր անց[12]։ 2019 թվականի փետրվարին նախագծի վրա աշխատում էր ավելի քան 50 ինժեներ[13]։ Այն փաստը, որ Ֆեյսբուքը մտադիր էր կրիպտոարժույթ ստեղծել, առաջին անգամ հայտնվել է 2019 թվականի մայիսին[14]։ Այդ ժամանակ այն հայտնի էր որպես «GlobalCoin» կամ «Ֆեյսբուք Coin»[15]։

Նախագիծը պաշտոնապես հայտարարվել է 2019 թվականի հունիսի 18-ին՝ Libra անվամբ[16][17]։ Մետաղադրամի ստեղծողներն են Մորգան Բելլերը, Դեյվիդ Մարկուսը և Քևին Ուեյլը (Novi-ի արտադրանքի փոխնախագահ)[10]։ Առաջին թողարկումը նախատեսված է եղել 2020 թվականին[18]։ 2019 թվականի հուլիսի 15-ին Ֆեյսբուքը հայտարարել է, որ արժույթը չի թողարկվի մինչև բոլոր կարգավորող մարմինների մտահոգությունները չբավարարվեն, և Libra-ն ստանա «համապատասխան հաստատումները»[19]։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Սենատի դեմոկրատական բարձրաստիճան առաջնորդների հետ հանդիպման ժամանակ Մարկ Ցուկերբերգը հայտարարել է, որ Libra-ն աշխարհի ոչ մի վայրում չի թողարկվի առանց նախապես Միացյալ Նահանգների կարգավորող մարմինների հաստատումը ստանալու[20]։ 2019 թվականի հոկտեմբերին մի քանի ընկերություններ լքել են Libra Association-ը. PayPal-ը լքել է հոկտեմբերի 4-ին[21], eBay-ը, Mastercard-ը, Stripe-ը, Visa-ն և Mercado Pago-ն ՝ հոկտեմբերի 11-ին[22][23], և Booking Holdings-ը ՝ հոկտեմբերի 14-ին[24]։

2020 թվականի նոյեմբերին Financial Times-ում հրապարակված հաղորդագրության համաձայն՝ Libra-ն մեկնարկելու էր կրճատված ծրագիր, որը ներառում էր կրիպտոարժույթի կայուն լինելը ՝ ապահովված ԱՄՆ դոլարով, այլ ոչ թե բազմակի արժույթների հավաքածուով։ Թերթը նաև հայտնել է, որ կրիպտոարժույթն այժմ կկոչվի Diem, որը լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է «օր»[25]։ 2020 թվականի դեկտեմբերին Libra-ն վերանվանվել է Diem, իսկ Libra Association-ը վերանվանվել է Diem Association։ 2020 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Diem Association-ն ունեցել է 27 անդամ[25]։ 2022 թվականի հունվարին հաղորդվել էր, որ Diem Association-ը լուծարվում է, իսկ Diem-ի ակտիվները վաճառվել են Կալիֆոռնիայում գործող Silvergate Capital-ին՝ 200 միլիոն դոլարով[26][27]։ Հաղորդվում էր նաև, որ Ֆեյսբուքը պլանավորել է թոքենը թողարկել ԱՄՆ-ում, որը պետք է թողարկվեր Silvergate-ի կողմից, չնայած Դաշնային պահուստային համակարգը և ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը չէին աջակցում նախագծին[28][29]։ 2023 թվականի հունվարին Silvergate-ը 2022 թվականի 4-րդ եռամսյակի իր եկամուտների մասին զեկույցում հայտարարել է, որ իրենք մարում են Diem-ում իրենց ամբողջ ներդրումը[8]։ Silvergate Bank-ը փակվել է 2023 թվականի մարտին[30]։

Արժույթ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծրագիրը նախատեսում էր, որ Libra տոկենը պետք է ապահովված լիներ ֆինանսական ակտիվներով, ինչպիսիք են արժույթների զամբյուղը[31], և ԱՄՆ գանձապետական արժեթղթերը՝ անկայունությունից խուսափելու համար[32]։ Ֆեյսբուքը հայտարարել է, որ գործընկերներից յուրաքանչյուրը նախնական պետք է 10 միլիոն ամերիկյան դոլար ներդրում կատարի, ուստի Libra-ն բացման օրը լիարժեք ակտիվային աջակցություն ուներ[33]։ 2020 թվականի հունվարի դրությամբ, ասվում էր, որ Libra-ն հրաժարվել է խառը արժույթների զամբյուղի գաղափարից՝ հօգուտ առանձին կայուն մետաղադրամների, որոնք կապված են առանձին արժույթների հետ[34]։

Libra Association-ի շրջանակներում Libra-ի սպասարկման գործընկերները պահանջարկի հիման վրա պետք է ստեղծեին նոր Libra արժույթային միավորներ[33]: Libra-ի արժույթային միավորները կհանվեին շրջանառությունից, քանի որ դրանք փոխարինվելու էին ավանդական արժույթով: Գործարքների նախնական համաձայնեցումը իրականացվելու էր յուրաքանչյուր սպասարկման գործընկերոջ մոտ, և բլոկչեյնի բաշխված գրանցամատյանը կօգտագործվեր ծառայությունների գործընկերների միջև համաձայնեցման համար[35]: Նպատակն է եղել օգնել կանխել բոլորին, բացի Libra ասոցիացիայի անդամներից, բաշխված մատյանից տվյալներ արդյունահանելու և վերլուծելու փորձերը: Ի տարբերություն Bitcoin-ի նման կրիպտոարժույթների, որոնք օգտագործում են թույլտվություն չտվող բլոկչեյններ, Libra-ն նախատեսված չէր ապակենտրոնացված լինել՝ հիմնվելով Libra Association-ի՝ որպես «փաստացի կենտրոնական բանկի» նկատմամբ վստահության վրա[36]:

2019 թվականի սեպտեմբերին Ֆեյսբուքը հայտարարել է, որ պահուստային զամբյուղը կազմված է լինելու հետևյալ բաղադրիչներից՝ 50% ԱՄՆ դոլար, 18% եվրո, 14% ճապոնական իեն, 11% ֆունտ ստերլինգ և 7% սինգապուրյան դոլար[37]։ Libra-ն քննարկում էր ցանցում առանձին ազգային արժույթների վրա հիմնված մետաղադրամների օգտագործումը՝ զամբյուղի վրա հիմնված Libra տոկենի հետ մեկտեղ։ Այս մասին առաջին անգամ հրապարակավ խոսել են Դեյվիդ Մարկուսը 2019 թվականի հոկտեմբերին[38], իսկ Մարկ Ցուկերբերգը ՝ 2019 թվականի հոկտեմբերին Սենատում տված իր ցուցմունքում[39]։ Գաղափարը կրկին առաջ է քաշվել 2020 թվականի մարտին[40]։

2020 թվականի ապրիլի 16-ին Libra-ն հայտարարել է բազմաթիվ կրիպտոարժույթների համար ենթակառուցվածք ստեղծելու ծրագրերի մասին, որոնց մեծ մասը աջակցվելու է առանձին ֆիատ արժույթներով, և ասել է, որ ասոցիացիան բանակցություններ է վարում Շվեյցարիայի կարգավորող մարմինների հետ վճարումների լիցենզիա ստանալու համար[41]։ 2021 թվականի մայիսին Diem-ը հայտարարել է, որ հետ է վերցրել Շվեյցարիայի ֆինանսական շուկայի վերահսկողական մարմնին ուղղված իր դիմումը և հայտարարել, որ փոխարենը կդիմի ԱՄՆ գանձապետարան՝ որպես դրամական ծառայությունների բիզնես գրանցվելու համար[42]։

Diem Association

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆեյսբուքը ստեղծել է Libra Association-ը (հետագայում վերանվանվել է Diem Association )՝Շվեյցարիայի մայրաքաղաք Ժնևում, հիմնադրված արժույթը վերահսկելու համար[43]։ 2020 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Diem Association-ը ներառում էր.

2019 թվականի հունիսին սկզբնական հայտարարության մեջ Libra ասոցիացիայի անդամներ էին անվանվել ևս յոթ ընկերություններ, սակայն լքել էին այն 2019 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Libra-ի առաջին հանդիպումից առաջ, դրանք են՝ Booking Holdings, eBay, Mastercard, Mercado Pago, PayPal, Stripe և Visa: Visa-ի նախագահ և գործադիր տնօրեն Ալֆրեդ Քելլին հուլիսին պարզաբանել է, որ Visa-ն չի միացել, բայց ստորագրել է ոչ պարտադիր մտադրության նամակ, և որ «դեռ ոչ ոք պաշտոնապես չի միացել»: Նա ասել է, որ Visa-ի անդամակցությունը որոշող գործոններից են «միավորման բոլոր անհրաժեշտ կարգավորիչ պահանջները բավարարելու կարողությունը»[47]: Vodafone-ը միացել է ասոցիացիային 2019 թվականի հոկտեմբերին, բայց լքել է այն 2020 թվականի հունվարին՝ նշելով, որ նախընտրում են աշխատել իրենց M-Pesa բջջային բանկային դուստր ընկերության վրա[48]:

Libra-ի սկզբնական հայտարարության շուրջ մամուլի լուսաբանման մեջ նշվել է Apple Pay-ի, Google Pay-ի, Amazon-ի և որևէ այլ բանկի բացակայությունը[49][50][51]։ Բանկային ոլորտի ղեկավարները դժկամությամբ էին միանում սխեմայի կարգավորման և իրագործելիության շուրջ անորոշությունների պատճառով[52]։ 2020 թվականի փետրվարի վերջին Shopify էլեկտրոնային առևտրի կայքը և Tagomi կրիպտոարժույթների միջնորդական ընկերությունը միացել են Libra-ին[53][54]։ Ասոցիացիան հույս է ունեցել հավասար ձայնի իրավունքով հասնել 100 անդամի[55]։ 2020 թվականի ապրիլի վերջին Checkout.com վճարումների մշակման ընկերությունը հայտարարել է, որ միանում է ասոցիացիային[56]։ 2020 թվականի մայիսին Սինգապուրի պետական ներդրող Temasek Holdings-ը, կրիպտոարժույթների ներդրող Paradigm Operations-ը և Slow Ventures մասնավոր ներդրումային ընկերությունը հայտարարել են, որ միանում են ասոցիացիային[57]։ Libra Association-ը վերանվանվել է Diem Association 2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ին՝ Libra-ից Diem վերաբրենդավորման շրջանակներում[58]։

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագիծը քննադատությունների է արժանացել[49][59], իսկ կենտրոնական բանկերի կողմից արժանացել է դիմադրության[60]։ Հարցականի տակ է դրվել կրիպտոարժույթի և բլոկչեյնի կիրառման իրականացումը[61]։

Եվրոպական Միության կարգավորող մարմնի արձագանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարգավորող մարմնի առաջին արձագանքը Libra-ին ստացվել է մեկնարկի մասին հայտարարությունից մի քանի րոպե անց՝ Ֆրանսիայի ֆինանսների նախարար Բրունո Լե Մերի կողմից, որը հարցազրույց էր տալիս ֆրանսիական Europe 1 ռադիոկայանին: Նա ասել է, որ Libra-ին չպետք է թույլ տալ դառնալ ինքնիշխան արժույթ և կպահանջվի սպառողների ուժեղ պաշտպանություն[62]: Այնուհետև Լե Մերը Ֆրանսիայի խորհրդարանին զգուշացրել է Libra-ի և անձնական տվյալների պաշտպանության, փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման վերաբերյալ իր մտահոգությունների մասին: Նա կոչ է արել «Մեծ յոթնյակի» կենտրոնական բանկերի կառավարիչներին զեկույց պատրաստել Ֆեյսբուքի ծրագրերի վերաբերյալ[60]: Անգլիայի բանկի կառավարիչ Մարկ Քարնին ասել է, որ անհրաժեշտ է «բաց միտք» պահպանել դրամական փոխանցումների նոր տեխնոլոգիաների վերաբերյալ, բայց «այս աշխարհում աշխատող ամեն ինչ անմիջապես կդառնա համակարգային և պետք է ենթարկվի կարգավորման ամենաբարձր չափանիշներին»[60]:

Գերմանացի Եվրախորհրդարանի անդամ Մարկուս Ֆերբերը զգուշացրել է, որ Ֆեյսբուքը կարող է դառնալ ստվերային բանկ[60]: Նրա գործընկեր Ստեֆան Բերգերը Libra-ի հզորության ներուժը համարում է սպառնալիք եվրոգոտու տնտեսական կայունության և դրա ժողովրդավարությունների համար. Libra-ն կարող է Ֆեյսբուքը դարձնել իր սեփական կենտրոնական բանկը: Բերգերը պնդում է, որ եվրոպական կայուն մետաղադրամի մշակումը կարող է ապահով այլընտրանք առաջարկել Ֆեյսբուք արժույթին[63]: Բերգերը կղեկավարի կրիպտոակտիվների շուկաների եվրոպական զեկույցը (MiCA), որը ծառայելու է որպես կրիպտոակտիվների կարգավորող շրջանակի հիմք[64]: 2019 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Լե Մերը հայտարարել է, որ Ֆրանսիան թույլ չի տա Libra-ի զարգացումը Եվրամիությունում, քանի որ դա սպառնալիք կլիներ պետությունների դրամավարկային ինքնիշխանության համար: Նա նաև խոսել է մարքեթինգային գերիշխանության չարաշահման և համակարգային ֆինանսական ռիսկերի հնարավորության մասին՝ կայուն մետաղադրամներին ԵՄ-ում դեռևս չթույլատրելու պատճառների համար[65]:

Reuters-ի հաղորդման համաձայն, Գերմանիայի ֆինանսների նախարար Օլաֆ Շոլցը G7-ի ֆինանսների նախարարների տեսակոնֆերանսից հետո հայտարարել է, որ Գերմանիան և Եվրոպան չեն կարող ընդունել Diem արժույթի մուտքը շուկա, քանի դեռ կարգավորող ռիսկերը բավարար չափով չեն լուծվել[66]: Շոլցը նշել է, որ ինքը չի աջակցում մասնավոր հատվածի թվային արժույթներին, և նրա դիտողությունները կարող են վնասակար լինել Diem-ի և JPMorgan Coin-ի համար: Եվրոպական հանձնաժողովի՝ մարդկանց համար աշխատող տնտեսության գծով գործադիր փոխնախագահ Վալդիս Դոմբրովսկիսը 2020-ի թվային ֆինանսների իրազեկման եզրափակիչ կոնֆերանսում հայտարարել է, որ Եվրամիությունը պատրաստում է նոր կրիպտոարժույթային ռեժիմ, որը կարող է ներառել ավելի խիստ պահանջներ «գլոբալ կայուն մետաղադրամների» նախագծերի համար, ինչպիսին է Libra-ն: Բացի այդ, Դոմբրովսկիսը իր ելույթում նշել է, որ գլոբալ մասշտաբով գործող կայուն մետաղադրամները կարող են «նոր մտահոգություններ առաջացնել», քանի որ կարող են խաթարել ֆինանսական և դրամավարկային կայունությունը[67]:

Միացյալ Նահանգների կարգավորող մարմինների արձագանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ կարգավորող մարմիններն ու քաղաքական գործիչները մտահոգություններ են հայտնել 2019 թվականի կեսերի հայտարարությունից մի քանի ժամ անց։ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի ֆինանսական ծառայությունների կոմիտեի նախագահ Մաքսին Ուոթերսը խնդրել է Ֆեյսբուքին դադարեցնել Libra-ի մշակումն ու թողարկումը՝ մեջբերելով վերջին սկանդալների ցանկը և այն փաստը, որ «կրիպտոարժույթների շուկան ներկայումս չունի հստակ կարգավորող շրջանակ»[68]։ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի ֆինանսական ծառայությունների կոմիտեի դեմոկրատները նամակ են ուղարկել Ֆեյսբուքին՝ խնդրելով ընկերությանը դադարեցնել Libra-ի մշակումը՝ նշելով գաղտնիության, ազգային անվտանգության, առևտրի և դրամավարկային քաղաքականության հետ կապված մտահոգությունները[69]։ Դաշնային պահուստային համակարգի նախագահ Ջերոմ Փաուելը 2019 թվականի հուլիսի 10-ին Կոնգրեսում ցուցմունք է տվել, որ Դաշնային պահուստային համակարգը «լուրջ մտահոգություններ» ունի այն մասին, թե ինչպես է Libra-ն գործելու «փողերի լվացման, սպառողների պաշտպանության և ֆինանսական կայունության» հետ[70]։ Նախագահ Դոնալդ Թրամփը 2019 թվականի հուլիսի 12-ին թվիթերում գրել է. «Եթե Ֆեյսբուքը և այլ ընկերություններ ցանկանում են դառնալ բանկ, նրանք պետք է ձգտեն նոր բանկային կանոնադրության և ենթարկվեն բոլոր բանկային կանոնակարգերին»[71]։

ԱՄՆ կարգավորող մարմինները կապ են հաստատել Visa-ի, PayPal-ի, Mastercard-ի և Stripe-ի հետ՝ խնդրելով ամբողջական պատկերացում այն մասին, թե ինչպես է Libra-ն տեղավորվելու իրենց փողերի լվացման դեմ պայքարի համապատասխանության ծրագրերում[72]: 2019 թվականի վերջին մի քանի մասնակիցների նախագիծը լքելու պատճառով Libra Association-ը աշխատել է լուծել Միացյալ Նահանգների կարգավորող մարմինների մտահոգությունները՝ մշակելով «Libra 2.0» նախագիծը[53]: CNBC-ի տվյալներով՝ Diem-ը, ըստ տեղեկությունների, 2021 թվականին հետ է վերցրել Շվեյցարիայի վճարային լիցենզիայի համար իր դիմումը՝ փոխարենը իր գործունեությունը տեղափոխելով Միացյալ Նահանգներ: Diem-ը հայտարարել է, որ Միացյալ Նահանգներում իր վճարային համակարգը հաստատելու մտադրությամբ իր գործառնական գլխամասը Ժնևից տեղափոխելու է Վաշինգտոն[73]:

Այլ երկրներում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեյվիդ Մարկուսը ԱՄՆ Սենատին հայտնել է, որ Շվեյցարիայի դաշնային տվյալների պաշտպանության և տեղեկատվության հանձնակատարը կհսկի Libra-ի գաղտնիությունը, սակայն հանձնակատարը նշել է, որ Ֆեյսբուքից որևէ տեղեկություն չի ստացել[74]։ Ճապոնիայի կառավարությունը սկսել է Libra-ի հետաքննության գործընթացը և վերլուծություն է կատարել է Ճապոնիայի դրամավարկային քաղաքականության և ֆինանսական կարգավորման վրա դրա ազդեցության վերաբերյալ։ 2019 թվականի հուլիսին ճապոնացի պաշտոնյաները ստեղծել են աշխատանքային կոմիտե, որը բաղկացած էր Ճապոնիայի բանկից, Ֆինանսների նախարարությունից և Ֆինանսական ծառայությունների գործակալությունից՝ Libra-ի կարգավորման, դրամավարկային քաղաքականության, հարկերի և վճարումների կարգավորման վրա ազդեցությանը անդրադառնալու քաղաքականությունը համակարգելու համար[75]։ Աշխատանքային խումբը համակարգելու էր Libra-ի կարգավորման, դրամավարկային քաղաքականության, հարկերի և վճարումների կարգավորման վրա ազդեցությանը անդրադառնալու միջոցառումները։ Սա արվել է մինչև 2019 թվականի օգոստոսի 24-ից 26-ը Ֆրանսիայում «Յոթի խմբի» հանդիպումը[76]։

Միջազգային տվյալների պաշտպանության կարգավորող մարմինները հայտարարություն են տարածել[77]՝ խնդրելով Ֆեյսբուքին պաշտպանել օգտատերերի անձնական տվյալները և մանրամասնել Libra-ի անձնական տվյալների մշակման պլանավորված գործելակերպը՝ հաշվի առնելով «նախկինում Ֆեյսբուքի կողմից մարդկանց տեղեկատվության մշակումը չի համապատասխանել կարգավորող մարմինների կամ իրենց սեփական օգտատերերի սպասելիքներին»[78]: Finance Watch-ը Libra-ն նկարագրել է որպես «հանրային դրամավարկային ինքնիշխանության համար հսկայական ռիսկ»[79] և եզրակացրել, որ «Libra-ն վատ գաղափար է՝ իր օգտատերերի, մեր ֆինանսական համակարգի կայունության և, վերջապես, մեր ժողովրդավարության համար»[80]: 2019 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Libra կոնսորցիումի պաշտոնյաները, այդ թվում՝ JP Morgan-ը և Ֆեյսբուքը, հանդիպել են 26 կենտրոնական բանկերի պաշտոնյաների հետ, այդ թվում՝ Դաշնային պահուստային համակարգի և Անգլիայի բանկի, Շվեյցարիայի Բազել քաղաքում: Հանդիպումը վարել է Եվրոպական կենտրոնական բանկի խորհրդի անդամ Բենուա Կյորեն, որը Libra-ի ակտիվ քննադատ է[81]:

Գաղտնիության հետ կապված մտահոգություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արդյունաբերության դիտորդները ենթադրություններ են արել, թե արդյո՞ք Libra-ն իր օգտատերերին կապահովի իմաստալից գաղտնիություն[82]: Ֆեյսբուքի ծրագիրն է եղել թույլ տալ իր դուստր Novi Financial-ին կառավարել Libra-ն Ֆեյսբուքի օգտատերերի համար, և Ֆեյսբուքի ղեկավարները հայտարարել էին, որ Novi-ն Ֆեյսբուքի հետ առանց թույլտվության չի կիսվի հաշվի սեփականատիրոջ գնման մասին տեղեկատվությամբ[83]. սակայն համակարգը նախատեսվում էր ներառել նաև ընկերների որոնման գործառույթ, և այս գործառույթի օգտագործումը կհամարվեր Novi-ի թույլտվություն՝ հաշվի տիրոջ գործարքների պատմությունը համատեղելու նրա Ֆեյսբուք հաշվի հետ[35]:

CNBC-ի 2018 թվականի օգոստոսին հրապարակված զեկույցի համաձայն, տվյալների պաշտպանության բարձրաստիճան պաշտոնյաները, այդ թվում՝ դաշնային առևտրի հանձնաժողովի դեմոկրատ հանձնակատար Ռոհիտ Չոպրան, Մեծ Բրիտանիայի տեղեկատվության հանձնակատար Էլիզաբեթ Դենհեմը, ԵՄ տվյալների պաշտպանության վերահսկիչ Ջովաննի Բուտարելլին և Ավստրալիայի, Կանադայի, Ալբանիայի և Բուրկինա Ֆասոյի այլ բարձրաստիճան կարգավորող մարմիններ, համատեղ հայտարարության մեջ կասկածներ են հայտնել Ֆեյսբուքի առաջարկած Libra (Diem) թվային արժույթի նախագծի վերաբերյալ[84]: CNBC-ի փոխանցմամբ՝ Ֆեյսբուքը հաստատել է, որ աշխարհի կառավարություններն ու կարգավորող մարմինները մանրակրկիտ ուսումնասիրում են Libra-ն[84]: Ընդհանուր առմամբ, սպառողների պաշտպանները և հանրային շահերի խմբերը գաղտնիության հիմքերով դեմ են արտահայտվել Diem-ին և մերժել են ֆինանսական ծառայությունների կապը զանգվածային հսկողության հետ[85]:

Հակամենաշնորհային մտահոգություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտնականները ընդգծել են Diem-ի հետ կապված մի քանի հակամենաշնորհային ռիսկեր, մասնավորապես՝ ասոցիացիայի անդամների միջև գաղտնի համաձայնության ռիսկը, Diem-ի և Novi-ի միջև կապ հաստատելու ռիսկը և բացառիկ համաձայնագրերի ռիսկը, եթե Novi-ն ստիպված լինի օգտագործել Diem-ը Ֆեյսբուքի միջավայրում[86]:

Կեղծ Libra կայքեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆեյսբուքը փորձել է վերահսկել ոչ ճշգրիտ տեղեկատվությունը և կեղծ Libra կայքերը իր հարթակում[87]։ Ըստ The Washington Post-ի ՝ Ֆեյսբուքում և Ինստագրամում գրեթե տասնյակ կեղծ հաշիվներ, էջեր և խմբեր իրենց գովազդում էին որպես Libra թվային արժույթի օրինական կենտրոններ, որոշ դեպքերում փորձելով վաճառել զեղչված Libra, որը դեռևս հասանելի չէր։ Այս կեղծ էջերից շատերն օգտագործում էին Ֆեյսբուքի լոգոն, Ֆեյսբուքի գործադիր տնօրեն Մարկ Ցուկերբերգի պատկերները և Libra-ի պաշտոնական մարքեթինգային նյութերը։ Libra-ի անվան տակ ստեղծված կեղծ էջերի և խմբերի աճը սրել է Ֆեյսբուքի դժվարությունները համաշխարհային իշխանությունների հետ[88]։

Իրավական խնդիրներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Diem Association-ը (նախկինում՝ Libra Association) բախվել է իրավական մարտահրավերների, քանի որ թվային արժույթի և՛ անվանումը, և՛ լոգոն արդեն օգտագործվում էին տարբեր տարածքներում: Finco Services նկերությունը ապրանքանիշի ենթադրյալ խախտման համար Ֆեյսբուքի, Novi Financial-ի և Character SF-ի դեմ դատական հայց է ներկայացրել Նյու Յորքի Հարավային շրջանային դատարան[89], որը ծագել էր Finco Services-ի կողմից գործարկվող նորաստեղծ բանկի լոգոյի օգտագործման հետևանքով: Հայցվորը պահանջել է նախնական և մշտական արգելող միջոցներ, ինչպես նաև դրամական փոխհատուցում պատասխանատուներից[90]: Այս գործով հաշտության նիստը նշանակվել է 2020 թվականի մարտի 26-ին Միացյալ Նահանգների դատարանում, մինչդեռ կողմերը համաձայնություն չէին տվել դատավարությունը անցկացնել մագիստրոսական դատավորի առջև և խնդրել էին դատվել ատենակալների կողմից[91]:

Եվրոպայում Libra Association-ը դիմում է ներկայացրել Եվրոպական Միության մտավոր սեփականության գրասենյակ՝ «LIBRA» բառը որպես բանավոր ապրանքանիշ գրանցելու համար: Դատավարությունն արդեն իսկ ստացել է գրանցման դեմ հինգ առարկություն չորս եվրոպական ընկերություններից՝ հիմնականում հիմնված իրենց նախկին ապրանքանիշերի հետ շփոթության ենթադրյալ հավանականության վրա[92]: Ընդիմադիր ընկերություններն են Lyra Network-ը, Libra Internet Bank-ը, Libri GmbH-ն և Advanced New Technologies-ը: 2020 թվականի ապրիլին կողմերը կարող էին հասնել առարկության վարույթի մրցակցային հատվածին, եթե հաշտության ժամկետի ընթացքում համաձայնության չհասնեին:

Իրականացում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բլոկչեյն կոնսենսուս

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Diem-ը հայտարարել է, որ հույսը չի դնելու կրիպտոարժույթների մայնինգի վրա[93]։ Միայն Diem-ի ասոցիացիայի անդամները կարող էին գործարքներ մշակել թույլտվություն ունեցող բլոկչեյնի միջոցով։ Diem-ը հույս է ունեցել հինգ տարվա ընթացքում սկսել անցումը թույլտվություն չունեցող ապացույցի համակարգի[17], չնայած իրենց սեփական նյութերում նշվել է, որ գոյություն չունի որևէ լուծում, «որը կարող է ապահովել այն մասշտաբը, կայունությունը և անվտանգությունը, որը անհրաժեշտ է միլիարդավոր մարդկանց և գործարքներին ամբողջ աշխարհում թույլտվություն չունեցող ցանցի միջոցով աջակցելու համար»[3][94]։

Ծրագրային ապահովում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Diem-ի սկզբնական կոդը գրվել է Rust լեզվով և GitHub-ում Apache լիցենզիայի ներքո հրապարակվել է որպես բաց կոդ: 2019 թվականի հունիսին Bloomberg News լրագրի հեղինակ Էլեյն Ուն փորձել է կազմել և գործարկել Libra-ի համար հրապարակայնորեն թողարկված կոդը: Այդ ժամանակ ծրագիրը քիչ բան էր անում, բացի կեղծ մետաղադրամներ դրամապանակում տեղադրելուց. գործնականում չի իրականացվել սպիտակ թղթում նշված ֆունկցիոնալություններից ոչ մեկը, այդ թվում՝ «հիմնական ճարտարապետական առանձնահատկությունները, որոնք դեռևս չեն հորինվել»: Ուն զարմացած էր, որ Ֆեյսբուքը «կթողարկի ծրագիրը նման վիճակում»[3]:

Թվային դրամապանակ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականի հունիսին Ֆեյսբուքը հայտարարել է 2020 թվականին Calibra անունով թվային դրամապանակի որպես առանձին հավելված թողարկելու, ինչպես նաև Messenger-ի և WhatsApp-ի հետ ինտեգրելու ծրագրերի մասին[95]։ 2020 թվականի մայիսին Calibra-ն վերանվանվել է Novi[96]։

Move

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Move-ը ստատիկ տեսակավորված ծրագրավորման լեզու է, որն սկզբնապես մշակվել է Diem բլոկչեյնի խելացի պայմանագրերի և պատվերով գործարքների համակարգի համար: Այն կազմվում է բայթկոդի համար և առանձնանում է ռեսուրսների վրա կենտրոնացած ծրագրավորմամբ՝ ուժեղ անվտանգության երաշխիքներով[97]: Move լեզուն սկզբնապես ներկայացվել է Move-ի սպիտակ փաստաթղթում և այդ ժամանակվանից ի վեր լիովին փաստաթղթավորված և ներդրված է բազմաթիվ բլոկչեյն հարթակներում[98]: Սկզբնական սպիտակ փաստաթղթից Move-ի սինտաքսի օրինակը ցույց է տալիս դրա ռեսուրսների կառավարման հնարավորությունները.

public main(payee: address, amount: u64) {
    let coin: 0x0.Currency.Coin = 0x0.Currency.withdraw_from_sender(copy(amount));
    0x0.Currency.deposit(copy(payee), move(coin));
}

Լեզվի հիմնական առանձնահատկությունը գծային տրամաբանությամբ ոգեշնչված իմաստաբանությամբ հատուկ ռեսուրսների տեսակներ սահմանելու հնարավորությունն է. ռեսուրսը երբեք չի կարող պատճենվել կամ անուղղակիորեն դեն նետվել, այլ միայն տեղափոխվել ծրագրերի պահեստավորման վայրերի միջև: Այս անվտանգության երաշխիքները ստատիկորեն կիրառվում են Move-ի տիպերի համակարգի կողմից[97]: Diem-ի դադարեցումից հետո Move-ի մշակումը շարունակվել և զարգացել է այլ բլոկչեյն էկոհամակարգերում, այդ թվում՝ Aptos-ում և Sui-ում իրականացումների միջոցով[99]:

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «Facebook Unveils Libra Cryptocurrency, Sets Launch For 2020». NPR.org (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  2. ↑ «Facebook's Calibra cryptocurrency wallet launches in 2020». Engadget. 2019 թ․ հունիսի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 18-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 29-ին.
  3. 1 2 3 Ou, Elaine (2019 թ․ հունիսի 20). «I Tried Using Facebook's Libra Blockchain. It Didn't Work». Bloomberg News. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 21-ին.
  4. ↑ Kastrenakes, Jacob (2020 թ․ դեկտեմբերի 1). «Libra cryptocurrency project changes name to Diem to distance itself from Facebook». The Verge (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 5-ին.
  5. ↑ «Facebook Unveils Libra Cryptocurrency, Sets Launch For 2020». NPR.org (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  6. ↑ «Facebook-funded cryptocurrency Diem winds down». BBC. 2022 թ․ փետրվարի 1. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 15-ին. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 14-ին.
  7. ↑ Rudegeair, Peter; Hoffman, Liz (2022 թ․ հունվարի 27). «WSJ News Exclusive | Facebook's Cryptocurrency Venture to Wind Down, Sell Assets». Wall Street Journal.
  8. 1 2 «Silvergate stock drops 40% after withdrawals spark cost cuts (NYSE:SI) | Seeking Alpha». 2023 թ․ հունվարի 5.
  9. ↑ «US bank Silvergate hit with $8bn in crypto withdrawals». BBC News. 2023 թ․ հունվարի 6.
  10. 1 2 Rodriguez, Salvador (2019 թ․ հուլիսի 20). «Meet Morgan Beller, the 26-year-old woman behind Facebook's plan to make its own currency». CNBC Tech. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 23-ին.
  11. ↑ Liao, Shannon (2018 թ․ մայիսի 8). «Facebook is creating a mysterious blockchain division». The Verge. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 21-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 21-ին.
  12. ↑ Gartenberg, Chaim (2018 թ․ մայիսի 11). «Facebook reportedly plans to launch its own cryptocurrency». The Verge. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 21-ին.
  13. ↑ Popper, Nathaniel; Isaac, Mike (2019 թ․ փետրվարի 28). «Facebook and Telegram Are Hoping to Succeed Where Bitcoin Failed». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 21-ին.
  14. ↑ Andriotis, AnnaMaria; Hoffman, Liz; Rudegeair, Peter; Horwitz, Jeff (2019 թ․ մայիսի 2). «Facebook Building Cryptocurrency-Based Payments System». The Wall Street Journal. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 18-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 18-ին.
  15. ↑ Social Media Monopolies and Cryptocurrencies: Facebook's Proposed Coin.
  16. ↑ Isaac, Mike; Popper, Nathaniel (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook Plans Global Financial System Based on Cryptocurrency». The New York Times. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 18-ին.
  17. 1 2 Constine, Josh (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook announces Libra cryptocurrency: All you need to know». TechCrunch. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 4-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  18. ↑ «Facebook Unveils Libra Cryptocurrency, Sets Launch For 2020». NPR.org (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  19. ↑ Bain, Ben; Weinstein, Austin (2019 թ․ հուլիսի 16). «Facebook Says Libra Won't Launch Until Regulators Satisfied». Bloomberg News. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 16-ին.
  20. ↑ Romm, Tony (2019 թ․ սեպտեմբերի 19). «Facebook's Mark Zuckerberg seeks to reassure wary lawmakers about Libra, elections in rare D.C. trip». The Washington Post. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  21. ↑ Rooney, Lauren Feiner, Kate (2019 թ․ հոկտեմբերի 4). «PayPal withdraws from Facebook's libra cryptocurrency». CNBC (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
  22. ↑ Feiner, Lauren (2019 թ․ հոկտեմբերի 11). «Facebook's libra cryptocurrency coalition is falling apart as eBay, Visa, Mastercard and Stripe jump ship». CNBC (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
  23. ↑ Brandom, Russell (2019 թ․ հոկտեմբերի 11). «Facebook's Libra Association crumbling as Visa, Mastercard, Stripe, and others exit». The Verge (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
  24. ↑ Light, Joe; Carville, Olivia (2019 թ․ հոկտեմբերի 14). «Libra Loses a Quarter of Its Members as Booking Holdings Exits». Bloomberg. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
  25. 1 2 Morse, Andrew (2020 թ․ դեկտեմբերի 1). «Facebook's controversial cryptocurrency gets a new name: Diem». CNET. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
  26. ↑ «Facebook's cryptocurrency failure came after internal conflict and regulatory pushback». Washington Post (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0190-8286. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 28-ին.
  27. ↑ Hoffman, Peter Rudegeair and Liz (2022 թ․ հունվարի 27). «Facebook's Cryptocurrency Venture to Wind Down, Sell Assets». Wall Street Journal (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0099-9660. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 28-ին.
  28. ↑ «Facebook's Diem on brink of collapse amid sale negotiations». POLITICO (ամերիկյան անգլերեն). 2022 թ․ հունվարի 27. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 28-ին.
  29. ↑ «Facebook Libra: the inside story of how the company's cryptocurrency dream died». Financial Times. 2022 թ․ մարտի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ մարտի 10-ին. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 4-ին.
  30. ↑ Church, Steven (2023 թ․ մարտի 8). «Silvergate Slides on Plan to Wind Down Bank Operations and Liquidate». Bloomberg News (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մարտի 8-ին.
  31. ↑ Caroline Binham; Chris Giles; David Keohane (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook's Libra currency draws instant response from regulators». Financial Times. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  32. ↑ Duffy, Clare (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook wants to make cryptocurrency mainstream. Here's how». CNN. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 18-ին.
  33. 1 2 Jeff John Roberts (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook Announces Project Libra, Its Wildly Ambitious Plan to Bring Cryptocurrency to the Masses». Fortune magazine. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին. «The Libra blockchain—like other blockchains—will provide a tamper-proof record of transactions on the network. But, unlike Bitcoin and other public blockchains, only authorized bodies—in this case, foundation members—will be allowed to run a node.»
  34. ↑ «Facebook-Kryptowährung: Libra erwägt Verzicht auf Devisenkorb». FinanceFWD (գերմաներեն). 2020 թ․ հունվարի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 27-ին.
  35. 1 2 Robert Hackett (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook Cryptocurrency: Calibra's Privacy Implications». Fortune magazine. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին. «People who use Calibra will have to trust Facebook's internal firewalls and security measures, of course. And there's a lot of data here that hackers and snoops might like to access. In order to abide by standard "know-your-customer" and "anti-money laundering" laws, Calibra will have to verify people's identities through a thorough process, collecting government-issued IDs and other personal details and documentation. It will be incumbent upon Calibra to keep this data confidential and secure.»
  36. ↑ Brandom, Russell (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook's cryptocurrency has a trust problem». The Verge. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 23-ին.
  37. ↑ Bartz, Tim (2019 թ․ սեպտեմբերի 20). «Absicherung von Kryptogeld: Facebook verzichtet bei Libra auf chinesische Währung». Spiegel Online. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
  38. ↑ Shalal, Andrea (2019 թ․ հոկտեմբերի 20). «Facebook open to currency-pegged stablecoins for Libra project». Reuters. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 4-ին.
  39. ↑ «Rev Transcription Editor». Վերցված է 2020 թ․ մարտի 4-ին.
  40. ↑ «Facebook Weighs Libra Revamp to Address Regulatory Concerns». Bloomberg.com. 2020 թ․ մարտի 3. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 4-ին.
  41. ↑ Wagner, Kurt; Kharif, Olga (2020 թ․ ապրիլի 16). «Facebook-backed Libra plans multiple single-currency coins». Fortune. Bloomberg News. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 17-ին.
  42. ↑ Murphy, Hannah (2021 թ․ մայիսի 12). «Facebook abandons plan to run digital currency from Switzerland». Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 12-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 12-ին.
  43. ↑ «Libra Association | A not-for-profit organization». libra.org. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  44. ↑ Cellan-Jones, Rory (2019 թ․ հունիսի 18). «Why Facebook wants to be money's future». BBC News. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 7-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  45. ↑ «Shopify joins Libra Association». news.shopify.com (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 21-ին.
  46. ↑ Londra (2020 թ․ փետրվարի 21). «Shopify Libra Birliğine Katıldı». Muhabbit (թուրքերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 21-ին.
  47. ↑ «Visa, Inc. (V) Q3 2019 Earnings Call: Corrected Transcript» (PDF). Visa, Inc. 2019 թ․ հուլիսի 23. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 3-ին.
  48. ↑ Reichert, Corinne (2020 թ․ հունվարի 21). «Vodafone has exited Facebook's Libra cryptocurrency». CNET (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 21-ին.
  49. 1 2 Kaminska, Izabella (2019 թ․ հունիսի 18). «Alphaville's Libra cheat sheet». Financial Times. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 18-ին.
  50. ↑ Surane, Jennifer; Verhage, Julie; Wagner, Kurt (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook's Cryptocurrency Project: Who's In and Who's Out». Bloomberg. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
  51. ↑ Levy, Steven; Barker, Gregory (2019 թ․ հունիսի 18). «The Ambitious Plan Behind Facebook's Cryptocurrency, Libra». Wired (անգլերեն). ISSN 1059-1028. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
  52. ↑ Murphy, Hannah (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook unveils global digital coin called Libra». Financial Times (բրիտանական անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
  53. 1 2 Murphy, Hannah (2020 թ․ փետրվարի 21). «Shopify joins Facebook's Libra currency association». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 2-ին.
  54. ↑ «Facebook's Libra Association adds crypto prime broker Tagomi». 2020 թ․ փետրվարի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 3-ին.
  55. ↑ Morse, Andrew. «Here's what you need to know about Libra, Facebook's cryptocurrency». CNET. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  56. ↑ Staff Writer (2020 թ․ ապրիլի 28). «Payments processor Checkout.com to join Facebook's Libra Association». Reuters. Reuters. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 29-ին.
  57. ↑ Choudhury, Saheli Roy (2020 թ․ մայիսի 15). «Singapore state investor Temasek joins Libra, Facebook's digital currency project». CNBC (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 18-ին.
  58. ↑ «Announcing the name Diem. Executive leadership in place in preparation for launch». Diem Association. 2020 թ․ դեկտեմբերի 1. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 3-ին.
  59. ↑ Kaminska, Izabella (2019 թ․ հունիսի 18). «Zuckerberg: The man who would be monetary king». The Financial Times. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 18-ին.
  60. 1 2 3 4 Marsh, Alastair (2019 թ․ հունիսի 18). «France Calls for Central Bank Review of Facebook Token». Bloomberg News. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 18-ին.
  61. ↑ Cellan-Jones, Rory (2019 թ․ հունիսի 18). «Why Facebook wants to be money's future». BBC News. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 7-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  62. ↑ Lesaffre, Clément (2018 թ․ հունիսի 18). «Facebook va créer sa monnaie: "Nous allons demander des garanties", prévient Bruno Le Maire» (ֆրանսերեն). Europe 1. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
  63. ↑ FOCUS Online. «Müssen schnell sein: CDU-Europaabgeordneter plant digitalen Euro». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.
  64. ↑ «Verfasser der EU-Berichterstattung zur Regulierung des Kryptomarktes». Facebook (գերմաներեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.
  65. ↑ «France Finance Minister Calls Facebook Libra a Threat to 'Monetary Sovereignty'». News18. 2019 թ․ սեպտեմբերի 13. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
  66. ↑ Thomas Escritt. «Facebook's renamed cryptocurrency is still 'wolf in sheep's clothing': German Finance Minister». U.S. (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 19-ին.
  67. ↑ «Speech by Executive Vice-President Valdis Dombrovskis at the Digital Finance Outreach 2020 Closing conference». 2020 թ․ հունիսի 23.
  68. ↑ Wong, Queenie (2019 թ․ հունիսի 18). «US lawmaker wants Facebook to halt its Libra cryptocurrency project». CNET. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  69. ↑ «Committee Democrats Call on Facebook to Halt Cryptocurrency Plans». U.S. House Committee on Financial Services Democrats. 2019 թ․ հուլիսի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 3-ին.
  70. ↑ Popper, Nathaniel; Isaac, Mike; Smialek, Jeanna (2019 թ․ հուլիսի 10). «Fed Chair Raises 'Serious Concerns' About Facebook's Cryptocurrency Project». The New York Times. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 10-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 11-ին.
  71. ↑ Murphy, Hannah (2019 թ․ հուլիսի 12). «Donald Trump hits out at Facebook's Libra and bitcoin». Financial Times (բրիտանական անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 12-ին.
  72. ↑ Rudegeair, AnnaMaria Andriotis and Peter (2019 թ․ հոկտեմբերի 2). «Visa, Mastercard, Others Reconsider Involvement in Facebook's Libra Network». WSJ (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
  73. ↑ Browne, Ryan (2021 թ․ մայիսի 12). «Facebook-backed crypto project Diem abandons Swiss license application, will move to the U.S.». CNBC (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 19-ին.
  74. ↑ Schulze, Elizabeth (2019 թ․ հուլիսի 16). «Swiss group that's supposed to oversee privacy for Libra says it hasn't heard from Facebook at all». CNBC. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 16-ին.
  75. ↑ «Japan sets up working group on impact of Facebook's Libra ahead of G7». Reuters (անգլերեն). 2019 թ․ հուլիսի 13. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 19-ին.
  76. ↑ Hill, Paul (2019 թ․ հուլիսի 13). «Japan becomes the latest country to investigate Facebook's Libra». Neowin. Reuters. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 15-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 15-ին.
  77. ↑ «Joint statement on global privacy expectations of the Libra network» (PDF). Information Commissioner's Office. 2019 թ․ օգոստոսի 5. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  78. ↑ Murphy, Hannah (2019 թ․ օգոստոսի 5). «Facebook's cryptocurrency raises privacy questions, say regulators». Financial Times. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 6-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  79. ↑ Grandjean, Pablo (2019 թ․ օգոստոսի 14). «Don't let Facebook take over the financial system». Finance Watch (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 14-ին.
  80. ↑ Stiefmüller, Christian M. (2019 թ․ հուլիսի 22). «Libra: Heads I win – tails you lose» (PDF). Finance Watch. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 14-ին.
  81. ↑ Browne, Ryan (2019 թ․ սեպտեմբերի 16). «Facebook and JP Morgan meet with global central banks to discuss cryptocurrencies». CNBC. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 16-ին.
  82. ↑ Jeff John Roberts (2019 թ․ հունիսի 18). «Facebook's Project Libra: 5 Things to Know About the Cryptocurrency». Fortune magazine. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 18-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին. «So, in theory, only Novi will have a record of your transactions. But many Novi users may decide to use its integrated Facebook friend-finding feature, and if they do, their data will be combined.»
  83. ↑ Jacob Passy (2019 թ․ հունիսի 19). «Why Facebook's Libra coin could become a big pain in your wallet». Market Watch. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին. «Libra will be a "stablecoin," linked to the value of other currencies, unlike other cryptocurrencies like bitcoin BTC, -4.27% Consumers who use Facebook's Messenger service, WhatsApp or a stand-alone app will be able to access Libra through a digital wallet managed by new Facebook subsidiary Calibra.»
  84. 1 2 Schulze, Elizabeth (2019 թ․ օգոստոսի 6). «Facebook's Libra plans are under fire again – this time from global privacy regulators». CNBC (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 19-ին.
  85. ↑ Carrillo, Raúl (2020 թ․ հունիսի 25). «Banking on Surveillance: The Libra Black Paper». Americans for Financial Reform (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  86. ↑ Schrepel, Thibault (2020 թ․ ապրիլի 24). «Libra: A Concentrate of 'Blockchain Antitrust'». Michigan Law Review Online. SSRN 3574684. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 1-ին.
  87. ↑ «Libra fakes undermine Facebook's cryptocurrency charm offensive». Washington Post. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 23-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 23-ին.
  88. ↑ «Facebook's Libra currency spawns a wave of fakes, including on Facebook itself». Washington Post (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0190-8286. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 19-ին.
  89. ↑ «Facebook sued over Calibra's look-alike logo». TheVerge. 2019 թ․ հոկտեմբերի 11. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 4-ին.
  90. ↑ «Facebook's Subsidiary Calibra Is Being Sued for Trademark Infringement By Mobile Banking Developer Current». 2019 թ․ հոկտեմբերի 13. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 4-ին.
  91. ↑ «Finco Services, Inc. v. Facebook Inc. et al». 2019 թ․ հոկտեմբերի 10. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 4-ին.
  92. ↑ «LIBRA 018083389». 2019 թ․ հունիսի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 4-ին.
  93. ↑ Cellan-Jones, Rory (2019 թ․ հունիսի 18). «Why Facebook wants to be money's future». BBC News. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 7-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  94. ↑ «Libra White Paper | Blockchain, Association, Reserve». Libra.org. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 18-ին.
  95. ↑ «Facebook's Calibra cryptocurrency wallet launches in 2020». Engadget. 2019 թ․ հունիսի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 18-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 29-ին.
  96. ↑ Porter, Jon (2020 թ․ մայիսի 26). «Facebook renames Calibra digital wallet to Novi». The Verge (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 28-ին.
  97. 1 2 «Move: A Language With Programmable Resources · Libra». developers.libra.org (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 22-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 19-ին.
  98. ↑ «Move Language Repository». GitHub. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 1-ին. «This was the home of the Move language from inception to ~2022. This repository is no longer maintained, but development continues in github.com/move-language/move-on-aptos and github.com/move-language/move-sui.»
  99. ↑ «Move Language Repository». GitHub. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 1-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Diem_(թվային_արժույթ)&oldid=10763157» էջից