1-ին տանկային դիվիզիա (Վերմախտ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
1-ին տանկային դիվիզիա
APP-6 Armored.svg
Bundesarchiv Bild 146-1978-062-24, Floing, Pontonbrücke über die Maas.jpg
Ընդհանուր տեղեկություն
Տեսակդիվիզիա և ռազմական միավոր
Զորքերի տեսակԶրահատանկային
Երկիր{{{2}}} Նացիստական Գերմանիա
Մտնում էBalkenkreuz.svg Վերմախտ
ԳործառույթՏանկային զորքեր
ԹվակազմԴիվիզիա, մինչև 20.000 զինվոր
ՏեղաբաշխումՎայմար
Ստեղծվեց1935
ՃակատամարտերԵրկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Լուծարվեց1945

1-ին տանկային դիվիզիա, զրահատանկային էլիտար դիվիզիա Վերմախտի կազմում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ:

Դիվիզիան առաջին երեք տանկային դիվիզիաներից մեկն էր, որ հիմնադրվել է Գերմանիայում 1935 թվականին: Այն մասնակցել է Ավստրիայի և Չեխոսլովակիայի նախապատերազմական շրջանի օկուպացիաներում և 1939 թվականին Լեհաստանի և 1940 թվականին Ֆրանսիայի ու Բելգիայի վրա հարձակմանը: 1941 թվականից 1945 թվականներին այն կռվել է Արևելյան ճակատում, բացառությամբ 1943 թվականի որոշակի հատվածի, երբ ուղարկվել է Ֆրանսիայի և Հունաստանի մարտերին մասնակցելու համար: Պատերազմի ավարտին այն անձնատուր է եղել ԱՄՆ զինված ուժերին Բավարիայում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1-ին տանկային դիվիզիան ձևավորվել է 3-րդ հեծելազորային դիվիզիայի կազմալուծման արդյունքում 1935 թվականի հոկտեմբերի 15-ին, իսկ հրամանատարական կենտրոնը գտնվել է Վայմար: Այն եղել է առաջին երեք տանկային դիվիզիաներից մեկը: Վերսալյան պայմանագրով Գերմանիային արգելված էր ունենալ տանկային զորքեր, սակայն գերմանացիները գաղտնի զարգացնում էին տանկային զորքերը[1]:

Սկզբնական շրջանում դիվիզիայի կազմի մեջ մտնում էին երկու տանկային զորագնդեր, որոնք կազմված էին բրիգադներից: Սկզբնական շրջանում դիվիզիան զինված էր Panzer I թեթև տանկերով, իսկ 1936 թվականին համալրվեց ավել հզոր Panzer III տանկերով: Սակայն դիվիզիան մինչև 1941 թվականը նաև զինված էր հնացած Panzer II տանկերով[2]:

1938 թվականին դիվիզիան մասնակցեց Ավստրիայի Անշլյուսին և 1939 թվականի Չեխոսլովակիայի օկուպացիային: 1939 թվականի սեպտեմբերին դիվիզիան մասնակցեց Լեհաստանի վրա հարձակման գործողությանը` հասնելով Վարշավայի մատույցներին ութ օրում: Վարշավայից հետո այն կցվեց 18-րդ հրաձգային դիվիզիային և Լեհաստանի օկուպացիայից հետո 1939 թվականի նոյեմբերին վերադարձավ Գերմանիա[3]:

Դիվիզիայի անձնակազմի մի մասը անցնում է Մաաս գետը Սեդանի մոտակայքում 1940 թվականի մայիսին:

1940 թվականի 1-ին տանկային դիվիզիան մասնակցեց Ֆրանսիական արշավանքին: Այն մասնակցեց Սեդանի և Դյունկերկի ճակատամարտին, որից հետո շարժվեց դեպի հարավ: Ֆրանսիայի անձնատուր լինելուց առաջ այն Շվեյցարիայի սահմանի մոտ նվաճեց Բելֆորը: Ֆրանսիայի արշավանքի ընթացքում դիվիզիան փոքրաթիվ կորուստներ կրեց` ընդամենը 500 սպանված զինվոր[3]:

1-ին տանկային դիվիզիան մնաց Ֆրանսիայում մինչև 1940 թվականի սեպտեմբերը, երբ տեղափոխվեց Արևելյան Պրուսիա: 1941 թվականի հունսից դիվիզիան մասնակցեց Բարբարոսա գործողության` անցնելով նախկին գերմանա-լիտվական սահմանը որպես Բանակային խումբ Հյուսիսի և 4-րդ տանկային բանակի մաս: Դիվիզիան ներքաշվեց ծանր մարտերին և օգոստոսի կեսերին մնացին 155 տանկերից միայն 44-ը: Նրանք ստիպված էին սպասել երկու ամիս նոր տանկերի համալրում ստանալու համար: Այն արշավանքը շարունակեց Լենինգրադի ուղղությամբ մինչև հոկտեմբերի սկիզբը, երբ տեղափոխվեց Բանակային խումբ Կենտրոն` Մոսկվա վրա գրոհելու համար: Դիվիզիան Մոսկվայից ընդամենը 32 կմ հեռավորության վրա էր, երբ նահանջեցին Խորհրդային զորքերի հակագրոհի արդյունքում[4]:

1942 թվականի սկզբին դիվիզիան մասնակցել է Ռժևի ճակատամարտում[4]: Դրանսից հետո 1-ին տանկային դիվիզիան մասնակցել է 9-րդ բանակի մատակարարման գծերի պաշտպանությանը: 1942-43 թվականների ձմռանը խորհրդային զորքերի հարձակումներից ծանր կորուստներ կրելուց հետո դիվիզիան վերադարձվեց Ֆրանսիա 1943 թվականի հունվարին: Հյուսիսային Ֆրանսիայում մի քանի ամիս անցկացնելուց հետո դիվիզիան 1943 թվականի հունիսին տեղափոխվեց օկուպացված Հունաստան, քանի որ սպասվում էր դաշնակիցների զորքերի իջևանում Հունաստանում: Իջևանումը տեղի ունեցավ Սիցիլիայում և դիվիզիան կցվեց իտալական զինված ուժերին: 1-ին տանկային դիվիզիան նորից համալրվեց հոկտեմբերին, երբ նրանց զորատեսակները համալրվեցին Պանտեռա ու Վագր տանկերով և դիվիզիան վերադարձավ արևելյան ճակատ[5]:

1-ին տանկային դիվիզիան ներքաշվեց Արևելկյան ճակատի հարավային հատվածում որպես 1-ին և 4-րդ տանկային բանակների շտապ օգնության զորքեր: Այն անընդհատ փոփոխում էր իր դիրքերը, քանի որ գերմանացիները անընդհատ նահանջում էին` մասնակցելով Կիևի, Ժիտոմիրի և Չերկասիի ճակատամարտերին: Վերջին ճակատամարտում դիվիզիան ընկնում է ծուղակը, սակայն կարողանում է դուրս գալ: 1944 թվականի մարտրի դրությամբ դիվիզիայի անձնակազմից մնում է 25 տոկոսը, սկզբանականի համեմատ: Հետագա նահանջումների ժամանակ դիվիզիան մասնակցեց արևելյան Լեհաստանի և Հունգարիայի պաշտպանական մարտերում: Այն մասնակցեց Բալատոն լճի պաշտպանական մարտերում և անհաջող փորձին, որպեսզի ճեղքեն Բուդապեշտի պաշարումը և մեկ անգամ ևս մեծ կորուստներ կրեց[6]:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին ամսում դիվիզիան մասնակցեց Շտիրիա նահանգի պաշտպանությանը: Այստեղից նրանք նահանջեցին արևմուտք, որպեսզի հանձնվեն ԱՄՆ զինված ուժերին, ԽՍՀՄ զինված ուժերի փոխարեն: Դիվիզիան անձնատուր եղավ 1945 թվականի մայիսի 8-ին Բավարիայում և դիվիզիայի զինվորների մեծ մասը շուտով ազատվեցին գերությունից[7]:

Հրամանատարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիվիզիայի հարամանատարներ[8]`

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Mitcham, p. 3–9
  2. Mitcham, p. 37
  3. 3,0 3,1 Mitcham, p. 38
  4. 4,0 4,1 Mitcham, p. 39
  5. Mitcham, p. 40
  6. Mitcham, p. 41
  7. Mitcham, p. 42
  8. Mitcham, p. 42–44