Ֆրիդրիխ Վինդիշման

Ֆրիդրիխ Վինդիշման
Ծնվել է	դեկտեմբերի 13, 1811; Աշաֆենբուրգ, Ստորին Ֆրանկոնիա, Բավարիայի թագավորություն
Մահացել է	օգոստոսի 23, 1861 (49 տարեկան); Մյունխեն, Բավարիայի թագավորություն
Քաղաքացիություն	Բավարիայի թագավորություն
Դավանանք	Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Մասնագիտություն	Կանոնիկոս, համալսարանի դասախոս, աստվածաբան, արևելագետ և կաթոլիկ քահանա
Հաստատություն(ներ)	Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան
Անդամակցություն	Բավարիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր	Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին	գերմաներեն

Ֆրիդրիխ Հենրիխ Հուգո Վինդիշման (գերմ.՝ Friedrich Heinrich Hugo Windischmann, դեկտեմբերի 13, 1811(1811-12-13), Աշաֆենբուրգ, Ստորին Ֆրանկոնիա, Բավարիայի թագավորություն - օգոստոսի 23, 1861(1861-08-23)^[1], Մյունխեն, Բավարիայի թագավորություն), գերմանացի նշանավոր արևելագետ (իրանագետ, հայագետ)։

Փիլիսոփա Կարլ Ժոզեֆ Վինդիշմանի որդին է։ Բոննում սովորել է փիլիսոփայություն, դասական լեզվաբանություն և սանսկրիտ, աստվածաբանություն՝ Բոննում և Մյունխենում, հայերեն՝ Վենետիկի Մխիթարյանների մոտ։ Մեծ ներդրում ունի հատկապես հնդիրանական հնագիտության բնագավառում, ճանաչված է որպես հայերենի համեմատական ուսումնասիրության հիմնադիր (Հ. Պետերմանի հետ միասին), 1842 թ. ընտրվել է Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, եղել է եկեղեցական իրավունքի պրոֆեսոր (Մյունխեն)։

Հայագիտություն

Հայագիտական առավել խոշոր աշխատությունը՝ «Հայերենի տեղը արիական լեզվաբնի մեջ», նվիրված է հայոց լեզվի բնույթի, նրա ծագման ու ցեղակցության հարցերին։ Իր այս հետազոտության մեջ, որը լույս է տեսել Հ. Պետերմանի քերականության հրատարակումից ինը տարի հետո (1846), և, հեղինակի վկայությամբ պատրաստ է եղել շուրջ տասը տարի առաջ, բազմաթիվ փաստարկումներով աշխատում է հաստատել այն գաղափարը, որ հայոց լեզուն հնդեվրոպական է և մտնում է արիական (հնդիրանական) ճյուղի մեջ։

Վինդիշմանը դիտարկումների ոլորտի մեջ առավ հայերենի կազմի տարբեր կողմեր, հատկապես հայերենի և ցեղակից լեզուների հնչյունական, քերականական, նաև բառային համապատասխանությունների խնդիրները։ Քերականությունից արված հիմնական հետևությունն այն է, որ պարսկերենին ու զենդերենին զուգահեռ եղել է մի հին իրանական «բարբառ», որից էլ սերում է հայերենը։ Այնուամենայնիվ, Վինդիշմանը չկարողացավ ճշգրտել իր տեսակետը հնդեվրոպական տարածքում հայերենի գրաված տեղի վերաբերյալ, հայ-իրանական լեզվական ընդհանրությունների գնահատման մեջ հստակորեն տարորոշել բնիկն ու փոխառյալը, որ հետագայում արեց հայագետ Հ. Հյուբշմանը և դրանով հիմնավորեց հայերենի ինքնուրույն, անկախ ճյուղ լինելը հնդեվրոպական ընտանիքում^[2]։

Երկեր

Aufsatz über die armenische Literatur, M. 1835.
Die Grundlagen des Armenischen im arischen Sprachstamme (Abhandlungen der ersten Classe der b. Ak. der Wissenschaften, B. IV, Abth. II, M., 1846).

Գրականություն

Շրումպֆ Գ., Ուսումնասիրութիւնք հայ լեզուի եւ մատենագրութեան յարևմուտս (ԺԴ.-ԺԹ. դար), Վենետիկ, 1895։
Աղայան Է. Բ., Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ. 1, Ե., 1958։

Ծանոթագրություններ

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
↑ Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 566-567։

[_532130f95e7f4f00-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

[2] Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 566-567։

[1]

[2]