Ֆրանց Բրենթանո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Ֆրանց Բրենթանո
գերմ.՝ Franz Brentano
Franz Brentano portrait.jpg
Ծնվել է հունվարի 16, 1838({{padleft:1838|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1][2][3]
Boppard, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական միություն
Մահացել է մարտի 17, 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3] (79 տարեկանում)
Ցյուրիխ, Շվեյցարիա[4]
Քաղաքացիություն Flag of the German Empire.svg Գերմանական կայսրություն
Դավանանք Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Մասնագիտություն փիլիսոփա, հոգեբան, համալսարանի պրոֆեսոր և Q16302425?
Հաստատություն(ներ) Վիեննայի համալսարան և Վյուրցբուրգի համալսարան
Անդամակցություն Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան, Վյուրցբուրգի համալսարան և Թյուբինգենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[5]
Գիտական ղեկավար Franz Jakob Clemens
Հայտնի աշակերտներ Kazimierz Twardowski և Ալոիզ Ռիգլ
Հայր Քրիստիան Բրենտանո
Մայր Էմիլիե Բրենտանո
Franz Brentano Վիքիպահեստում

Ֆրանց Բրենթանո (գերմ.՝ Franz Brentano; հունվարի 16, 1838({{padleft:1838|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1][2][3], Boppard, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական միություն - մարտի 17, 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3], Ցյուրիխ, Շվեյցարիա[4]), ավստրիացի փիլիսոփա, հոգեբան: Նրա հայացքները մեծապես նպաստեցին ֆունկցիոնալիզմի, ֆենոմենոլոգիայի, գեշտալտ և հումանիստական հոգեբանական ուղղությունների առաջացմանը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1838 թվականի հունվարի 16-ին Գերմանիայի Մարիենբերգ քաղաքում: Բեռլինի, Մյունխենի և Տյուբինգենի համալսարաններում ուսումնասիրում է աստվածաբանություն: 1864 թվականին ձեռնադրվում է որպես կաթոլիկ հոգևորական, սակայն եկեղեցական որոշ դրույթների հետ անհամաձայնության պատճառով զրկվում է իր հոգևոր աստիճանից: 1872 թվականին աշխատում է Վյուրցբուրգի համալսարանում՝ որպես պրոֆեսոր, իսկ երկու տարի անց տեղափոխվում Վիեննայի համալսարան: Նրա ուսանողների շարքին են պատկանում այնպիսի հոգեբաններ, ինչպիսիք են Կարլ Շտուփֆը, Զիգմունդ Ֆրոյդը: 1874 թվականին լույս է տեսնում Բրենթանոյի ամենահայտնի «Հոգեբանությունը էմպիրիկ տեսանկյունից» աշխատությունը, որտեղ նա հեռակա կերպով բանավիճում է Վիլհելմ Վունդտի հետ: Որոշ ժամանակ ապրում է Իտալիայում, չզբաղեցնելով ոչ մի ակադեմիական պաշտոն: Ֆրանց Բրենթանոն մահացել է 1917 թվականին մարտի 17-ին, Ցյուրիխում:

Գիտական հայացքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր առմամբ Բրենթանոյի տեսակետը հակադիր էր Վիլհելմ Վունդտի տեսությանը: Հենվելով արիստոտելյան փիլիսոփայության վրա՝ Բրենթանոն առաջադրում է գիտակցության հոգեբանության նոր տարբերակ, որի սահմաններում հստակորեն տարբերակւխւմ են ներքին հոգեկան փորձը և արտաքին ֆիզիկական աշխարհը, փորձի կառուցվածքային և գործողութային կողմերը: Ըստ Բրենթանոյի, զգայության բովանդակությունը՝ զգայվող որակը, տարբերվում է ընկալման գործողությունից. առաջինն ունի ֆիզիկական, երկրորդը՝ հոգեկան բնույթ: Նա դեմ էր Վունդտի այն գաղափարին, որ հոգեբանական հետազոտության հիմնական առարկան գիտակցության կառուցվածքային տարրերն են: Ըստ Բրենթանոյի, նպատակահարմար է հետազոտել ոչ թե հոգեկան գործընթացների կառուցվածքային տարրերը՝ զգայական մտապատկերները, այլ հենց այդ գործընթացները՝ պատկերացումները, դատողությունները, հուզական գնահատականները, որպես ամբողջական գործողություններ: Վերջիններով է պայմանավորված հոգեկան գործունեության ինտենցիան՝ ուղղվածությունը դեպի առարկան: Առարկան, օբյեկտն, ըստ Բրենթանոյի՝ գիտակցությունից անկախ գոյություն ունեցող ֆիզիկական իրականությունը չէ: Այն գոյություն ունի միայն այնքանով, որքանով իրականանում է գիտակցության մեջ՝ որպես երևույթ, որպես հոգեկան գործողության ինտենցիոնալ բաղադրիչ:

Իմացության հիմնահարցերի պարզաբանման համար Բրենթանոն նպատակահարմար էր գտնում հոգեբանության և իմացաբանության միավորումը: Ըստ նրա, միայն այս ճանապարհով էր հնարավոր բացահայտել իմացական գործընթացի օրինաչափությունները: Իր տեսությունը Բրենթանոն անվանում է փսիխոգնոզիա կամ ֆենոմենոգնոզիա, որտեղ հետազոտության հիմնական առարկաները իմացական գործողություններն ու գիտակցության մեջ ներկայացվող ֆենոմեններն են: Այս տեսության կարևորագույն հասկացությունն ինտենցիոնալ գիտակցությունն է, որը նշանակում է, որ գիտակցական գործունեությունն ուղղված է դեպի իր առարկան, գիտակցումը միշտ ինչ-որ բանի գիտակցում է: Հնարավոր չէ վերացական, առարկայից կտրված գիտակցության կամ մտածողության գոյությունը: Իսկ քանի որ առարկան մեր գիտակցության մեջ իրականացող ֆենոմեններն են, հետևաբար, մարդուն հասանելի միակ իրական աշխարհը գիտակցվող առարկաների աշխարհն է: Դրանից դուրս գտնվող առարկաներն ու դրանց ազդեցությունները ենթակա չեն հետազոտության:

Բրենթանոն դեմ էր լաբորատոր պայմաններում գիտակցության բովանդակության արհեստական մասնատմանը: Նրա կարծիքով, հոգեկան գործողությունների հետազոտությունն անհրաժեշտաբար պետք է հիմնվեր էմպիրիկ, բնական պայմաններում իրականացվող դիտման մեթոդի վրա, որն, ըստ Բրենթանոյի, առավել լայն էր, քան ցանկացած այլ փորձարարական մեթոդ: Այսպիսով, նոր զարգացող գիտական հոգեբանության ոլորտում, փորձարարական մեթոդների կողքին իր տեղն է գտնում դիտումը, որպես համակարգված հետազոտական մեթոդ:

Չնայած որ նախնական շրջանում, վունդտյան հոգեբանական համակարգի հետ մրցակցության մեջ Բրենթանոյի հոգեբանական հայացքները շատ դեպքերում մնում էին ստվերում, այդուհանդերձ դրանք մեծ արժեք ունեցան հոգեբանության զարգացման համար[6]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 Брентано Франц // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12058989g
  6. Հոգեբանություն (ուսումնամեթոդական ձեռնարկ), Ե., ԵՊՀ հրատ., 2010, էջ 62-64: