Ֆլյուտ (նավ)
Ֆլյուտ, (հոլ.՝ fluyt, հին հոլանդերեն՝ fluijt)[1] հոլանդական տեսակի առագաստանավ, որը սկզբնապես նախագծվել է Հորնի նավաշինարարների կողմից որպես բեռնատար նավ[2]։ Սկզբնապես Հոլանդական Հանրապետությունում 16-րդ դարում ստեղծված նավը նախատեսված էր տրանսօվկիանոսային առաքումները հեշտացնելու համար՝ առավելագույն տարածքով և անձնակազմի արդյունավետությամբ։ Մրցակիցներից տարբերվող՝ այն չէր կառուցվել պատերազմի ժամանակ ռազմանավի վերածելու համար, ուստի այն ավելի պարզ և էժան էր կառուցել, տեղափոխում էր կրկնակի ավելի բեռ և կարող էր մշակվել ավելի փոքր անձնակազմի կողմից։ Նոր գործիքների օգտագործմամբ մասնագիտացված նավաշինարանների կողմից կառուցումը այն կիսով չափ էժանացրել մրցակից նավերի համեմատ։ Այս գործոնները միասին կտրուկ իջեցրին հոլանդացի առևտրականների տեղափոխման արժեքը՝ նրանց տալով մրցակցային մեծ առավելություն, մասնավորապես՝ մեծածավալ բեռների դեպքում[3][4]։ Ֆլյուտը նշանակալի գործոն էր Հոլանդական ծովային կայսրության 17-րդ դարում վերելքի գործում[4]։ 1670 թվականին հոլանդական առևտրային նավատորմը կազմում էր 568,000 տոննա նավագնացություն՝ եվրոպական ընդհանուրի մոտ կեսը[5]։
Նավի նախագիծ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը].jpg)
Ֆլյուտի ստանդարտ դիզայնը նվազագույնի էր հասցնում կամ ամբողջությամբ վերացնում էր դրա զինամթերքը՝ բեռների հասանելի տարածքը մեծացնելու համար, և լայնորեն օգտագործում էր բլոկներ և պարագաներ՝ նավերի գործունեությունը հեշտացնելու համար: Դրա տանձի ձևի մեկ այլ առավելությունը (երբ դիտվում է առջևից կամ հետևից) մակերեսային խորությունն էր, որը թույլ էր տալիս նավին բեռներ տեղափոխել նավահանգիստներ և դուրս, ինչպես նաև գետերով վեր ու վար, որոնց այլ նավերը չէին կարող հասնել: Այս դասը համարվում էր հոլանդացիներին միջազգային առևտրում ավելի մրցունակ դարձնելու համար և լայնորեն օգտագործվում էր Հոլանդական Արևելահնդկական ընկերության կողմից 17-րդ և 18-րդ դարերում[4]։ Այնուամենայնիվ, դրա օգտակարությունը ֆլյուտին այնպիսի հայտնիություն բերեց, որ նմանատիպ դիզայններ շուտով մշակվեցին հոլանդացիների ծովային մրցակիցների կողմից: Օրինակ, անգլիական նավաշինական արդյունաբերությունը սկսեց հարմարեցնել ֆլյուտի դիզայնը 17-րդ դարի վերջին, քանի որ անգլիացի առևտրականները, տեսնելով, թե որքան էժան է հոլանդական նավագնացությունը, ձեռք բերեցին հոլանդական կառուցված նավեր, որոնք գրավվեցին անգլո-հոլանդական պատերազմներում[6]։
Ֆլյուտի դիզայնը զարգացել է վաղ գալեոնից (Իսպանիայում մշակված գալեոնը նույնպես կառուցվել է Նիդեռլանդներում, այն ժամանակ նույն միապետների օրոք): Ֆլյուտները սովորաբար ունեին 200-ից 300 տոննա տարողություն և մոտավորապես 80 ոտնաչափ (24 մետր) երկարություն:
Այն, որ ֆլյուտը մշակվել է Էրեսունի հարկերից խուսափելու համար, համառորեն տարածված առասպել է։ Սակայն վճարային գրանցամատյանները ցույց են տալիս, որ 1562-ից 1632 թվականների 70 տարիների ընթացքում Էրեսունում վճարային պաշտոնյաների համար լավ հաստատված ընթացակարգ էր օգտագործել բեռնագրերը՝ անցնող նավերի բեռնունակությունը որոշելու համար։ Նրանք չէին օգտագործում որևէ չափիչ սարք՝ նավերի լայնությունը, երկարությունը և խորությունը գնահատելու, ապա նավերի չափը հաշվարկելու համար[7]։
Ֆլյուտը քառակուսի էր՝ երկու կամ երեք կայմերով։ Երբ այն հագեցած էր երեք կայմերով, առջևի և գլխավոր (երկու առջևի) կայմերն քառակուսի էին, իսկ միզզեն (ամենահետևի) կայմը հաճախ հագեցած էր եռանկյունաձև լատինյան առագաստով, ինչպես պատկերված է վերևում։ Կայմերը շատ ավելի բարձր էին, քան գալեոններինը՝ ավելի մեծ արագություն ապահովելու համար։ Երբեմն ֆլույտերը նաև զինված էին և ծառայում էին որպես օժանդակ նավեր, ինչը տարածված փորձ էր Բալթիկ ծովում։
Կարապ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]2003 թվականին Մարտին Մատենիկը և Deep Sea Productions-ը, օգտագործելով կողային սկանավորող սոնար, հայտնաբերեցին Բալթիկ ծովի հատակին ընկած նավաբեկորներ։ 2003-2010 թվականների ընթացքում նավաբեկության վայր հինգ անգամ այցելել են։ Բալթիկ ծովը անսովոր է նրանով, որ կա քաղցրահամ ջրի հաստ շերտ, որը անհարմար է աղի ջուր սիրող նավաորդի համար, և նավաբեկությունները պաշտպանված են նավային որդերի ավերածություններից։ Նավաբեկության ղեկի վերին մասը զարդարված է երեք ծաղիկներով, ինչը բնորոշ է այդ դարաշրջանի հոլանդական նավերին։ Ենթադրվում է, որ այս նավը «Կարապ» է անվանվել նավաբեկության մեջ հայտնաբերված կարապի քանդակազարդ մարմնի պատճառով։ Այդ ժամանակ սովորական էր նավի անունը պատկերող պատկերը կցել նավի վերնամասին։ Հոլանդական ֆլույտերը կառուցվել և օգտագործվել են 16-րդ և 17-րդ դարերում որպես պայմանագրային վարձակալության նավ։ Անգլիան դեռևս չէր ստեղծել իր սեփական խոշորածավալ նավաշինական արդյունաբերությունը, և հոլանդացիները գերիշխում էին շուկայում[8]։ 17-րդ դարում անգլիական ընկերությունները վարձակալում էին նավեր, ինչպիսին էր «Սվանը», գաղութարարներին Ամերիկա տեղափոխելու համար։
Կրկնօրինակներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Նոր Շոտլանդիայի Պիկտու քաղաքում կառուցված և 2000 թվականին ջուրը իջեցված «Հեկտոր» նավը 18-րդ դարի սկզբի ֆլյուտի կրկնօրինակն է, որը 1773 թվականի ամռանը Նոր Շոտլանդիա է տեղափոխել 189 շոտլանդացի ներգաղթյալների: Կրկնօրինակը կառուցվել է Ռոտերդամի Ծովային թանգարանի գծագրերի համաձայն և կառուցվել է ավանդական նավաշինական տեխնիկայով: 2017 թվականի դրությամբ «Հեկտոր» նավը շահագործվում է «Հեկտոր Քուեյ» ընկերության կողմից և հասանելի է հանրության համար[9]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ van Brederode, Willem; Doedens, A. (2008). Doedens, A.; Looijesteijn, Henk (eds.). Op jacht naar Spaans zilver: het scheepsjournaal van Willem van Brederode, kapitein der mariniers in de Nassause vloot (1623–1626) [On the hunt for Spanish silver: The logbook of Willem van Brederode, Captain of the Marines in the Nassau Fleet (1623–1626)]. Hilversum: Verloren. ISBN 9789087040475.
- ↑ Wheatley, Joe. «Fluyts and Katts». The Captain Cook Society. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 11-ին.
- ↑ de Vries, Jan (1976). The Economy of Europe in an Age of Crisis, 1600–1750. Cambridge University Press. էջեր 117–18. ISBN 978-0-521-29050-0.
- 1 2 3 Boxer, CR (1965). The Dutch Seaborne Empire 1600–1800. Alfred A. Knopf.
- ↑ Blanning, Tim (2007). The Pursuit of Glory: Europe, 1648–1815. Penguin. էջ 96. ISBN 978-0-670-06320-8.
- ↑ Davis, Ralph (1962). The Rise of the English Shipping Industry in the 17th and 18th Centuries. Newton Abbot: David & Charles. էջեր 47–54. ISBN 0-7153-5462-0.
- ↑ Mogens, Jensen (2018). «Was the flute a vessel designed to evade paying toll in the Sound?» (PDF). Tijdschrift voor Zeegeschiedenis [Marine History Magazine]. 37 (2). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2023 թ․ հունվարի 5-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 1-ին.
- ↑ Unger, Richard W. (1981 թ․ ապրիլ). «Dutch Shipbuilding in the Golden Age». History Today. Vol. 34, No. 1.
- ↑ «Hector Heritage Quay – The Symbol of Scottish Immigration in North America». shiphector.com (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 5-ին.