Ֆաբիան Շանտիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆաբիան Շանտիր
բելառուս․՝ Фабіян Гіляравіч Шантыр
Fabijan Shantyr.jpg
Ծնվել էփետրվարի 4, 1887(1887-02-04)
ԾննդավայրՍլուցկ, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն կամ Կոպիլ, Slutsk Uyezd, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էմայիսի 29, 1920(1920-05-29) (33 տարեկանում)
Վախճանի վայրՆովոզիբկով, Gomel Governorate, ՌԽՖՍՀ
Մասնագիտությունհրապարակախոս, թարգմանիչ և բանաստեղծ
Լեզուբելառուսերեն
ԱնդամակցությունԲելառուսական ազգային կոմիտե և Q17043092?
ԿուսակցությունԲելառուսի սոցիալիստական համայնաժողով
ԱմուսինԶոսկա Վերաս
ԶավակներAnton Shantyr?
Fabijan Šantyr Վիքիպահեստում

Ֆաբիան Գիլյարովիչ Շանտիր (բելառուս․՝ Фабіян Гіляравіч Шантыр, փետրվարի 4, 1887(1887-02-04), Սլուցկ, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն և Կոպիլ, Slutsk Uyezd, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 29, 1920(1920-05-29), Նովոզիբկով, Gomel Governorate, ՌԽՖՍՀ), բելառուս բանաստեղծ, գրող և թարգմանիչ, հասարակական գործիչ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է նկարիչների ընտանիքում: Մասնակցել է Ռուսաստանում 20-րդ դարի սկզբին հեղափոխական շարժմանը: 1905 թվականի դեկտեմբերին ձերբակալվել է Ստարոբին քաղաքում և 1905-1907 գտնվել է Սլուցկի բանտում[1]: 1909 թվականին ապրել է Սլուցկում, 1910 թվականին՝ Մինսկի մոտ գտնվող Կոպիլ քաղաքում[1][2], որտեղ աշխատել է որպես ուսուցիչ և փաստաբան: Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին զորակոչվել է բանակ, Բոբրույսկում ծառայել է զինվորական հիվանդանոցում: 1916-1917 թվականներին Ֆ. Շանտիրը մասնակցել է «Բելառուսիայի խրճիթիկ» գրական ակումբի աշխատանքներին Մինսկում, որտեղ պարբերաբար եկել է Բոբրույսկից[1]:

1917 թվականին նա դարձել է Բելառուսական սոցիալիստական համայնաժողովի ձախ թևի առաջնորդներից մեկը: 1917 թվականի մարտի 25-27-ին ընտրվել է Մինսկում Բելառուսական նացիոնալիստական համագումարի կոմիտեի անդամ, 1917 թվականին՝ կենտրոնական ռադայի: 1917 թվականի դեկտեմբերին մասնակցել է համայնաբելառուսական աշխատանքներին: 1918 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին Ֆ. Շանտիրը տեղափոխվել է Սոցիալիստ-հեղափոխականների բելառուսական կուսակցություն՝ դառնալով դրա ղեկավարներից մեկը[3]: Նույն տարում ծառայության է մեկնել Կարմիր բանակ: Այստեղ նա աշխատել է Սլուցկի գավառական զինկոմատում, հետո՝ Սմոլենսկի «Բելառուսական ազգային կոմիտեի» մասնաճյուղում: Նույն 1918 թվականին ձերբակալվել է, բանտարկվել Բոբրույսկի բանտում, որտեղ նրան այցելում էր քաղաքացիական կինը՝ բելառուս բանաստեղծուհի Զոսկա Վերասը[4][5][6]:

Ազատվելուց հետո՝ 1919 թվականի սկզբին Ֆ. Շանտիրը եղել է ԲԽՍՀ ժամանակավոր կառավարության ազգային հարցով կոմիսար: Հետագայում դարձել է Արևմտյան ճակատի Մինսկի նահանգային զինվորական կոմիսիարիատի և Հատուկ պարենավորման կոմիսիայի աշխատակից: Մասնակցել է «Խորհրդային Բելառուսիա» («Савецкая Беларусь») թերթի հրատարակմանը: 1920 թվականին որպես բողոքի նշան ընդդեմ Բելառուսի տարածքային մասնատման՝ հրաժարական է տվել: 1920 թվականի հունվարին նորից զինակոչվել է ԲԳԿՀ, 1920 թվականի մայիսին գնդակահարվել է[2]:

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆ. Շանտիրի առաջին գրական ստեղծագործությունը տպագրվել է «Наша ніва» թերթում, որտեղ նա 1909-1912 թվականներին հրատարակել է իր արձակ պատմվածքները, որոշ բանաստեղծություններ: Իր գործերը գրել է և՛ բելառուսերեն, և՛ ռուսերեն: Պոեզիայի և հրապարակախոսական հոդվածներ է գրել «Дзянніца» թերթում: Հեղինակել է «Զախար» (1909), «Գիշեր», «Աղքատի մահը», «Անտառի աղմուկում» (բոլորը 1910), «Սուրբ աստված» (1917) պատմվածքները: Բելառուսերենից թարգմանել է Վիլհելմ Լիբկնեխտի «Սարդեր և ճանճեր» քաղաքական բրոշյուրը: 1918 թվականին Մոսկվայում լույս ընծայված «Зажынкі» ժողովածուի հեղինակներից է եղել:

Հրատարակված գործեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաստեղծուհի Լյուդմիլա Ռուբլևսկայան պատմաբան Վիտալի Սկալաբանի հետ գրել է «Людвіка і Фабіян» պոեմը՝ նվիրված Վերայի և Ֆաբիան Շանտիրի սիրուն:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Казбярук У. Рамантычны пошук. — Мн., 1983.
  • Гарэцкі М. Шантыр Фабіян // Гарэцкі М. Гісторыя беларускай літаратуры. — Мн., 1992.
  • Мяснікоў А. Нацдэмы: Лёс і трагедыя Фабіяна Шантыра, Усевалада Ігнатоўскага і Язэпа Лёсіка. — Мн., 1993.
  • Черепко С. Капкан. Загадка смерти наркома Фабияна Шантыра // Советская Белоруссия. — 2000, 26 августа.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.
  2. 2,0 2,1 Ant.Adamovič. Opposition to Sovietization… N. Y., 1958, pp. 191—192; BSSR, Karotkaja Enc., vol. 5, 1981, p. 660; Baćkaŭščyna, Munich, no. 433, November 7, 1958.
  3. Dorota Michaluk: Białoruska Republika Ludowa 1918—1920. U podstaw białoruskiej państwowości. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010, s. 300. ISBN 978-83-231-2484-9
  4. 05.01.2011 На острие истории (ռուս.)
  5. Уладзімір Содаль. Фабіян! Фабіян!..
  6. ШАНТЫР Фабіян