Օտար լեզվի սինդրոմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Օտար լեզվի սինդրոմ
Տեսակ հիվանդություն
Ենթադաս խոսքային խանգարում և Dysprosody

Օտար լեզվի սինդրոմ (անգլ.՝ Foreign accent syndrome), հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն, որի դեպքում հիվանդը իր մայրենի լեզվով հաղորդակցվում է` օգտագործելով որևէ օտար լեզվի արտասանական և շարադասական կանոնները[1]: Ընդ որում, այնպիսի օտար լեզվի, որին նա երբեք ծանոթ չի եղել:

Օտար լեզվի համախտանիշի առաջացման հիմնական պատճառն է կաթվածը[1]: Այլ պատճառներից են գլխի վնասվածքը[1], միգրենը[2], զարգացման արատները[3]: Հիվանդությունը հայտնաբերվել է 1907 թվականին[4]: 1941-2009 թվականների ընթացքում հիվանդության 62 դեպք է գրանցվել[3]:

Հիվանդության հիմնական ախտանշանը խեղաթյուրված արտասանողական համակարգն է: Մեծ մասամբ այս հիվանդությունն ունեցող մարդիկ բացարձակապես և ճշգրտորեն հստակ ակցենոտվ չեն խոսում: 2010 թվականին մի լուր տարածվեց, ըստ որի մի խորվաթ կոմայից դուրս գալուց հետո սկսել է խոսել գերմաներեն[5]: Այժմ անհայտ է, թե արդյո՞ք վերականգնվելուց հետո նա շարունակել է խոսել գերմաներեն:

2012 թվականին բրիտանացի երգիչ Ջորջ Մայքլը պնդում էր, որ երեք շաբաթ տևած կոմայից դուրս գալուց հետո նա որոշ ժամանակ խոսել է Ուեսթ Քանթրիի ակցենտով(անգլ.՝ West Country English)[6]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին անգամ հիվանդությունը նկարագրել է ֆրանսիացի նյարդաբան Պիեր Մարին (ֆր.՝  Pierre Marie) 1907 թվականին[4]: Իսկ ավելի ուշ` 1919 թվականին[7], հիվանդության մասին հիշատակվել է նաև չեխական հետազոտություններում: Մեկ այլ դեպք գրանցվել է Նորվեգիայում 1941 թվականին: Աստրիդ Լ. անունով երիտասարդ աղջիկը ստացել էր գլխի վնսավածք օդային հարձակման ժամանակ: Արդյունքում ապաքինվելուց հետո նա սկսեց խոսել խիստ արտահայտված գերմանական ակցենտով, և նրա բոլոր նորվեգացի ծանոթները սկսեցին նրանից խուսափել[8][9]:

Ախտանիշեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անփորձ մարդու մոտ երբեք չի առաջանա կասկած, որ իր դիմացինը տառապում է այս հիվանդությամբ: Նրա մոտ ուղղակի կստեղծվի այնպիսի տպավորություն, թե տվյալ անձը խոսում է իր մայրենի լեզվով, բայց այլ օտար լեզվի ակցենտով: Օրինակ, անգլախոս ամերիկացին կարող է հնչել այնպես, որ կթվա, թե նա խոսում է հարավարևելյան անգլիական ակցենտով: Կամ բնիկ բրիտանացին` նյույորքյան ամերիկյան ակցենտով: Այնուամենայնիվ, Օքսֆորդի համալսարանի գիտնականների կատարած հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ տարիներ շարունակ ընդունված կարծիքը, ըստ որի օտար լեզվի սինդրոմ ունեցող մարդիկ առանց դժվարության են այդպես խոսում և իրենց մոտ այն տպավորությունն է, որ իրենց խոսքը խեղաթյուրված, սխալ է: Նշվում է, որ իրականում գլխուղեղի որոշ հատվածներ, որոնք պատասխանատու են խոսքի ձևավորման համար, վնասվելուց հետո այս սինդրոմի առաջացման պատճառ են հանդիսանում: Սակայն սրա արդյունքում չի կարող ողջ խոսքը փոփոխվել[10]: Վերջերս մի շարք հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ ուղեղիկը, որը պատասխանատու է շարժողական ֆունկցիաների համար, նույնպես մեծ դեր ունի հիվանդության առաջացման հարցում [11][12]:

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանի որ հիվանդությունը շատ հազվադեպ հանդիպողներից է, այն ախտորոշելու համար պահանջվում են մի քանի մասնագետներ՝ լոգոպեդներ, նյարդաբաններ, նյարդահոգեբաններ և հոգեբաններ[13]: Հոգեբանական հետազոտությունները պարտադիր են, որպեսզի բացառվեն հոգեկան հիվանդությունները, որոնք կարողեին հանդիսանալ խոսքի խեղաթյուրման պատճառ[13]: Այս սինդրոմի ախտանիշներից մեկն այն է, որ հիվանդը լեզուն կամ ծնոտը այլ կերպ է շարժում, որի արդյունքում այլ հնչյուն է արտասանվում: Ի հավելում այս ամենին կատարվում են նաև ուղեղի մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիա (ՄՌՏ), համակարգչային շերտագրություն (կոմպյուտերային տոմոգրաֆիա) և պոզիցիոն-էմիսիոն տոմոգրաֆիա (ՊԷՏ)[13]: Սա կատարվում է այն նպատակով, որ պարզեն թե արդյո՞ք վնասվել են ուղեղի այն հատվածները, որոնք կառավարում են խոսքի ռիթմը և մեղեդայնությունը: Ուղեղի ակտիվությունը ստուգվում է նաև էլեկտրաուղեղագրության միջոցով: Վերջինիս նպատակնն այն է, որ հնարավոր լինի գնահատել թե ինչպես են աշխատում ուղեղի այդ հատվածները խոսելու ժամանակ[13]:

Հասարակական արձագանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օտար լեզվի սինդրոմի դեպքերը միշտ լայն հասարակական լուսաբանում են ստացել: ԶԼՄ-ներում նշվում են առաջացման տարբեր պատճառներ` ներառյալ կաթված[14][15][16][17][18], ալերգիկ ռեակցիաներ, [19], ֆիզիկական վնասվածքներ, միգրեն[18][20][21]:

2013 թվականի սեպտեմբերին «Բի-բի-սի» միջազգային լրատվամիջոցը հրապարակեց մեկ ժամ տևողությամբ վավերագրական ֆիլմ, որը պատմում էր Սառա Կոլվիլի մասին, ով բնակվում էր Դեվոնում: Նա խոսում էր խիստ արտահայտված չինական ակցենտով, ինչը կաթվածի հետևանք էր[22][23][24]: 2016 թվականին Լիզա Ալամիա անունով տեխասցի կնոջ մոտ ախտորոշվեց օտար լեզվի սինդրոմ: Նա ենթարկվել էր ծնոտի վիրահատության, որից հետո նրա մոտ զարգացել էր բրիտանական ակցենտ[25][26]:

Սինդրոմի մասին անդրադարձ է եղել նաև ամերիկյան «Ճիչերի թագուհիներ» հեռուստասերիալում, որի հերոսուհիներից մեկը տառապում է, ըստ սյուժեի, օտար լեզվի սինդրոմով:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Kurowski K.M., Blumstein S.E., Alexander M. (1996)։ «The foreign accent syndrome: a reconsideration»։ Brain and Language (54(1)): 1–25 
  2. «Severe migraines give Devon woman a bizarre Chinese accent at»։ Asylum.co.uk։ Վերցված է 16 June 2011 
  3. 3,0 3,1 Mariën P., Verhoeven J., Wackenier P., Engelborghs S., De Deyn P. P. (2009)։ «Foreign accent syndrome as a developmental motor speech disorder»։ Cortex 45 (7): 870–878։ PMID 19121521։ doi:10.1016/j.cortex.2008.10.010 
  4. 4,0 4,1 Marie P. (1907). Presentation de malades atteints d’anarthrie par lesion de l’hemisphere gauche du cerveau. Bulletins et Memoires Societe Medicale des Hopitaux de Paris, 1: 158–160.
  5. «Croatian teenager wakes from coma speaking fluent German»։ The Daily Telegraph (London: Telegraph Media Group)։ 12 April 2010։ Վերցված է 17 April 2010 
  6. «George Michael: I woke up from coma with a West Country accent»։ The Daily Telegraph (London)։ 18 July 2012։ Վերցված է 17 December 2012 
  7. Pick, A. 1919. Über Änderungen des Sprachcharakters als Begleiterscheinung aphasicher Störungen. Zeitschrift für gesamte Neurologie und Psychiatrie, 45, 230–241.
  8. Monrad-Krohn, G. H. "Dysprosody or Altered 'Melody of Language'." Brain 70 (1947): 405-15.
  9. «Foreign Accent Syndrome Support»։ Վերցված է 24 October 2013 
  10. Miller Nick, Jill Taylor, Chloe Howe, Jennifer Read (September 2011)։ «Living with foreign accent syndrome: Insider perspectives»։ Aphasiology 25 (9): 1053–1068։ doi:10.1080/02687038.2011.573857։ Վերցված է 9 December 2012 
  11. Mariën P., Verhoeven J., Engelborghs, S., Rooker, S., Pickut, B. A., De Deyn, P.P. (2006). A role for the cerebellum in motor speech planning: evidence from foreign accent syndrome. Clinical Neurology and Neurosurgery, 108, 518-522.
  12. Mariën P., Verhoeven J. (2007). Cerebellar involvement in motor speech planning: some further evidence from foreign accent syndrome. Folia Phoniatrica et Logopaedica, 59:4, 210-217.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Lukas Rimas (March 2014)։ «Foreign Accent Syndrome»։ EBSCO Publishing։ Վերցված է 15 July 2014 
  14. Naidoo Raveeni (1 July 2008)։ 17, 23;journal, 24, 81;linkingpublicationresults, 1:300307, 1 «A Case of Foreign Accent Syndrome Resulting in Regional Dialect»։ the Canadian Journal of Neurological Science։ Վերցված է 3 July 2008 
  15. «Ontario woman gains East Coast accent following stroke»։ CBC News։ 3 July 2008։ Վերցված է 3 July 2008 
  16. Bunyan Nigel (4 July 2006)։ «Geordie wakes after stroke with new accent»։ The Daily Telegraph (London: Telegraph Media Group Limited)։ Վերցված է 20 December 2007 
  17. Lewis Angie, Guin, Karen։ «Communicative Disorders Clinic Diagnoses Rare Foreign Accent Syndrome in Sarasota Woman»։ University of Central Florida-College of Health and Public Affairs։ Վերցված է 29 December 2007 
  18. 18,0 18,1 «Experience: I woke up with a Russian accent»։ The Guardian (London) 
  19. «Foreign Accent Syndrome (FAS) Support»։ Utdallas.edu։ Վերցված է 24 October 2013 
  20. Schocker Laura (5 June 2011)։ «Woman Gets Oral Surgery, Wakes Up With Irish Accent»։ The Huffington Post։ Վերցված է 16 June 2011 
  21. «Woman Gets New Accent After Dentist Visit»։ Wmtw.com։ 6 May 2011։ Վերցված է 16 June 2011 
  22. «BBC One – The Woman Who Woke Up Chinese»։ bbc.co.uk։ 3 September 2013։ Վերցված է 24 October 2013 
  23. «Sarah Colwill, British Woman, 'Woke Up Chinese' After Suffering Severe Migraine In Hospital [VIDEO]»։ Medicaldaily.com։ 7 March 2010։ Վերցված է 24 October 2013 
  24. Thomas Emily (4 September 2013)։ «Sarah Colwill Speaks Out About Foreign Accent Syndrome In BBC Documentary 'The Woman Who Woke Up Chinese'»։ The Huffington Post։ Վերցված է 24 October 2013 
  25. «Texas mom has jaw surgery, ends up with British accent»։ .ajc.com։ 23 June 2016։ Վերցված է 27 June 2016 
  26. Doug Criss (23 June 2016)։ «Texas woman sports British accent after surgery»։ CNN։ Վերցված է 25 June 2016 


Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dankovičová J, Gurd JM, Marshall JC, MacMahon MKC, Stuart-Smith J, Coleman JS, Slater A. Aspects of non-native pronunciation in a case of altered accent following stroke (foreign accent syndrome). Clinical Linguistics and Phonetics 2001;15:195-218.
  • Gurd J. M., Bessell N. J., Bladon R. A., Bamford J. M. (1988)։ «A case of foreign accent syndrome, with follow-up clinical, neuropsychological and phonetic descriptions»։ Neuropsychologia 26 (2): 237–251։ PMID 3399041։ doi:10.1016/0028-3932(88)90077-2 
  • Gurd J. M., Coleman J. S., Costello A., Marshall J. C. (2001)։ «Organic or functional? A new case of foreign accent syndrome»։ Cortex; a journal devoted to the study of the nervous system and behavior 37 (5): 715–718։ PMID 11804223։ doi:10.1016/s0010-9452(08)70622-1 
  • Ryalls Jack, Miller Nick (2015)։ Foreign accent syndromes։ London: Psychology Press։ ISBN 978-1-84872-153-1