Օսմանյան պատերազմները Եվրոպայում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Օսմանյան պատերազմները Եվրոպայում, 1299 թվականին օղուզների ցեղի առաջնորդ Օսմանի գլխավորության կազմավորված քոչվոր թուրքերի զավթողական ռազմական գործողությունները Եվրոպա աշխարհամասում, որոնք ծագել են դեռևս զարգացած միջնադարում՝ հասնելով մինչև 20-րդ դար։ Օսմանյան թուրքերի դեպի Եվրոպա ներթափանցումը սկսվել է 13-րդ դարում, երբ վերջիններս կարողանում են զարգացնել Անատոլիայում պարտված բյուզանդացիների նկատմամբ ռազմավարական հաջողությունները և տարածվել դեպի արևմուտք։ 1453 թվականին օղուզական հրոսակներն անցնում են Ոսկեղջյուրը և պաշարում Բյուզանդիայի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը։ Բյուզանդիոնի անկումից հետո թուրքերն առճակատվում են բուլղարների և սերբերի հետ, արդյունքում՝ զավթելով վերջիններիս թագավորական տիրույթները։ 14-րդ դարի վերջին արդեն Օսմանյան կայսրության տիրապետության ներքո միավորվում էր գրեթե ողջ Բալկանյան թերակղզին։ 15-16-րդ դարում թուրքերը մեծապես զավթողական պատերազմներ են մղում կենտրոնական Եվրոպայի տարածքների համար՝ առճակատվելով Ավստրիական կայսրության, Հունգարիայի թագավորության, Բոհեմիայի իշխանության և Ռեչ Պոսպոլիտայի հետ[1][2]։ Արդյունքում՝ Սուլեյման I-ի գահակալման տարիներին կայսրությունը հասնում է իր հզորության գագաթնակետին` ներառելով Հարավարևելյան Եվրոպայի մեծ մասիը, Կենտրոնական Եվրոպայի որոշ շրջաններ, Արևմտյան Ասիան, Հայկական լեռնաշխարհը, Հյուսիսային Աֆրիկան և Սոմալի թերակղզին։

1423 թվականին նոր պատերազմ է բռնկվում Օսմանյան կայսրության և Վենետիկի հանրապետության միջև, որն ավարտվում է 1718 թվականին։ Ռազմական գործողությունների շրջանակներում թուրքերը ռազմակալում են Կիպրոս, ապա Կրետեն, հաջորդիվ նաև Եգեյան և Միջերկրական ծովի մյուս վենետիկահպատակ հունական կղզիները[3]։ Տարածաշրջանում Վենետիկի հանրապետության վերջին հենակետը մնում է Կորֆու կղզին, որը մինչև վերջ անձնատուր չի լինում թուրքերին և չի ընդունում քոչվորական ցեղերի գերիշխանությունը։ Նվաճյալ տարածքների վրա թուրքական կենտրոնական կառավարության իշխանությունը թուլանում է 18-րդ դարում, երբ եվրոպական տերությունները փորձում են միահամուռ ուժերով ազատագրել զավթված հողերը[4]։ Այդ նպատակով ձևավորվում է հակասուլթանական «Սրբազան դաշինքը», որի շրջանակներում հակաթուրքական ճակատ են ստեղծում Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը, Հաբսբուրգյան Ավստրիան, Ռեչ Պոսպոլիտայի թագավորությունը, Ցարական Ռուսաստանը և Վենետիկի հանրապետությունը։ Մեծ թուրքական պատերազմից հետո դաշնակիցները կարողանում են ազատագրել բազմաթիվ տարածքներ, իսկ Չեռնոգորիան ստանում է դե ֆակտո անկախություն։ Հաջորդ տարասկզբին օսմանյան տիրապետության դեմ են դուրս գալիս հույներն ու սերբերը, որոնց անկախության պայքարը պսակվում է հաղթությամբ։ Օսմանյան կայսրությունն իր մնացյալ եվրոպական տարածքները կորցնում է Բալկանյան առաջին պատերազմից հետո, իսկ Առաջին աշխարհամարտից հետո՝ 1920 թվականի օգոստոսի 10-ին կնքված Սևրի պայմանագիրը նախատեսում էր թուրքերի վերջնական դուրսմղումը Եվրոպայից։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Alexander Lyon Macfie, The Eastern Question 1774-1923 (2nd ed 1996).
  2. L.S. Stavrianos, The Balkans since 1453 (1958)
  3. Kakissis, Joanna, Athens & the Islands, (National Geographic Society, 2011), p. 224.
  4. Aksan Virginia (2007)։ Ottoman Wars, 1700–1860: An Empire Besieged։ Pearson Education Ltd.։ էջեր 130–5։ ISBN 978-0-582-30807-7 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]