Օլիմպիական զինադադար
| Ենթակատեգորիա | Հրադադար  | |
|---|---|---|
| Թեմայով վերաբերում է | Օլիմպիական խաղեր | |
Օլիմպիական զինադադար (հուն․՝ ἐκεχειρία), հին Հունաստանում սկիզբ առած ավանդույթ, որը սկիզբ է առնում մ.թ.ա. 776 թվականից, երբ զինադադար է հայտարարվել Օլիմպիական խաղերից առաջ և դրանց ընթացքում՝ ապահովելու համար, որ հյուրընկալող քաղաք-պետությունը (Էլիզա) չենթարկվի հարձակման, և մարզիկներն ու հանդիսատեսը կարողանան անվտանգ մեկնել Խաղեր և խաղաղ վերադառնալ իրենց երկրներ։
1992 թվականին Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն (ՄՕԿ) վերսկսել է այս ավանդույթը՝ կոչ անելով բոլոր ազգերին պահպանել զինադադարը ժամանակակից խաղերի ժամանակ։ Զինադադարը վերականգնվել է Միավորված Ազգերի Կազմակերպության 1993 թվականի հոկտեմբերի 25-ի 48/11 բանաձևով[1], ինչպես նաև ՄԱԿ-ի Հազարամյակի հռչակագրով, որը վերաբերում էր համաշխարհային խաղաղությանը և անվտանգությանը[2]։ 1993 թվականի բանաձևից ի վեր յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ Միավորված Ազգերը, տարբեր մակարդակների կոնսենսուսի պայմաններում, ընդունել են բանաձև, որը վերահաստատում է Օլիմպիական զինադադարի ձգտումը[3]։
1996 թվականին Աթենքի հայտերի կոմիտեն պարտավորվել է վերականգնել Օլիմպիական զինադադարը և այն տարածել աշխարհին 2004 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ օլիմպիական կրակի փոխանցավազքի միջոցով[4]։ Երեք տարի անց ՄՕԿ-ը հայտարարել է Հունաստանի հետ համագործակցությամբ Միջազգային օլիմպիական զինադադարի հիմնադրամի և Միջազգային օլիմպիական զինադադարի կենտրոնի ստեղծման մասին[2]։ Տեսլականն էր պաշտպանել մարզիկների և սպորտի շահերը, ինչպես նաև խթանել խաղաղության սկզբունքները ժամանակակից աշխարհում։ Յուրաքանչյուր հյուրընկալող քաղաք խրախուսվում էր ընդունել Օլիմպիական զինադադարի իմաստն ու ոգին Խաղերի պլանավորման և անցկացման գործընթացում[3]։
2022 թվականից սկսած՝ ժամանակակից օլիմպիական զինադադարը սկսվում է Օլիմպիական խաղերի բացման գլխավոր արարողությունից մեկ շաբաթ առաջ և ավարտվում է Պարալիմպիկ խաղերի փակման արարողությունից մեկ շաբաթ անց։ Խաղերի ժամանակակից պատմության մեջ զինադադարը բազմիցս խախտվել է, բոլորն էլ՝ Ռուսաստանի Դաշնության և Իսրայելի կողմից, իսկ վերջին խախտումը տեղի է ունեցել 2022 թվականին՝ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման ժամանակ[5]։ Այս խախտումը նպաստել է ռուս և բելառուս մարզիկների 2022 թվականի ձմեռային պարալիմպիկ խաղերից հեռացմանը[6] և հետագայում ռուս և բելառուս մարզիկների մեծ մասի 2024 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերից և 2026 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերից որակազրկմանը[7][8]։
Նպատակներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այս գլոբալ և խորհրդանշական հայեցակարգի միջոցով Օլիմպիական զինադադարի շարժման նպատակն է.
- Մոբիլիզացնել երիտասարդությանը օլիմպիական իդեալների տարածման համար,
- Օգտագործեք սպորտը՝ կոնֆլիկտի մեջ գտնվող համայնքների միջև կապեր հաստատելու համար,
- Առաջարկեք մարդասիրական աջակցություն պատերազմող երկրներում,
- Ստեղծեք հնարավորությունների պատուհան երկխոսության և հաշտեցման համար[9]։
Նախաձեռնություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1994 թվականի Լիլեհամերի ձմեռային խաղեր - նախկին Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետությանը թույլատրվել է մասնակցել Բարսելոնայի XXV օլիմպիադայի և Լիլեհամերի XVII ձմեռային օլիմպիական խաղերին՝ չնայած շարունակվող պատերազմներին: Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի (ՄՕԿ) պատվիրակությունը 1994 թվականին այցելել է Սարաևո՝ իր համերաշխությունը հայտնելու այն քաղաքին, որը կազմակերպել էր 1984 թվականի XIV ձմեռային օլիմպիական խաղերը:
- 1998 թվականի Նագանոյի ձմեռային խաղեր - Պարսից ծոցի տարածաշրջանում լարվածության բարձր մակարդակի ժամանակաշրջանում ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանը միջամտել է՝ Իրաքում ճգնաժամի դիվանագիտական լուծում գտնելու համար: Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի հաղորդագրության մեջ գլխավոր քարտուղարը գրել է. «Ես կոչ եմ անում բոլոր ազգերին պահպանել օլիմպիական զինադադարը»[10]
- 2000 թվականի Սիդնեյի ամառային խաղեր - բացման արարողության ժամանակ Հարավային և Հյուսիսային Կորեաների պատվիրակությունները միասին քայլել են մարզադաշտում՝ նույն դրոշի ներքո։ Սա առաջին օլիմպիական միջոցառումն էր, որտեղ երկու բաժանված երկրները քայլել են կողք կողքի[11]։
- 2004 թվականի Աթենքի ամառային խաղեր - Օլիմպիական զինադադարը խթանվեց օլիմպիական կրակի փոխանցավազքի միջոցառումների միջոցով: ՄԱԿ-ը աջակցել է ՄՕԿ-ին՝ խնդրելով աշխարհի ազգերին դադարեցնել բոլոր պատերազմները 16 օրով Խաղերի ընթացքում:
- 2006 թվականի Թուրինի ձմեռային խաղեր - Խաղերի ընթացքում մարզիկներն ու պաշտոնյաները իրենց աջակցությունն են հայտնել օլիմպիական զինադադարին՝ ստորագրելով երեք օլիմպիական գյուղերում (Թուրին, Սեստրիերե և Բարդոնեկիա) տեղակայված երեք պատերից մեկի հուշատախտակը։
- 2010 թվականի Վանկուվերի ձմեռային խաղեր - հրադադարի նախագծերը հիմնված էին մարդկանց ուղղված «Համաձայնություն հաստատելու» բաց հրավերի վրա, որը անհատներին խնդրում էր ամեն օր խաղաղություն հաստատել տանը, դպրոցներում, աշխատավայրում և համայնքում: Նախագծերի թվում էին. հոկեյի, ֆուտբոլի, լակրոսի, բեյսբոլի և բասկետբոլի սարքավորումներով լի օլիմպիական ոգու արկղերի առաքումը Հյուսիսային Կանադայի 20 բնիկ համայնքներին[12] Օլիմպիական հրադադարի երիտասարդական երկխոսությունը Կանադայի գլխավոր նահանգապետի հետ[13], և «Տեղ՝ ձեր խաղաղությունը հաստատելու համար» վերնագրով արվեստի ինստալյացիան[14]:
- 2012 թվականի Լոնդոնի ամառային խաղեր - 2011 թվականի ապրիլի 22-ից մինչև 2012 թվականի փետրվարի 15-ը լորդ Մայքլ Բեյթսը Օլիմպիայից մինչև Լոնդոն քայլել է ավելի քան 4800 կմ՝ խաղերի ընթացքում օլիմպիական զինադադարը իրականություն դարձնելու հնարավորությունը ընդգծելու համար: «Զինադադարի համար քայլարշավի» միջոցով լորդ Բեյթսը հաջողությամբ ապահովել է մի շարք կառավարություններից զինադադարը ստորագրելու և իրականացնելու խոստումներ՝ Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարության աջակցությամբ[15]:
Պատկերանիշ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Օլիմպիական զինադադարի պաշտոնական լոգոն գրաֆիկական պատկեր է, որը բաղկացած է երեք տարրերից՝ աղավնի, կրակի կրակ և օլիմպիական օղակներ: Պատկերանիշի իմաստը հետևյալն է.
Օլիմպիական զինադադարը խորհրդանշվում է խաղաղության աղավնով՝ ավանդական օլիմպիական կրակի ֆոնին։ Պատերազմներով և թշնամանքով տառապող աշխարհում խաղաղության աղավնու խորհրդանիշը ներկայացնում է ՄՕԿ-ի իդեալներից մեկը՝ սպորտի և օլիմպիական իդեալների միջոցով խաղաղ և ավելի լավ աշխարհ կառուցելը։ Օլիմպիական կրակը ջերմ բարեկամություն է բերել աշխարհի բոլոր մարդկանց՝ փոխանակման և համաշխարհային միասնության միջոցով։ Խորհրդանիշում կրակը կազմված է գունագեղ, փրփրուն տարրերից, որոնք հիշեցնում են մարդկային ոգու տոնակատարության ժամանակ զգացվող տոնական զգացմունքները։ Այս տարրերը ներկայացնում են բոլոր ռասաների մարդկանց, որոնք միավորվում են զինադադարի պահպանման համար[16]։
Միավորված Ազգերի աջակցություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը աջակցում է Օլիմպիական զինադադարին և յուրաքանչյուր ամառային և ձմեռային օլիմպիական խաղերից առաջ ընդունում է «Կառուցելով խաղաղ և ավելի լավ աշխարհ սպորտի և օլիմպիական իդեալների միջոցով» վերնագրով բանաձև[17]։ ՄԱԿ-ի անդամ պետություններին խնդրվում է պահպանել Օլիմպիական զինադադարը և աշխատել միջազգային տարաձայնությունները խաղաղ և դիվանագիտական միջոցներով կարգավորելու ուղղությամբ[18]։ Միացյալ Թագավորությունը առաջին երկիրն էր, որը ՄԱԿ-ի բոլոր 193 անդամ պետություններին ստիպել է ստորագրել 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի Օլիմպիական զինադադարի բանաձևը[19]։
2011 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց «Սպորտը խաղաղության և զարգացման համար. խաղաղ և ավելի լավ աշխարհի կառուցում սպորտի և օլիմպիական իդեալների միջոցով» վերնագրով բանաձև, որը անդամ պետություններին կոչ էր անում պահպանել օլիմպիական զինադադարը՝ անհատապես և համատեղ։ LOCOG-ի նախագահ Սեբաստիան Քոուի կողմից ներկայացված բանաձևն ընդունվեց առանց քվեարկության[20][21]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «The United Nations and the Olympic Truce». Un.org. Վերցված է 2020-08-04-ին.
- ↑ 2,0 2,1 United Nations Millennium Declaration, Article 10
- ↑ 3,0 3,1 «Olympic Truce resolutions». International Olympic Committee.
- ↑ «The United Nations and the Olympic Truce». Un.org. Վերցված է 2020-08-04-ին.
- ↑ «The United Nations and the Olympic Truce». Un.org. Վերցված է 2020-08-04-ին.
- ↑ «Russia head for court to overturn ban on athletes at Winter Paralympics». the Guardian (անգլերեն). 2022-03-03. Վերցված է 2022-03-03-ին.
- ↑ «Following a request by the 11th Olympic Summit, IOC issues recommendations for International Federations and international sports event organisers on the participation of athletes with a Russian or Belarusian passport in international competitions». Olympics.com. 2023 թ․ մարտի 28. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 1-ին.
- ↑ «IOC Executive Board suspends Russian Olympic Committee with immediate effect». Olympics.com. 2023 թ․ հոկտեմբերի 12. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 1-ին.
- ↑ «International Understanding and Contribution to World Peace» (PDF).
- ↑ Longman, Jere (1998 թ․ փետրվարի 4). «Olympics: Nagano 1998; I.O.C. Asks White House To Honor Peace Pledge». The New York Times. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 22-ին.
- ↑ «Koreas to March Into Olympics Together». ABC News. 2000 թ․ սեպտեմբերի 10. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 22-ին.
- ↑ «Olympic Truce initiative takes to the skies». Airforce.forces.gc.ca. 2010 թ․ հունվարի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 17-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 22-ին.
- ↑ «Governor General of Canada, Governor General to Host Youth Dialogue in Celebration of the Vancouver 2010 Olympic Winter Games». Gg.ca. 2011 թ․ փետրվարի 4. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 22-ին.
- ↑ «Room to Make Your Peace: 2010». 72.35.10.20. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 20-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 22-ին.
- ↑ «Olympics for peace». Peace Insight (անգլերեն). Վերցված է 2026-02-06-ին.
- ↑ «Օլիմպիական զինադադար». Olympic.org. Վերցված է 22 հուլիսի, 2011թ.-ին.
- ↑ «The United Nations and the Olympic Truce». Un.org. Վերցված է 2020-08-04-ին.
- ↑ United Nations Millennium Declaration, Article 10
- ↑ Resolution A/RES/66/5. Olympic Truce Resolution. United Nations. 11 October 2011. Արխիվացված 18 Հոկտեմբեր 2012 Wayback Machine
- ↑ Resolution A/RES/66/5. Olympic Truce Resolution. United Nations. 11 October 2011. Արխիվացված 18 Հոկտեմբեր 2012 Wayback Machine
- ↑ "On the Scene—UN Adopts Olympic Truce". Around the Rings. Published October 17, 2011. Retrieved May 20, 2020.