Օլե Ռյոմեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Օլե Ռյոմեր
դան․՝ Ole Christensen Rømer
Rømer, Ole (ur Berømte danske maend).jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 25, 1644(1644-09-25)[1][2][3][…]
Օրհուս, Կենտրոնական Յուտլանդիա տարածաշրջան, Դանիա
Մահացել էսեպտեմբերի 19, 1710(1710-09-19)[1][2][4][…] (65 տարեկան)
Կոպենհագեն, Դանիա
Բնակության վայր(եր)Կոպենհագեն
ՔաղաքացիությունFlag of Denmark.svg Դանիա[5][6][7]
ԱզգությունԴանիացիներ
Դավանանքլյութերականություն
Մասնագիտությունաստղագետ, ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր, դատավոր, գյուտարար և ոստիկան
Հաստատություն(ներ)Կոպենհագենի համալսարան
Գործունեության ոլորտաստղագիտություն
ԱնդամակցությունՖրանսիական գիտությունների ակադեմիա և Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերԿոպենհագենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինդանիերեն[1]
Ստորագրություն
Ole Rømer Signature.svg
Ole Rømer Վիքիպահեստում

Օլե Քրիստենսեն Ռյոմեր (դան․՝ Ole Christensen Rømer, սեպտեմբերի 25, 1644(1644-09-25)[1][2][3][…], Օրհուս, Կենտրոնական Յուտլանդիա տարածաշրջան, Դանիա - սեպտեմբերի 19, 1710(1710-09-19)[1][2][4][…], Կոպենհագեն, Դանիա), դանիացի աստղագետ։ 1676 թվականին առաջինը հաշվեց լույսի արագությունը։ Նաև Կոպենհագենում ստեղծել է տների կառուցման կանոններ, կարգավորել քաղաքի ջրամատակարարումը և ստեղծել փողոցային առաջին նավթային լապտերները։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Rundetårn ("round tower") in Copenhagen, on top of which the university had its observatory from the mid 17th century until the mid 19th century when it was moved to new premises. The current observatory there was built in the 20th century to serve amateurs.

Օլե Ռյոմերը ծնվել է 1644 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Օրհուսում՝ վաճառական Քրիստեն Պեդերսենի (մահացել է 1663 թվականին) և Աննա Օլուֆսդաթեր Սթորմի ընտանիքում։ 1642 թ.-ից Քրիստեն Պեդերսենը սկսել է օգտագործել Ռյոմեր անունը, ինչը նշանակում էր, որ նա Դանիայի Ռյոմո կղզուց է, Ռյոմեր անունը նրան հնարավորություն էր տալիս տարբերվել Քրիստեն Պեդերսեն անունով մի քանի այլ մարդկանցից[8]:

Մինչև 1662 թվականը Օլե Ռյոմերի գտրառումները քիչ են, այդ ընթացքում նա ավարտել է հին Օրհուսի Մայր տաճարային դպրոցը(Aarhus Katedralskole) և տեղափոխվել Կոպենհագեն և ընդունվել Կոպենհագենի համալսարան: Նրա մենթորը համալսարանում եղել է Ռասմուս Բարտոլինը, ով 1668 թվականին հրապարակել է իսլանդական սպաթի (կալցիտի) լույսի կրկնակի բեկման իր հայտնագործությունը, այդ ընթացքում Ռյոմերն ապրում էր նրա տանը: Ռյոմերն ունեցել է բոլոր հնարավորությունները մաթեմատիկայի և աստղագիտության ուսումնասիրման համար՝ օգտագործելով Տիխո Բրահեի իրականացրած աստղագիտական դիտարկումները. դրանք Բարտոլինին հանձնարարված առաջադրանքներ էին հրապարակման համար[9]:

Ռյոմերն աշխատել է Ֆրանսիայի կառավարությում. Լուի XIV-ը վարձել է նրան, որպես ուսուցիչ Դաուֆինի համար, Ռյոմերն մասնակցել է նաև Վերսալի հոյակապ շատրվանների կառուցմանը:

1681 թվականին Ռյոմերը վերադարձել է Դանիա և նշանակվել աստղագիտության պրոֆեսոր Կոպենհագենի համալսարանում, նույն թվականին ամուսնացել է Աննա Մարիա Բարտոլինի՝ Ռասմուս Բարտոլինի դստեր հետ: Նա նաև ակտիվորեն դիտարկումներ է իրականացնել, ինչպես Ռունդետորնի համալսարանի աստղադիտարանում, այնպես էլ իր տանը՝ օգտագործելով ստեղծած և կատարելագործած գործիքները: Ցավոք, նրա դիտարկումները չեն պահպանվել: Դրանք կորել են 1728-ի Կոպենհագենի մեծ հրդեհի հետևանքով: Այնուամենայնիվ, Ռյոմերի նախկին օգնականը՝ Պեդեր Հորբոուն, հավատարմորեն նկարագրել և գրել է Ռյոմերի դիտարկումների մասին:

Ռյոմերը մահացել է 1710 թվականին՝ 65 տարեկանում և թաղվել Կոպենհագենի տաճարում[10]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օլե Ռյոմերը աշխատելիս
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 https://www.kulturarv.dk/kid/VisKunstner.do?kunstnerId=11583 (դան.)
  3. 3,0 3,1 Энциклопедия Брокгауз (нем.)
  4. 4,0 4,1 4,2 Комитет исторических и научных работ — 1834.
  5. http://www.bbc.co.uk/programmes/p01k4yt6
  6. http://www.bbc.co.uk/programmes/p011n07h
  7. http://www.famousbirthdays.com/people/ole-romer.html
  8. Friedrichsen Per, Tortzen, Chr. Gorm (2001)։ Ole Rømer – Korrespondance og afhandlinger samt et udvalg af dokumenter (Danish)։ Copenhagen: C. A. Reitzels Forlag։ էջ 16։ ISBN 87-7876-258-8 
  9. Friedrichsen; Tortzen (2001), pp. 19–20.
  10. Virginia Trimble, Thomas R. Williams, Katherine Bracher, Richard Jarrell, Jordan D. Marché, F. Jamil Ragep (18 September 2007)։ Biographical Encyclopedia of Astronomers։ Springer Science & Business Media։ էջեր 983–։ ISBN 978-0-387-30400-7