Քնած Վեներան (կտավ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox artiste.png
Քնած Վեներան
Giorgione - Sleeping Venus - Google Art Project 2.jpg
տեսակգեղանկար
նկարիչՋորջոնե և Տիցիան
տարի1510
բարձրություն1085 Միլիմետր
լայնություն1750 Միլիմետր
ուղղությունՎենետիկի գեղարվեստի դպրոց և Բարձր վերածնունդ
ժանրդիցաբանական գեղանկարչություն և նյու
նյություղաներկ և կտավ
գտնվում էԴրեզդենի պատկերասրահ
հավաքածուԴրեզդենի պետական գեղարվեստական հավաքածուներ
ներշնչված էHypnerotomachia Poliphili?
կայք
Sleeping Venus by Giorgione Վիքիպահեստում

Քնած Վեներան, հայտնի է նաև որպես Դրեզդենի Վեներա, իտալական վերածննդի ժամանակաշրջանի նկարիչ Ջորջոնեին վերագրող կտավ, չնայած երկար ժամանակ համարվում էր, որ այն ավարտել է Տիցիանը Ջորջոնեի մահից հետո 1510 թվականին: Կտավի լանդշաֆտն ու երկինքը վերագրվում են նրան[1]: 21-րդ դարում ուսումնասիրողները կարծիք են հայտնում, որ Վեներայի մերկ կերպարը ևս նկարված է Տիցիանի կողմից, ինչն անորոշ է թողնում Ջորջոնեի մասնակցությունը կտավին[2]: Պահվում է Դրեզդենի պատկերասրահում: Կտավը Ջորջոնեի վերջին աշխատանքներից մեկն է (եթե այն առհասարակ Ջորջոնեի աշխատանքն է). պատկերում է մերկ կնոջ, ում պրոֆիլն ասես անդրադարձնում է հետին պլանում պատկերված բլուրների գծերը: Այն արևմտյան նկարչության մեջ առաջին հայտնի պառկած մերկ կերպարն է և «Հովվերգական համերգի» (պահվում է Լուվրում) հետ համարվում է Ջորջոնեի ու Տիցիանի հեղինակային վեճի առարկա հանդիսացող կտավներից մեկը[3]: Այն համարվում է «էրոտիկ դիցաբանական հովվերգության» օրինակ[4]: Մերկ կինը ցանկացած դիրքում անսովոր պատկեր էր այդ ժամանակվա նկարչության համար, չնայած դարեր անց այն տարածված է դարձել, երբ «պառկած մերկ կինը դարձել է Վենետիկյան նկարչության բնորոշ գծերից մեկը»[5] Ի սկզբանե կտավի վրա, Վեներայի ոտնաթաթին պատկերված է եղել նստած Կուպիդոնը, որը, սակայն, ջնջվել է նկարի վրայից 19-րդ դարում[6]: Դարերի ընթացքում փոփոխվել է նաև կտավի լանդշաֆտը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ տարածված տարբերակի` կտավը Ջորջոնեի մահից առաջ դեռևս ավարտված չի եղել: Լանդշաֆտն ու երկինքը հետագայում ավարտին են հասցվել Տիցիանի կողմից, ով 1534 թվականին նկարել է նմանատիպ Ուրբինյան Վեներան և մի քանի այլ պառկած մերկ կանացի կերպարներ: Հետագայում Տիցիանի կողմից օգտագործված կտավի այլ տարրերից են ձախ կողմում պատկերված լեռները, որոնք կրկնվում են «Գնչուհի Մադոննա» (1511, Վիենա) կտավում և աջ կողմի շինությունը, որը երևում է Noli me tangere կտավում (1514, Ազգային պատկերասրահ)[7]: Կտավը միշտ նույնականացվում է Կուպիդոնի պատկերով կտավի հետ և Մարկանտոնիա Միշիելի կողմից համարվում է Գիրոլամո Մարսելլոյի հավաքածուի մաս: Մ. Միշիելը արվեստի սիրահար վենետիկցի էր, որ հուշեր է թողել 1521-1543 թվականներին իր կողմից դիտված կտավների մասին: Նա գրել է, որ կտավը Ջորջոնեինն է, սակայն լանդշաֆտը պատկերվել է Տիցիանի կողմից: Մարսելլոյի մոտ պահվող կտավի վրա պատկերված Կուպիդոնը նկարագրված է թռչունը ձեռքին, իսկ Դրեզդենի պատկերասրահում պահվող կտավը ռենտգենյան ճառագայթների տակ ուսումնասիրելուց հետո պարզ է դարձել, որ նա ձգում է իր աղեղը, հնարավոր է` դիտորդի ուղղությամբ, սակայն նրա ճշգրիտ դիրքը դժվար է որոշել: Հնարավոր է` Մարսելլոյի կտավն ու Դրեզդենում պահվողը նույնը չեն, հնարավոր է` ստույգ չէ Միշիելի տված տեղեկատվությունը կտավի հեղինակի վերաբերյալ[8]: Մարսելլոն ամուսնացել է 1507 թվականին և ենթադրվում է, որ նա պատվիրել է այս կտավն ի պատիվ իր ամուսնության: Ուրբինյան Վեներա կտավը ևս ենթադրաբար նվիրված է եղել հարսանիքի[9]: Կտավը ֆրանսիացի միջնորդից գնվել է 1695 թվականին որպես Ջորջոնեի կտավ, սակայն 1722 թվականին կատալոգում ներկայացվել է որպես «Տիցիանի պառկած Վեներայի հայտնի կտավ»: 19-րդ դարում համարվում էր, որ այն կրկնօրինակվել է Տիցիանից: Նկարը տեղափոխվել է նոր կտավի վրա ենթադրաբար 19-րդ դարում, և ներքևի շերտի ցանկացած պատկեր անհետացել է[10]:

Արձագանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կտավի վերաբերյալ էրոտիկ բնութագրումների առիթ են տալիս Վեներայի բարձրացված թևն ու աճուկին դրված ձախ ձեռքը: Սավանները պատկերված են արծաթագույն, ինչն ավելի սառը գույն է` համեմատած սովորաբար անկողինը պատկերող մյուս տաք գույներին: Շրջակա միջավայրն ասես կրկնում է կնոջ մարմնի կորություններն ու իր հերթին ցույց է տալիս մարդու մարմնի` բնության մի մասը լինելը:

Ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնորդի դիրքը նմանեցվում է 1499 թվականի փայտե փորագություններից մեկի բնորդի դիրքին[11], սակայն այս չափսի մերկ մարմինն առաջին անգամ էր պատկերվում արևմտյան նկարչության մեջ: Չնայած կանացի մերկ կերպարների շատ պահպանված օրինակներ կան, սակայն այս կտավի կինն առավել մոտ է Բոտիչելլիի երկու` Վեներայի ծնունդը և Վեներայի թագավորությունը կտավներին: Բնության և գեղեցկության հանդեպ ուշադիր վերաբերմունքը հատուկ են Ջորջոնեին: Այս կտավը մեծապես ազդել է այլ նկարիչների վրա, չնայած որ երկար դարեր նման պատկերները դատապարտվել են: Կտավը մեծապես ազդել է Տիցիանի Ուրբինյան Վեներա, Վելասկեսի Հայելիով Վեներան, Գոյայի Մերկ Մախա, Մանեի Օլիմպիա կտավների, Էնգրի ու Ռուբենսի տարբեր աշխատանքների վրա:

Վեներայի պատկերումը արևմտյան արվեստում (1520–1900)
Girolamo da Treviso - Sleeping Venus - WGA09520.jpg Venus de Urbino, por Tiziano.jpg Paris Bordone - Sleeping Venus with Cupid - WGA02462.jpg Annibale Carracci - Sleeping Venus - WGA4449.jpg Artemisia Gentileschi - Sleeping Venus.JPG
Գիրոլամո դա Թրեվիսո, 1520
Տիցիան, 1534
Պարիս Բորդոնե, 1540
Աննիբալե Կարաչի, 1602
Արտեմիզիա Ջենտիլեսկի, 1625
Guido Reni - Reclining Venus with Cupid - WGA19312.jpg Diego Velaquez, Venus at Her Mirror (The Rokeby Venus).jpg Goya Maja naga2.jpg 1863 Alexandre Cabanel - The Birth of Venus.jpg Manet, Edouard - Olympia, 1863.jpg
Գվիդո Ռենի, 1639
Դիեգո Վելասկես, c. 1650
Ֆրանցիսկո Գոյա,1792
Ալեքսանդր Կաբանել, 1863
Էդուարդ Մանե, 1863

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. See Charles Hope in Jaffé, 13.
  2. oannides, 180-181; Hale, 96-97; Loh, 18-19.
  3. Hale, 97-98
  4. Bull, 62 quoted, 208-211
  5. Bull, 62; Sandro Botticelli's The Birth of Venus.
  6. Joannides, 184; Bull, 63, 210; Goffen, 74 . ցույց է տրվում վերականգնված կտավը
  7. Jaffé, 74, 86; Joannides, 180; Hale, 17
  8. Joannides, 184
  9. Goffen, 73 on Marcello, 66-82 on Urbino
  10. Joannides, 180-181
  11. Illustrated page 5, NGA Washington