Քթի պոլիպ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քթի պոլիպ
Nasal polyp
Polype nasal.jpg
ՏեսակՕրթոռինոլարինգոլոգիա
Ենթադասpolyposis?, nose disease?, Պոլիպներ[1] և nasal cavity neoplasm?[1]
Բուն պատճառԱնհայտ է
Հիվանդության ախտանշաններՔթային դժվարաշնչություն, հոտառության կորուստ, համի զգացողության նվազում, քթում ծանրության զգացողություն, քթից արտադրություն
Բժշկական մասնագիտությունթոքաբանություն և ականջաքթակոկորդաբանություն
ՀՄԴ-9471
ՀՄԴ-10J33
MedlinePlus001641
eMedicine861456
MeSHIDD009298
NCI ThesaurusC3256[1]
Ռիսկի գործոններԱլերգիաներ, մուկովիսցիդոզ, ասպիրինային զգայունություն, վարակներ
ԱխտորոշումՖիզիկական հետազոտություն, համակարգչային շերտագրություն
ԲուժումՔթի ստերոիդ սփրեյներ, վիրահատական միջամտություն, հակահիստամիններ
ԲարդություններՍինուսիտ
Հաճախություն~4%
Nasal polyp Վիքիպահեստում

Քթի պոլիպներ, քթի կամ քթային սինուսի բարորակ ուռուցքներ[2]: Սիմպտոմները ներառում են քթային դժվարաշնչությունը, հոտառության կորուստը, համի զգացողության նվազումը, քթում ծանրության զգացողությունը և քթից արտադրությունը[2]: Գոյացությունները պոլիպներ են, դրանք դյուրաշարժ են, կոշտ, երբեմն դրա առկայության արդյունքում կարող է դեմքը ցավել[2]: Տուժածների մոտ դրանք սովորաբար հանդիպում են երկու քթանցքերում[2]: Բարդությունները կարող են ներառել սինուսիտը և քթի լայնացումը[3]:

Պոլիպի առաջաման հստակ պատճառն անհայտ է[2]: Դրանք կարող են կապված լինել սինուսների ծածկույթների քրոնիկ բորբոքման հետ[2]: Ավելի տարածված են այն մարդկանց շրջանում, որոնք ունեն ալերգիա, մուկովիսցիդոզ, ասպիրինի հանդեպ զգայունություն կամ որոշակի վարակներ[2]: Պոլիպն իրենից ներկայացնում է լորձաթաղանթի գերաճ[2]: Ախտորոշումը կարելի է իրականացնել հետազոտելով քիթը[2]: Համակարգչային շերտագրությունը կարող է օգնել պոլիպների քանակի որոշման և վիրահատության նախագծման հարցում[2]:

Բուժումը սովորաբար իրականացվում է ստերոիդներով, հաճախ` քթի սփրեյների օգտագործմամբ[2]: Եթե ​​դա արդյունավետ չի լինում, այդ դեպքում կարելի է կատարել վիրահատական միջամտություն[2]: Հիվանդությունը վիրահատությունից հետո կարող է կրկնվել, այդ իսկ պատճառով հիմնականում կիրառում են քթի ստերոիդային սփրեյները[2]: Հակահիստամինները կարող են նպաստել ախտանիշների թեթևացմանը, բայց չեն կանխում հիվանդությունը[2]: Բուժման համար հակաբիոտիկներ չեն պահանջվում. դրանք կիրառվում են միայն վարակի առկայության դեպքում:

Մարդկանց մոտ 4%-ն ի ծնե ունեն քթի պոլիպներ, մինչդեռ 40%-ի մոտ այն առաջանում է կյանքի կեսում[2]: Դրանք հաճախ հանդիպում են քսան տարեկանից հետո, տղամարդկանց մոտ հանդիպման հաճախականությունն ավելի մեծ է: Քթի պոլիպները նկարագրված են հին եգիպտացիների ժամանակներից:

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քթի պոլիպի սիմպտոմներ են հանդիսանում քթից արյունահոսությունները, սինուսիտը, հոտառության վատացումը մինչև կորուստ (անօսմիա), քթից թանձր նյութի արտադրությունը, դիմային լարվածությունը, ռնգային խոսքը և բերանով շնչառությունը[4]: Կրկնվող սինուսիտը կարող է հանգեցնել պոլիպների առաջաման[3]: Երկար ժամանակ մնալով՝ պոլիպները կարող են հանգեցնել քթի ոսկորների ոչնչացմանը և քթի լայնացմանը[3]:

Քանի որ պոլիպները ժամանակի ընթացքում մեծանում են, դրանք ի վերջո տարածվում են քթային խոռոչի մեջ, որի հետևանքով էլ առաջանում են ախտանիշները[5]: Քթային պոլիպի ամենատարածված ախտանիշները հանգեցնում են քթի փակմանը[6]:

Քթի պոլիպներ ունեցող այն մարդիկ, ովքեր ունեն ասպիրինի հանդեպ անհանդուրժողականություն, բնորոշվում են սիմպտոմներով, որոնք հայտնի են որպես Սամթերի եռյակ: Դրանք են՝ ասթման, մաշկի ցանը և քթի քրոնիկ պոլիպները[4]:

Առաջացման պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քթի պոլիպի առաջացման ճշգրիտ պատճառը պարզ չէ[2], սակայն դրանց առաջացումը սովորաբար կապված է սինուսների երկարատև բորբոքում առաջացնող պայմանների հետ[7]: Սա ներառում է քթի քրոնիկ սինուսիտը, ասթման, ասպիրինի հանդեպ զգայունությունը և մուկովիսցիդոզը[7]:

Պոլիպների ձևավորման հետ կապված այլ լրացուցիչ հիվանդություններ են[8]

Քթի քրոնիկ սինուսիտը ընդհանուր բժշկական վիճակ է, որը բնութագրվում է սինուսիտի ախտանիշներով և տևում է առնվազն տասներկու շաբաթ: Պատճառը անհայտ է, և միկրոօրգանիզմների դերը մնում է անորոշ: Այն կարող է ուղեկցվել քթի պոլիպի առկայութամբ կամ առանց դրա[7]:

Երեխաների մոտ քթի պոլիպի առաջացման ամենատարածված պատճառը մաստոցիտոզն է: Հետևաբար, տասներկուսից մինչև քսան տարեկան անձիք պետք է ախտորոշվեն դրա առկայությունը կամ բացակայությունը որոշելու համար: Մուկովիսցիդոզ ունեցող մարդկանց կեսի մոտ քրոնիկական խանգարումները խորանում են և պոլիպների քանակը մեծանում է[6][9]։ Մուկովիսցիդոզով հիվանդների կեսի մոտ հանդիպում են պոլիպներ, ինչը պայմանավորված է քթի օբստրուկցիայով և հիվանդության բուժման համար նախատեսված ագրեսիվ միջոցներով[6]:

Հարքթային սինուսներ: 1.ճակատային սինուսներ, 2.մաղոսկրային սինուսներ (մաղոսկրի օդային խորշիկներ), 3.սեպոսկրային սինուսներ, 4.վերծնոտային սինուսներ

Տիպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կան երկու հիմնական տիպի քթի պոլիպներ` մաղոսկրային և խոանային: Մաղոսկրային պոլիպները առաջանում են խորշիկավոր սինուսներում և տարածվում են դեպի քթի խոռոչ՝ քթի բացվածքի միջոցով: Խոանային պոլիպները սովորաբար առաջանում են վերծնոտային սինուսում և տարածվում են դեպի քթըմպան: Վերջինս կազմում է քթի պոլիպների միայն 4-6%-ը[6]:

Այնուամենայնիվ, խոանային պոլիպները առավել տարածված են երեխաների մոտ: Դրանք կազմում են բակչության մեջ պոլիպների տարածվածության մեկ երրորդ մասը[6]:

Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քթի պոլիպների առաջացման իրական պատճառը անհայտ է, սակայն ենթադրվում է, որ դրանք առաջանում են կրկնվող վարակի կամ բորբոքման պատճառով[3]: Պոլիպները ծագում են սինուսների ծածկույթներից: Արտաբջջային հեղուկի հավաքման պատճառով քթի լորձաթաղանթը, հատկապես միջին բացվածքի շրջանում, այտուցվում է: Արտաբջջային հեղուկի կուտակման հետևանքով քթի խոռոչում կամ սինուսներում առաջանում է քթի պոլիպ և անցնում քթի խոռոչ: Պոլիպները, որոնք սկզբում գնդաձև են, ձգողության ուժի հետևանքով դառնում են ոտիկանման[10]:

Այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն ասպիրինի կամ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների հանդեպ զգայունություն, արախիդոնաթթվի նյութափոխանակությունը խանգարված է: Ցիկլօքսիգենազների ազդեցությամբ, ինչպիսիք են ասպիրինը և ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցները, ակտիվանում է լիպօքսիգենազaների ակտիվությունը, ինչն էլ հանգեցնում է բորբոքային պրոցեսների առաջացման: Բորբոքային արտադրուկի առկայության պատճառով նման մարդկանց մոտ ինքնաթիռում առաջանում է բրոնխիալ ասթմայի սիմպտոմներ, օրինակ՝ դժվարաշնչություն, ինչպես նաև կարող է գոյանալ քթի պոլիպ[11]:

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էնդոսկոպիայի միջոցով տեսանելի խոնային մեծ պոլիպ

Քթի պոլիպը կարող է հայտնաբերվել՝ քթում ֆիզիկական հետազոտությունների միջոցով և հաճախ հայտնաբերվում է հենց սիմպտոմների զարգացման ընթացքում: Հետազոտության ընթացքում պոլիպը տեսանելի է քթանցքում[4]: Որոշ պոլիպներ տեսանելի են առաջնային ռինոսկոպիայի միջոցով (հետազոտություն քթի հայելու և լույսի միջոցով), իսկ որոշներն էլ ավելի խորքային են և տեսանելի են միայն քթի էնդոսկոպիայի միջոցով[11]: Վերջինս ներառում է փոքր, կոշտ տեսախցիկ և լույսի աղբյուր: Պատկերը միաժամանակ ցուցադրվում է էկրանին, որպեսզի բժիշկը մանրամասն կարողանա ուսումնասիրել քթի ուղիները և սինուսները: Գործընթացն ընդհանուր առմամբ ցավոտ չէ, բայց հիվանդը կարող է օգտագործել անզգայացնող սփրեյ՝ անհանգստությունը նվազեցնելու համար[12]:

Փորձեր են արվում զարգացնել համակարգեր քթի պոլիպների ծանրության աստիճանը որոշելու համար: Առաջարկվող համակարգերում հաշվի են առնում պոլիպների՝ էնդոսկոպիկ հետազոտության ժամանակ պարզած չափերը և ախտահարված սինուսների քանակը: Այս համակարգը միայն մասամբ է վավերացված, սակայն այն հետագայում կարող է օգտակար լինել հիվանդության ծանրության որոշման, բուժման արդյունավետության գնահատման և բուժման պլանավորման համար[5]:

Համակարգչային շերտագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համակարգչային շերտագրությունը լիարժեք կարող է ցույց տալ պոլիպի տարածվածությունը, ինչը հնարավոր չէ ֆիզիկական հետազոտության միջոցով: Վիրահատական միջամտության նախապատրաստման համար անհրաժեշտ է հետազոտությունն անցկացնել էկրանավորման միջոցով[6]: Համակարգչային շերտագրությամբ հետազոտության ընթացքում քթի պոլիպը ունի 10-18 Հաունսֆիլդի միավորների բաժանված մարմնի տեսք: Քթի պոլիպները կարող են կալցիֆիկացված լինել[13]:

Հյուսվածաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քթի պոլիպի հյուսվածաբանությունը, խոշորացումը՝ 25x(ներկումը՝ հեմատոքսիլին-էոզինով)

Հյուսվածաբանական մակարդակով քթի պոլիպներն իրենցից ներկայացնում են հիպերպլաստիկ այտուցներով (ավելցուկային հեղուկով) շարակցական հյուսվածք: Պարունակում են որոշ շճալորձային գեղձեր և բորբոքային գործընթացի առկայության մասին վկայող բջիջներ (հիմնականում՝ նեյտրոֆիլներ և էոզինոֆիլներ): Պոլիպը նեյրոններ չունի, հետևաբար հյուսվածքները, որոնք կազմում են պոլիպը, զգայունություն չունեն, և պոլիպը չի կարող ցավել[5]: Վաղ փուլերում քթի պոլիպի մակերևույթը ծածկված է նորմալ շնչառական էպիթելով, սակայն հետագայում այն ​​մետապլաստիկ փոփոխության ենթարկվելով դառնում է եղջերացող էպիթել. բնորոշվում է անընդհատ գրգռվածությամբ և բորբոքմամբ: Ենթալորձային թաղանթում երևում են շճային հեղուկով լցված միջբջջային տարածությունները[14]:

Դիֆերենցիալ ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբեմն այլ հիվանդությունների սիմպտոմներ կարող են նմանվել քթի պոլիպի սիմպտոմներին, այդ պատճառով հետազոտության ժամանակ պետք է ուշադրություն դարձնել պոլիպի առկայությանը: Օրինակները ներառում են էնցեֆալոցելեն (գլխուղեղի ճողվածք), գլիոման, պապիլոման և քաղցկեղը[9]: Միակողմանի պոլիպների դեպքում խորհուրդ է տրվում կատարել նախնական բիոպսիա ավելի լուրջ հիվանդությունների առաջացումը բացառելու համար (քաղցկեղ, պապիլոմա, սնկային սինուսիտ)[4]:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քթի պոլիպի բուժման առաջին քայլը ստերոիդների օգտագործումն է[11]: Ստերոիդները նվազեցնում են սինուսի լորձաթաղանթի բորբոքման չափը` նպաստելով պոլիպի չափի փոքրացմանը և ախտանիշների բարելավմանը[11]: Հաճախ օգտագործվում են քթի սփրեյներ, բայց հիմնականում դրանք անուրդյավետ են բուժման համար: Սիմպտոմների կտրուկ զարգացման դեպքում ստերոիդները օգտագործվում են բերանային ուղիով, սակայն դրանք երկար ժամանակ օգտագործել չի կարելի՝ կողմնակի ազդեցությունների պատճառով: Քանի որ ստերոիդները միայն փոքրացնում են պոլիպի չափը և այտուցվածությունը, դրանց օգտագործումը դադարեցնելիս հիվանդներն ունենում են սիմպտոմների կրկնություն[11] : Դեկոնգեստանտները չեն փոքրացնում պոլիպը, բայց կարող են նվազեցնել այտուցվածությունը և որոշակիորեն օգնել[6]: Հակաբիոտիկները խորհուրդ են տրվում միայն այն մարդկանց, ովքեր բակտերիալ վարակ ունեն[5]:

Ասպիրինի կամ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների պատճառով առաջացած քթի պոլիպի սիմպտոմների նվազեցմանը կօգնի տվյալ դեղորայքից խուսափումը[11]:

Վիրահատական միջամտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինուսի էնդոսկոպիկ վիրահատությունը՝ պոլիպի հեռացումով, հաճախ արդյունավետ է շատ մարդկանց համար, քանի որ ապահովում է սիմպտոմների արագ բարելավումը: Այն մինիմալ ինվազիվ վիրահատություն է: Վիրահատության ժամանակ պետք է հաշվի առնել քթի խնդիրները՝ անընդհատ արտադրությունը, քթի՝ պոլիպի պատճառով առաջացած դեֆորմացիան, շարունակական սիմպտոմները՝ չնայած բժշկական միջամտութանը[6]: Վիրահատութան նպատակն է հեռացնել պոլիպը, ինչպես նաև այն շրջապատող բորբոքված լորձաթաղանթը, բացել խցանված ուղիները և մաքրել սինուսները: Սա ոչ միայն վերացնում է պոլիպների կողմից առաջացրած խոչընդոտները, այլև նպաստում է դեղանյութերի (օրինակ՝ լվացող հեղուկներ, ստերոիդներ) ավելի արդյունավետ օգտագործմանը[15]:

Վիրահատությունը տևում է մոտավորապես քառասունհինգ րոպեից մեկ ժամ և կարող է կատարվել ընդհանուր կամ տեղային անզգայացմամբ[15]: Շատ հիվանդների մոտ, նրանց ցանկությամբ, վիրահատությունը կատարվում է առանց անզգայացման: Վիրահատությունից հետո ժամանակավորապես դիտվում է քթում անհանգստութան զգացողություն: Վիրահատական բարդություններ հազվադեպ են հանդիպում, սակայն երբեմն կարող են լինել արյունահոոություններ, բացի այդ, այն կարող է բացասական ազդեցություն թողնել ուղեղի և աչքերի վրա[16]։

Շատ բժիշկներ խորհուրդ են տալիս վիրահատությունից առաջ օգտագործել բերանային ուղիով տրվող ստերոիդներ՝ լորձի բորբոքումը և վիրահատության ժամանակ արյունահոսությունը նվազեցնելու նպատակով[11]: Վիրահատությունից հետո նույնպես պետք է օգտագործել քթի ստերոիդ սփրեյներ՝ հիվանդության կրկնությունը կանխարգելելու համար, քանի որ վիրահատությունից հետո դրանք հաճախ կրկնվում են[6]: Հետևաբար՝ համատեղելով բժշկական և վիրաբուժական բուժումը կստացվի դրական արդյունք[11]:

Համաճարակաբանութոուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քթի քրոնիկ սինուսիտը հանդիպում է բնակչության 4.3%-ի մոտ[5]: Այն տղամարդկանց մոտ ավելի հաճախ է հանդիպում, քան կանանց, և տղամարդկանց մոտ քառասուն տարեկանից հետո դրա հանդիպման հաճախականությունը կտրուկ աճում է[5]:

Քթի քրոնիկ սինուսիտ ունեցող մարդկանց 10-54%-ը ունեն ալերգիա: Ասպիրինի զգայունությամբ մարդկանց մոտավորապես 40-80%-ի մոտ առաջանում է քթի պոլիպ[5]: Մուկովիսցիդոզ ունեցող մարդկանց 37-48%-ի մոտ հանդիպում է քթի պոլիպ[5]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 Newton JR, Ah-See KW (April 2008)։ «A review of nasal polyposis.»։ Therapeutics and Clinical Risk Management 4 (2): 507–12։ PMC 2504067։ PMID 18728843։ doi:10.2147/tcrm.s2379 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Yellon Robert (2018)։ Zitelli and Davis' Atlas of Pediatric Physical Diagnosis։ էջեր 868–915։ ISBN 978-0323079327 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Murr Andrew (2016)։ Approach to the Patient with Nose, Sinus, and Ear Disorders։ էջեր 2585–2592։ ISBN 978-1455750177 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Bachert Claus (2014)։ Middleton's Allergy: Principles and Practice։ էջեր 686–699։ ISBN 9780323113328 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Haddad Joseph (2016)։ Nelson Textbook of Pediatrics։ էջեր 2010=2011։ ISBN 978-1455775668 
  7. 7,0 7,1 7,2 DeMuri Gregory (2015)։ Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases։ էջեր 774–784։ ISBN 978-0443068393 
  8. Behrbohm Hans, Kaschke Oliver (1 Jan 2011)։ Ear, Nose, and Throat Diseases: With Head and Neck Surgery (անգլերեն)։ Thieme։ ISBN 9783131702135 
  9. 9,0 9,1 Insalaco Louis (2017)։ Ferri's Clinical Advisor։ էջ 885 
  10. Wilkins Lippincott Williams & (2009)։ Professional Guide to Diseases (անգլերեն)։ Lippincott Williams & Wilkins։ ISBN 9780781778992 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 Courey Mark (2016)։ Upper Airway Disorders։ էջեր 877–896։ ISBN 978-1455733835 
  12. «Nasal Endoscopy»։ care.american-rhinologic.org։ Վերցված է 2017-12-13 
  13. Richard M. Berger։ «Diagnosis: Antral choanal polyp»։ University of Kansas School of Medicine։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-02-16-ին։ Վերցված է 2017-02-15 
  14. Michaels Leslie (2012-12-06)։ Ear, Nose and Throat Histopathology (անգլերեն)։ Springer Science & Business Media։ էջ 168։ ISBN 9781447133322 
  15. 15,0 15,1 Soler Zachary (2015)։ Cummings Otolaryngology։ էջեր 702–713։ ISBN 978-0323052832 
  16. «Endoscopic Nasal & Sinus Surgery»։ care.american-rhinologic.org։ Վերցված է 2017-12-13