Քենթերբերյան պատմվածքներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox book.png
Քենթերբերյան պատմվածքներ
ChaucerPortraitEllesmereMs.jpg
Հեղինակ Ջեֆրի Չոսեր
Տեսակ գիրք
Ժանր վեպ
Բնօրինակ լեզու միջին անգլերեն
Նկարագրում է Քենթ
Հրատարակում(ներ) Canterbury Tales
Հրատարակման տարեթիվ 1387
ԳՄՍՀ 2-07-040634-2
OCLC 45851864
Canterbury Tales Վիքիպահեստում
Փայտե փորագրանկար Ուիլյամ Քեքսթոնի «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի երկրորդ հրատարակությունից՝ տպագրված 1483 թվականին

Քենթերբերյան պատմվածքներ (Միջին անգլերեն՝ Tales of Caunterbury[2]) Ջեֆրի Չոսերի 24 պատմվածքից կազմված ժողովածուն է, որ բաղկացած է գրեթե 17.000 Միջին անգլերենով տողից, գրված՝ 1387-1400 թվականներին[3]: 1386 թվականին Չոսերը դառնում է «Խաղաղության և արդարության» շարժման անդամ, և երեք տարի անց՝ 1389 թվականին Արքայական գործակատար: Հենց այդ տարիներին էր, որ Չոսերը սկսեց աշխատել իր ամենահայտնի ստեղծագործության՝ «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի վրա:

Պատվածքները հիմնականում գրված են չափածո արձակ ոճով, թեպետ դրանցից մի քանիսը արձակ են և ունեն պատմողական համատեքստ՝ ներկայացված մի խումբ ուխտավորների կողմից, ովքեր ճանապարհորդում են Լոնդոնից Քենթերբերի՝ այցելելու համար Թոմաս Բեքեթի սրբատեղին՝ Քենթերբերիի տաճարում: Ուխտավորները, որոշում են մրցել պատմություններ պատմելով: Մրցանակը անվճար ճաշն է Տաբարտ իջևանատանը՝ վերադարձի ճանապարհին:Իր աշխատանքային գործունեության ընթացքում գրված այնպիսի ստեղծագորոծություններից հետո, ինչպիսիք են Տրոլիուս և Քրիսիդա, Փառքի տուն, Հիմարների խորհրդարանը,

«Քենթերբերյան պատմվածները» անկասկած համարվում է Չոսերի magnum opus-ը (գլուխգործոց): Նա իր հերոսների պատմվածքներն ու նկարագրություններն օգտագործում է՝ վրձնելու համար այդ ժամանակաշրջանի անգլիական հասարակության՝ հատկապես Անգլիական եկեղեցու, հեգնական և քննադատական կտավը: Չոսերի ստեղծագործությունը դասակարգերի և մարդկային տեսակների այնպիսի հարուստ բույլ է ներկայացնում, որ մինչ այդ նախադեպը չի ունեցել Անգլիական գրականության մեջ: Չնայած կերպաները վիպական են, բայց նրանք կրողներն են այն ընկալումների, որոնք բնորոշ են տվյալ ժամանակշրջանի փորձառությանը և սովորություններին: XIV դարի այդ մարդիկ հաճախ քննարկումներ և անհամաձայնություններ ունենում այն երևույթների շուրջ, որոնք ներկայցնում են իրենց պատմություններում: Օրինակ, չնայած տարբեր սոցիալական դասեր են ներկայացված պատմությունների մեջ և բոլոր ուխտավորները հոգևոր հարցադրումներ ունեն, թվում է որ նրանք ավելի շատ տարված են աշխարհիկ քան հոգևոր կյանքով: Կառուցվածքային առումով ժողովածուն հիշեցնումէ «Դեկամերոն»-ը, որն ամենայն հավանականությամբ Չոսերը կարդացել էր՝ Իտալիա կատարած իր առաջին այցելության ժամանակ, 1372 թվականին:

Համարվում է, որ «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի ամենամեծ ավանդը Անգլիական գրականության մեջ՝ հոսքային գրականության շրջանակներում, անգլերենի տարածմանը նպաստելն էր, ի հակադրություն ֆրանսերենի, իտալերենի կամ լատիներենի, չնայած անգլերենը, որպես գրական լեզու գործածվել է Չոսերի ժամանակաշրջանից դարեր առաջ և Չոսերի մի քանի ժամանակակիցների՝ Ջոն Գաուերի, Ուիլյամ Լենգլենդի, Փիըրլ Փոեթի և Ջուլիան Նորվիչի գրական ստեղծագործություններում: Անհայտ է թե ինչ չափով էր Չոսերի բեղմնավոր աշխատանքը գնահատվում և գրական նախապատվությունների բարձրության որ կետում էր:

Չոսերն ակնհայտորեն նշում էր իր ստեղծագործությունների հասցեատերերին, սակայն «Քենթերբերյան պատմվածքների» ընթերցարանը դժվար է որոշարկել: Նա պալատական էր և դա շատերին ստիպում էր մտածել, որ գրում էր բացառապես ազնվականության համար:«Քենթերբերյան պատմվածքները» անավարտ էր համարվում Չոսերի մահվանից հետո: Այդ կածիքների հիմքը համարվում է ստեղծագործության նախաբանը [4], որտեղ գրողը խոսում է երեսուն ուխտավորի մասին: Համաձայն դրա, Չոսերի նպատակն էր յուրաքանչյուր ուխտավորի տեսանկյունից երկու պատմվածք պատմեր՝ Սուրբ Թոմաս Բեքեթ գնալու և վերադարձի ճանապարհին (այդպիսով յուրաքանչյուր ուխտավոր պետք է ներկայացներ չորս պատմվածք): Չնայած անավարտ՝ այնուամենայնիվ, «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ը համարվում է Անգլիական գրականության ամենանշանակալի գործերից մեկը: Այն ոչ միայն զվարճալի է ընթերցողների համար, այլև ունի բազմաթիվ վերապատումներ[5]:

Տեքստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն հարցը, թե արդյոք «Քենթերբերյան պատմվածքներն» ավարտուն են թե ոչ, դեռևս պատասխան չունի: Ստեղծագործությունն ունի 84 ձեռագիր օրինակ և չորս սկզբնաղբյուր-հրատարակություն, սկսած ուշ միջնադարից մինչև վաղ Վերածնունդ: Ոչ մի այլ բնագիր լեզվով աշխատություն( բացառությամբ «Խղճի խայթ» ( անգլ.՝ The Prick of Conscience) ստեղծագործության), չունի այդքան օրինակներ:

Սա համարվում է վկայություն այն բանի, որ «Քենթերբերյան պատմվածքները» խիստ հանրահայտ է եղել Չոսերի մահվանից հետո[6]: Ձեռագրերից հիսունհինգը համարվում է, որ պատճենվել են միևնույն ժամանակ, մինչդեռ քսանութը բաղկացած են հատվածներից և դժվար է տարբերել դրանք առանձին- առանձին են պատճենվել, թե միաժամանակ[7]: «Պամվածքները» տարբերվում են ձեռագրից- ձեռագիր, հիմնական տարբերությունների պատճառը պատճենագրողների սխալներն են, իսկ մասնագետների մի մասը կարծում է, որ Չոսերը ավելացումներ և թարմացումներ է արել իր աշխատանքի մեջ, պատճեահանվելուն և տարածվելուն զուգահեռ:

Անգամ ամենավաղ շրջանից պահպանված ձեռագրերը Չոսերի բնօրինակները չեն: Ամենահինը հավանաբար MS Peniarth 392 D է՝ կազմված մի գրագրի կողմից, Չոսերի մահվանից կարճ ժամանակ անց: «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի ամենագեղեցիկ ձեռագիր օրինակը Էլզմիըրն է ( Ellesmere Manuscript), և շատ խմբագրողներ դարեր շարունակ հետևել են և մինչև օրս էլ հետևում են հենց դրա օրինակին [8][9]:

«Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի առաջին տպագիր օրինակը հրատարակվել է 1478 թվականին՝ Ուիլյան Քեքսթոնի կողմից: Այդ հրատարակություններից միայն տասն են պահպանվել, ներառյալ մեկը, որ պահպանվում է Բրիտանական թանգարանում և մյուսը՝ Ֆոլգերի Շեքսպիրյան գրադարանում: 2004 թվականին պրոֆեսոր Լին Մունին հայտարարեց, որ նա կարողացել է տեղեկություններ գտնել Ադամ Փինքհըրսթ անունով նոտարի մասին, ով աշխատել է Չոսերի համար: Մունին, ով դասախոս է Մեյնի համալսարանում, ասել է, որ նա համեմատել է նոտարի մի երաշխավորության վրա եղած ստորագորությունը, «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի պատճեններից մեկի վրա արված ստորագրության հետ, և դրանք համընկել են: Ամենայն հավանականությամբ այդ օրինակը պատճենված է եղել հենց Չոսերի բնօրինակից[10]:

Պատմվածքների հաջորդականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Քենթերբերյան պատմվածքներ»ի ոչ մի հեղինակային և ամբողջական տարբերակ չի պահպանել, և քննարկումներն այն հարցի շուրջ, թե Չոսերը ինչ հաջորդականությամբ է դասավորել պատմվածքները[11][12] ոչ մի ընդհանուր եզրակացության չեն հանգեցրել: Որոշ տեքստային և ձեռագրային բանալիների օգնությամբ ձևավորվել է ժամանակակից երկու մոտեցում՝ պատմվածքները դասավորելու համար: Որոշ գիտական հրատարակումներ պատմվածքները բաժանում են տասը «Մասի»: Յուրաքանչյուր «Մաս»-ի պատմավծքներ կապված են իրար և պարունակում են ներքին հուշումներ, ինչը հուշում է գրքում դրանց զբաղեցրած դիրքի մասին: Այնուամենայնիվ «Մասերի» միջև կապը պակաս ակնհայտ է: Հետևաբար հնարավոր հաջորդականությունները մի քանիսն են: Ամենահաճախ հանդիպողը հիմնված է Էլզմիըրի օրինակի վրա[11]:

Վիկտորյան ժամանակշրջանի հրատարակողները բաժանում էին ստեղծագործությունը ինը խմբի, որը Ուոլտեր Ուիլյամ Սքիթի դասակարգման տարբերակն էր, ում հրատարակած «Չոսերը և նրա ստեղծագործությունները» (անգլ.՝ Chaucer: Complete Works)կիրառվում էր Օքսֆորդ համալսարանի հրատարակչության կողմից XX դարի ընթացքում, բայց ներկայումս հազվադեպ են հետևում այդ դասակարգմանը[11]:

Մաս Խումբ Պատմվածքներ
01Մաս I Ա
  • Նախաբան,
  • Ասպետի պատմությունը,
  • Ջրաղացպանի պատմությունը,
  • Վերակացուի պատմությունը,
  • Խոհարարի պատմությունը
02Մաս II Բ1
  • Փաստաբանի պատմությունը
03Մաս III Գ
  • Բաղնիքի կնոջ պատմությունը,
  • Վանականի պատմությունը,
  • Եկեղեցու փոստատարի պատմությունը
04Մաս IV Դ
  • Գործակատարի պատմությունը,
  • Վաճառականի պատմությունը
05Մաս V Ե
  • Սկվայրի պատմությունը,
  • Ֆրանկլինի պատմությունը
06Մաս VI Զ
  • Բժշկի պատմությունը,
  • Խոստովանահոր պատմությունը
07Մաս VII Բ2
  • Նավապետի պատմությունը,
  • Տանտիրուհու պատմությունը,
  • Սըր Թոփասի պատմությունը,
  • Մելիբիի պատմությունը,
  • Ճգնավորի պատմությունը,
  • Միանձնուհու պատմությունը
08Մաս VIII Է
  • Երկրորդ մինաձնուհու պատմությունը
  • Օրինապահ յոմենի պատմությունը
09Մաս IX Ը
  • Տնտեսվարի պատմությունը
10Մաս X Թ
  • Քահանայի պատմությունը

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Bisson, Lillian M. (1998). Chaucer and the late medieval world. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-10667-6. 
  • Cooper, Helen (1996). The Canterbury tales. Oxford guides to Chaucer (2 տպ.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-871155-1. 
  • Pearsall, Derek Albert (1985). The Canterbury tales. Unwin critical library. London: G. Allen & Unwin. ISBN 978-0-04-800021-7. 
  • Scattered among the nations: documents affecting Jewish history, 49 to 1975. Alexis P. Rubin (ed.). Toronto, ON: Wall & Emerson. 1993. ISBN 978-1-895131-10-9. 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Collette, Carolyn P. (2001). Species, phantasms, and images: vision and medieval psychology in The Canterbury tales. Ann Arbor: University of Michigan Press. doi:10.3998/mpub.16499. ISBN 978-0-472-11161-9. 
  • Kolve, V. A.; Olson, Glending (2005). The Canterbury tales: fifteen tales and the general prologue: authoritative text, sources and backgrounds, criticism. A Norton critical edition (2 տպ.). New York: W.W. Norton. ISBN 978-0-393-92587-6. 
  • Thompson, N. S. (1996). Chaucer, Boccaccio, and the debate of love: a comparative study of the Decameron and the Canterbury tales. Oxford: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-812378-1. 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Carlson, David. "The Chronology of Lydgate's Chaucer References". The Chaucer Review, Vol. 38, No. 3 (2004), pp. 246–254. Accessed 6 January 2014.
  2. The name "Tales of Caunterbury" appears within the surviving texts of Chaucer's work. Its modern name first appeared as Canterbury talys in John Lydgate's 1421-2 prologue to the Siege of Thebes.[1]
  3. Encyclopedia Brittanica
  4. «Geoffrey Chaucer (1342–1400) "The Canterbury Tales" (in middle english and modern english)»։ www.librarius.com։ Վերցված է 2015-09-25 
  5. Black, Joseph (2011). The Broadview Anthology of British Literature. Canada: Broadview Press. էջեր 229–331. 
  6. Pearsall, 8.
  7. Cooper, 6—7
  8. Pearsall, 10, 17.
  9. Cooper, 8.
  10. Linne R. Mooney (2006), "Chaucer's Scribe, " Speculum, 81 : 97–138.
  11. 11,0 11,1 11,2 Cooper, 7
  12. Pearsall, 14–15.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր
Օնլայն տեքստեր
Ֆաքս