Փոլ Լոմամի-Տշիբամբա
Փոլ Լոմամի-Տշիբամբան (1914 թ. հուլիսի 17 - 1985 թ.) Կոնգոյի նշանավոր լրագրող և գրող էր, ում հաճախ անվանում են «Կոնգոյի գրականության առաջին մեծագույն դեմք»:[1]
Կյանք և կարիերա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Փոլ Լոմամի-Տշիբամբան ծնվել է 1914 թվականի հուլիսի 17-ին Բրազավիլում՝ ֆրանսիական Կոնգոյում։ Նրա հայրը Արևմտյան Կասայից էր, իսկ մայրը՝ Նգբանդի ծագումով, Ուբանգիից՝ բելգիական Կոնգոյից։ 1921 թվականին նա տեղափոխվել է Լեոպոլդվիլ՝ Բելգիական Կոնգո, որտեղ միացել է հորը։[2]
Փոլ Լոմամի-Տշիբամբան կրթություն է ստացել Բաս-Կոնգոյի Մայումբե քաղաքի Մբատա-Կիելայի Փոքր սեմինարիայում։ Չնայած դպրոցը ղեկավարող բելգիացի միսիոներները խրախուսում էին աշակերտներին քահանայության ուղի ընտրել, նա այդ ճանապարհը չընտրեց։ Սեմինարիան ավարտելուց մոտ հինգ տարի անց նա տառապեց խուլությամբ՝ հիվանդություն, որը, չնայած բարձրակարգ բուժօգնությանը, նրան լիովին չթողեց վերականգնվել։
Լոմամի-Տշիբամբան աշխատանք գտավ Բելգիայի վարչակազմում և մեծ դեր ունեցավ Կոնգոյի «La Voix du Congolais» ամսաթերթի հիմնադրման գործում։ Լոմամի-Տշիբամբան առաջին անգամ լայն ուշադրության արժանացավ 1945 թվականին, երբ «La Voix du Congolais» ամսաթերթի մարտ/ապրիլ համարում հրապարակեց իր «Quelle sera notre place dans le monde de demain» («Ինչպիսի կլինի մեր տեղը վաղվա աշխարհում») վերնագրով հոդվածը։ Այդ նյութում նա համարձակորեն անդրադարձավ Կոնգոյում էվոլյուեների սոցիալական կարգավիճակին և մամուլի ազատության հետ կապված բարդ ու հակասական հարցերին։[3][4] Համեմատելով Բելգիական Կոնգոն ֆրանսիական Կոնգոյի և աֆրիկյան այլ գաղութների հետ՝ նա պնդում էր, որ գաղութային վարչակազմը պատշաճ կերպով չէր պատրաստվում Կոնգոյին անկախություն շնորհել, մինչդեռ մյուս տարածքներում նմանատիպ ջանքեր էին իրականացվում:[5] Բելգիայի շրջանային կոմիսարը համոզված էր, որ Լոմամի-Տշիբամբան հոդվածը գրել է եվրոպացի հանցակիցի օգնությամբ, և նրան երեք շաբաթվա ընթացքում հարցաքննել ու մտրակել է տվել ոստիկանությունը։ Այս դաժան ճնշումն ավարտվել է, երբ Լոմամի-Տշիբամբան տեղեկացրեց իր վերադասներին վարչակազմում, և գլխավոր նահանգապետը միջամտեց նրա պաշտպանության համար։[6] Հետագայում նա ապաստան գտավ Ֆրանսիական Կոնգոյում՝ քրեական հետապնդումից խուսափելու համար։[5]
1948 թվականին Լոմամի-Տշիբամբան Բրյուսելում արժանացավ «Foire coloniale» (Գաղութային տոնավաճառ) առաջին մրցանակին՝ «Նգանդո» (Կոկորդիլոս) վեպի համար։ Այս ստեղծագործությունը, որը շատ առումներով համարվում է ֆրանսերենով Կոնգոյի ազգային գրականության սկիզբը, ներկայացնում է ավանդական հավատալիքները գաղութատիրության շրջանում Կոնգո գետի ափին տեղի ունեցած պատմության մեջ։ Վեպի թեմաներից օտարացումը և մշակութային բախումները խորացված են նաև նրա հետագա գործերում։
Կոնգոյի անկախացումից հետո Լոմամի-Տշիբամբան վերադարձավ Կոնգո-Զաիր և զբաղեցրեց մի շարք պետական պաշտոններ։ 1962 թվականին նա հիմնեց «Le Progrès» (Պրոգրես) թերթը, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես «Salongo»։
Նա շարունակեց գրել և հրատարակել պատմվածքներ ու վեպեր։
Մատենագիտություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Ngando (1948)
- La Récompense de la cruauté (1972)
- ‘Faire médicament’ (1974)
- ‘Légende de Londema, suzeraine de Mitsoué-ba-Ngomi’ (1974)
- Ngemena (1981)
Մեջբերումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ David van Reybrouck, Congo: The Epic History of a People, trans. Sam Garrett, Fourth Estate 2015 [2014], p. 170
- ↑ Traoré, Sayouba (2018 թ․ օգոստոսի 8). «Paul Lomami Tshibamba, le défi par l'écriture» (French). Radio France Internationale. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link) - ↑ Tödt, 2021, էջ 118
- ↑ Gérard, 1986, էջ 163
- ↑ 5,0 5,1 Gondola, 2002, էջ 102
- ↑ Tödt, 2021, էջեր 118–119
Հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Gérard, Albert S., ed. (1986). European-language Writing in Sub-Saharan Africa. Vol. 1. John Benjamins Publishing. ISBN 9789630538329.
- Gondola, Ch. Didier (2002). The History of Congo. Greenwood histories of the modern nations (illustrated, annotated ed.). Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-31696-8. ISSN 1096-2905.
- Kadima-Nzuji, Mukala (1984). La littérature zaïroise de langue française, 1945-1965. Paris: Éditions Karthala. էջեր 225–40. ISBN 9782865371006.
- Tödt, Daniel (2021). The Lumumba Generation: African Bourgeoisie and Colonial Distinction in the Belgian Congo. Berlin: Walter de Gruyter GmbH. ISBN 9783110709308.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Lomami Tshibamba bio by Prof Alphonse Mbuyamba (in French) Արխիվացված 2016-08-12 Wayback Machine
- Lomami Tshibamba bio (in French)
| ||||||||
