Փնջային գլխացավ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Փնջային գլխացավ
Gray778 Trigeminal.png
Տեսակհիվանդություն
Ենթադասգլխացավ, facial neuralgia և trigeminal autonomic cephalalgia
Բժշկական մասնագիտություննյարդաբանություն
ՀՄԴ-9339.00, 339.01 և 339.02
ՀՄԴ-10G44.0
Հիվանդությունների բազա2850
MedlinePlus000786
eMedicine1142459 և 1142296
MeSHIDD003027
Cluster headache Վիքիպահեստում

Փնջային գլխացավ (կլաստերային), նյարդաբանական խանգարում, որը բնորոշվում է գլխի մի կեսում առաջացող կրկնվող բնույթի սուր գլխացավերով, որոնք ընդգրկում են աչքի շրջանը[1]։ Ցավը հաճախ զուգակցվում է արցունքահոսությամբ, քթային փակվածությամբ և ցավի կողմում հարակնային այտուցի առաջացմամբ[1]։ Սովորաբար գլխացավի մեկ դրվագն կարող է տևել 15 րոպեից մինչև 3 ժամ[2]։ Գլխացավի գրոհները լինում են փնջային (կլաստեր), որոնք կարող են ձգվել շաբաթներ և ամիսներ, իսկ հազվադեպ նաև տարուց երկար[2]։

Առաջացման պատճառն անհայտ է[2]։ Ռիսկի գործոններ են համարվում ծխախոտի օգտագործումն ու փնջային գլխացավեր ունենալու ընտանեկան անամնեզը[2]։ Գլխացավի նոպա հարուցող գործոն կարող են լինել ալկոհոլը և նիտրոգլիցերինը[2]։ Փնջային գլխացավը պատկանում է առաջնային եռվորյակ վեգետատիվ գլխացավեր տեսակին[2]։ Ախտորոշումը դրվում է ախտանիշների հիման վրա[2]։

Բուժման պլանում խորհուրդ է տրվում կենսակերպի փոփոխություն՝ գլխացավի պատճառ հանդիսացող գործոնների (տրիգեր) բացառում[2]։ Գլխացավի սուր նոպայի վարման պլանում ընդգրկված են արագ ազդող տրիպտաները և թթվածինը[2][3]։ Նոպաների կրկնման հաճախությունը նվազեցնելու նպատակով կարող են կիրառվել ստերոիդ հորմոնների ներարկումներ, վերապամիլ և այլ դեղորայքային միջոցներ[3][4]։ Նյարդի խթանման մեթոդը կամ վիրահատական միջամտությունը կարող են էֆեկտիվ լինել այն դեպքերում, որոնց բուժման ժամանակ մյուս մեթոդները էֆեկտիվ չեն եղել[2]։

Հիվանդությունը ախտահարում է ընդհանուր պոպուլյացիայի 0.1% ֊ ին` կյանքի ընթացքում և յուրաքանչյուր տարի՝ 0.05% ֊ին[5]։ Հիվանդությունը սովորաբար առաջին անգամ դրսևորվում է 20 ֊ 40 տարեկանների շրջանում[2]։ Տղամարդիկ մոտավորապես 4 անգամ ավելի հաճախ են հիվանդանում քան՝ կանայք[5]։ Գլխացավերը կոչվում են փնջային կամ կլաստերային, քանզի գլխացավի նոպաները խմբով են (մի քանի հատ)[1]։Դրանց անվանել են նաև «ինքնասպանության գլխացավեր» [2]։

Ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փնջային գլխացավը բնորոշվում է գլխի մի կեսում առաջացող կրկնվող բնույթի սուր նոպայաձև ցավի գրոհներով[6]։ Դրանք ուժգին գլխացավեր են [7]։ Տիպիկ կլաստերային գլխացավի նոպան կարող է տևել 15 րոպեից մինչև 180 րոպե[2]։ Բուժում չստանալու դեպքում գրոհների մեծ մասը (մոտավորապես 75%) տևում է 60 րոպեից կարճ[8]։

Գրոհների սկիզբ կտրուկ է և շատ հարճախ առանց նախանշանների, ի տարբերություն միգրենի։ Նախնական ցավային զգացողությունների առաջացումը (ստվերներ) հիմնական գլխացավի նոպայից առաջ նույն անատոմիական շրջանում կարող է ազդարարել վերահաս գրոհի մասին։ Նման ցավեր կարող են մնալ ինչպես գրոհից հետո, այնպես էլ ցավային գրոհների միջև[9]։ Չնայած փնջային գլխացավն ունի հստակ միակողմանի բնույթ, կան նաև հաստատված կողմնայնության փոփոխության դեպքեր ՝ միջկլաստերային շրջաններում, կամ շատ հազվադեպ սիմուլտան (նույն նոպայի ժամանակ առաջացող) երկկողմանի փնջային գլխացավեր[10]։

Ցավ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլխացավը միակողմանի է։ Ընդգրկում է հարակնային (օրբիտալ), մասնավորապես աչքից վեր՝ սուպրաօրբիտալ, քունքային շրջանները՝ տարբեր համակցումներով։ Փնջային գլխացավերի ժամանակ ցավը առավել արտահայտված է համեմատած գլխացավի մյուս տեսակների, այդ թվում նաև սուր միգրենի։ Ցավը բնութագրվում է որպես այրող, բաբախող և կարող է տեղակայված լինել աչքի հետևում կամ դրա շուրջը[11]։ Ցավի հետևանքով կարող են հիվանդի մոտ առաջանալ ինքնասպանության մտքեր, որտեղից էլ ստացել է «ինքնասպանության գլխացավեր» անվանումը[12][13]։ Սա համարվում է ամենացավոտ հիվանդություններից մեկը[14]։

Այլ ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասական փնջային գլխացավի ախտանիշներին են պատկանում միակողմանի կրկնվող գլխացավի նոպաներն, որոնք ընդգրկում են ակնակապիճը, հարակնակապճային շրջանը և քունքը: Չբուժված դեպքերում գլխացավի հերթական նոպա կարող է դիտվել 24 ժամից, կամ կարող են լինել ութ և ավելի նոպաներ՝ մեկ օրում[2][15]: Փնջային գլխացավի նոպան ուղեկցվում է ներքոնշյալ վեգետատիվ նշաններից առնվազն մեկով՝ կախված կոպ, բբի նեղացում, եղջերաթաղանթի կարմրություն, արցունքահոսություն, քթի փակվածություն և առավել հազվադեպ՝ դեմքի կարմրություն, այտուց կամ քրտնարտադրության բարձրացում, որոնք սովորաբար արտահայտվում են ցավի համանուն կողմում[15]:

Անհանգստությունը (օրինակ,հետ ու առաջ քայլք) կարող է ուղեկցել ցավին: Ինչպես միգրենի, այնպես էլ փնջային գլխացավերի ժամանակ կարող է լինել լույսի հանդեպ զգայունության բարձրացում(լուսավախություն, ֆոտոֆոբիա), ձայներից վախի առաջացում (ֆոնոֆոբիա): Սրտխառնոցը համարվում է առավել հազվադեպ հանդիպող ախտանիշ[6]: Որպես հետևանք գլխացավի, առաջացող երկրորդային ախտանիշներ կարող են լինել տկարությունը, ագրեսիվությունը, դեպրեսիան, անհանգստությունը, շփոթվածությունը[12]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Nesbitt A. D., Goadsby P. J. (2012)։ «Cluster headache»։ BMJ 344: e2407։ PMID 22496300։ doi:10.1136/bmj.e2407 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Weaver-Agostoni J (2013)։ «Cluster headache»։ American Family Physician 88 (2): 122–8։ PMID 23939643  Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> թեգ. «AFP2013» անվանումը սահմանվել է մի քանի անգամ, սակայն տարբեր բովանդակությամբ: Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> թեգ. «AFP2013» անվանումը սահմանվել է մի քանի անգամ, սակայն տարբեր բովանդակությամբ:
  3. 3,0 3,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Rob2016 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  4. Gaul C, Diener H, Müller OM (2011)։ «Cluster Headache Clinical Features and Therapeutic Options»։ Deutsches Ärzteblatt International. Review 108 (33): 543–549։ PMC 3167933։ PMID 21912573։ doi:10.3238/arztebl.2011.0543 
  5. 5,0 5,1 Fischera M, Marziniak M, Gralow I, Evers S (2008)։ «The Incidence and Prevalence of Cluster Headache: A Meta-Analysis of Population-Based Studies»։ Cephalalgia 28 (6): 614–8։ PMID 18422717։ doi:10.1111/j.1468-2982.2008.01592.x 
  6. 6,0 6,1 «Management of cluster headache»։ Am Fam Physician (Review) 71 (4): 717–24։ February 2005։ PMID 15742909։ Արխիվացված օրիգինալից 13 November 2015-ին  Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> թեգ. «Beck» անվանումը սահմանվել է մի քանի անգամ, սակայն տարբեր բովանդակությամբ:
  7. Capobianco David, Dodick David (2006)։ «Diagnosis and Treatment of Cluster Headache»։ Seminars in Neurology 26 (2): 242–59։ PMID 16628535։ doi:10.1055/s-2006-939925 
  8. Friedman Benjamin Wolkin, Grosberg Brian Mitchell (2009)։ «Diagnosis and Management of the Primary Headache Disorders in the Emergency Department Setting»։ Emergency Medicine Clinics of North America 27 (1): 71–87, viii։ PMC 2676687։ PMID 19218020։ doi:10.1016/j.emc.2008.09.005 
  9. Marmura Michael J, Pello Scott J, Young William B (2010)։ «Interictal pain in cluster headache»։ Cephalalgia 30 (12): 1531–4։ PMID 20974600։ doi:10.1177/0333102410372423 
  10. Bahra A, May A, Goadsby PJ (2002)։ «Cluster headache: A prospective clinical study with diagnostic implications»։ Neurology 58 (3): 354–61։ PMID 11839832։ doi:10.1212/wnl.58.3.354։ Արխիվացված օրիգինալից 9 February 2017-ին 
  11. Noshir Mehta, George E. Maloney, Dhirendra S. Bana, Steven J. Scrivani (20 September 2011)։ Head, Face, and Neck Pain Science, Evaluation, and Management: An Interdisciplinary Approach։ John Wiley & Sons։ էջեր 199–։ ISBN 978-1-118-20995-0։ Արխիվացված օրիգինալից 14 February 2017-ին 
  12. 12,0 12,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Rob2013 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  13. The 5-Minute Sports Medicine Consult (2 ed.)։ Lippincott Williams & Wilkins։ 2012։ էջ 87։ ISBN 9781451148121։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  14. Matharu Manjit S, Goadsby Peter J (2014)։ «Cluster headache: Focus on emerging therapies»։ Expert Review of Neurotherapeutics 4 (5): 895–907։ PMID 15853515։ doi:10.1586/14737175.4.5.895 
  15. 15,0 15,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ IHS անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում: