Փհրա Մե Թհորանի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Փհրա Մե Թհորանի
Phra Mae Thorani (Wat Tha Suthawat).jpg
Տեսակաստվածուհի և մայր աստվածուհի
Commons-logo.svg Phra Mae Thorani Վիքիպահեստում
Փհրա Մե Թհորանիի բրոնզե արձանը Բանգկոկի ազգային թանգարանում:

Վասունդհարա կամ Դհարանի, խթոնյան աստվածուհի է Հարավարևելյան Ասիայի բուդդայական դիցաբանությունից։ Նմանատիպ երկրային աստվածությունների թվում են՝ Փրիթհիվին, Քսիթին և Դհարանին։

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամբողջ Հարավարևելյան Ասիայում այն հայտնի է տարբեր անվանումներով։ Քհմերերենում այն հայտնի է Նանգ Քոնգհենգ անունով (քհմեր.՝ គង្ហីង, գրակ.՝ Տիկին արքայադուստր)[1] կամ որպես Փրահ Թհորանի (ព្រះធរណី)[2]։ Բիրմայերենում այն հայտնի է որպես Վաթհոնդարե կամ Վաթհոնդարա և տարբեր կերպ թարգմանվում է որպես Վաթհունդարի, Վաթհունդայե, Վասունդարի և այլն[1]։ Թայերեն և թայերենի այլ լեզուներով այն հայտնի է որպես Թհորանի (փալիերենից՝ դհարանի, գրակ.՝ երկիր)[3] տարբեր անվանումներով, այդ թվում՝ Նանգ Թհորանին, Մեյ Թորանին և Փհրա Մե Թհորանի[1]։

Պատկերաբանություն և խորհրդանիշեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկեր լաոսյան վաթում: Բուդդան Մառայի հետ մղած ճակատամարտի ժամանակ՝ ուղղված դեպի երկիրը և Փհրա Մե Թհորանիին օգնության կանչելիս:
Պնոմ վաթի որմնանկար. Փհրա Մե Թհորանին դևերի և Գաուտամա Բուդդայի միջև:

Փհրա Մե Թհորանիի պատկերները տարածված են Բիրմայի, Կամբոջայի, Թաիլանդի և Լաոսի սրբավայրերում և բուդդիստական տաճարներում։ Բուդդայական առասպելների համաձայն, Փհրա Մե Թհորանին անձնավորված է որպես մի երիտասարդ կին, որն իր մազերից քամում էր սառը ջրերը Մառա դևին խեղդելու համար, որն ուղարկվել էր գայթակղելու Բուդդային, երբ նա մեդիտացիայով էր զբաղված Բոդհիի ծառի տակ։

Aquote1.png Բոդհիսատվան նստած էր Բոդհիի ծառի տակ իր գահի վրա մեդիտացիայով զբաղված, Մառան, չար դևը, նախանձում էր և ուզում էր նրան արգելել հասնելու լուսավորությանը։ Իր մարտիկների, վայրի կենդանիների և դուստրերի օգնությամբ նա փորձում էր գահից հեռացնել Բոդհիսատվային։ Բոլոր աստվածները սարսափում են և փախչում, թողնելով Բոդհիսատվային մենակ՝ Մառայի մարտահրավերը դիմագրավելու համար։ Բոդհիսատվան իր աջ ձեռքը մեկնեց և շոշափեց երկիրը՝ կանչելով նրան իրեն վկա։ Գեղեցկուհու տեսքով երկրային աստվածությունը բարձրացավ գահի տակից և հաստատեց բոդհիսատվայի գահը գրավելու իրավունքը։ Նա քամեց իր երկար մազերը, և այնտեղ հավաքված ջրերը, որոնք հավաքվել էին դարեր շարունակ Բուդդայի անթիվ նվիրաբերված գրքերի հեղումներից, վերածվեցին ջրհեղեղի։ Ջրհեղեղը հեռացրեց Մառային և նրա զորքին, և բոդհիսատվան ազատվեց լուսավորությանը հասնելու համար։
- Հարավարևելյան Ասիայում բուդդայական երկրային աստվածության պատմության և մշակույթի ուսումնասիրություն[4]
Aquote2.png


Տաճարային որմնանկարներում Փհրա Մե Թհորանին հաճախ պատկերված է Բուդդայի հետ մուդրայում, որը հայտնի է որպես երկրի վկայակոչություն։ Նրա երկար մազերից թափվող ջրերը հեղեղում են Մառայի զորքերը և խորհրդանշում են բոդհիսատվայի վեհանձնության կատարելության ջուրը (դանա պարամի

Փհրա Մե Թհորանի

Երկրի վկայակոչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լաոսում և Թաիլանդում Գաուտամա Բուդդայի պատկերագրության մեջ «երկրին դիպչելը» մուդրան (Մարավիջայի դիրքորոշում) վերաբերում է Բուդդայի կողմից երկիրը մատնանշելուն՝ Երկրագունդը վկայակոչելու համար, որպեսզի օգնության ձեռք մեկնի լուսավորություն ստանալու, ականատես լինելով իր անցյալի լավ գործերին[5]։

Փհրա Մե Թհորանի շատրվան, Բանգկոկ

Բուդդայական ջրի ազատագրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձոնման (լիբացիա) արարողության լուսանկար, 1900 թվական:

Բիրմայի բուդդիզմում ջրային արարողությունը (yay zet cha), որը ներառում է բաժակից ջուրը սկահակի մեջ լցնելը, կաթիլ առ կաթիլով, եզրափակելով բուդդայական արարողությունների մեծ մասը, ներառյալ՝ նվիրատվության տոնակատարությունները և խնջույքները։ Այս արարողակարգային ձոնումն արվում է,
որ կուտակված արժանիքները բոլոր այլ կենդանի էակների հետ կիսեն գոյության բոլոր 31 հարթություններում[6]։ Մինչ ջուրը թափվում է, հավատքի խոստովանությունը, որը կոչվում է hsu taung imaya dhammanu, ասմունքվում և առաջնորդվում է վանականների կողմից[7]։ Այնուհետև, պատվանշանները բաշխվում են նվիրատուների կողմից, որը կոչվում է ahmya wei, ասելով Ahmya ahmya ahmya yu daw mu gya ba gon օրենքը երեք անգամ, լսարան thadu պատասխանով, պալիերեն՝ «լավ լինի»։ Երկրային աստվածուհին, որը բիրմայերենում հայտնի է Վաթհոնդարա կամ Վաթհոնդարե անուններով, կանչվում է ականատես լինելու այդ արժանի գործերին[7]։ Դրանից հետո ազատագրված ջուրը թափվում է դրսում գտնվող հողի վրա, ջուրը աստվածուհուն վերադարձնելու համար։

Ժամանակակից օգտագործում որպես խորհրդանիշ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փհրա Մե Թհորանին պատկերված է հետևյալ պատկերանիշերի վրա՝

  • Բանգկոկի մետրոպոլիտենի ջրային տնտեսության մարմնի պատկերանիշի,
  • Դեմոկրատական կուսակցության (Թաիլանդ) պատկերանիշի, ընդգծելու համար Թաիլանդի համար երկրի և ջրի կարևորությունը՝ պալիերեն sachamwe amatta wacha (ส จฺ จํ เว อม ตา วาจา) «ճշմարտությունն իսկապես անհերքելի խոսք է» ասացվածքի հետ միասին, կուսակցության արժեքները խորհրդանշելու համար[8]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Guthrie, էջ 2
  2. Headley Robert K. (1977)։ Cambodian-English Dictionary։ Catholic University Press 
  3. Turner, 2006, էջ 385
  4. Guthrie, 2004, էջ 1
  5. Cooler, 2009
  6. Spiro Melford E. (1996)։ Burmese supernaturalism։ Transaction Publishers։ էջեր 44–47։ ISBN 978-1-56000-882-8 
  7. 7,0 7,1 Spiro Melford E. (1982)։ Buddhism and society: a great tradition and its Burmese vicissitudes։ University of California Press։ էջեր 213–214։ ISBN 978-0-520-04672-6 
  8. Guthrie, 2004, էջ 175

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]