Jump to content

Փիլիսոփայության դոկտոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Փիլիսոփայության դոկտոր
Գիտական աստիճան, որը շնորհվում է որոշ արևելյան երկրներում Խմբագրել Wikidata
գիտական աստիճան, postgraduate diploma Խմբագրել Wikidata
Ենթադասդոկտորի աստիճան, գիտական աստիճան Խմբագրել Wikidata
Պարգևատրողհամալսարան, polytechnic, ակադեմիական ինստիտուտ Խմբագրել Wikidata
Ցածր մակարդակմագիստրոս Խմբագրել Wikidata
Կազմված էՏնտեսական գիտությունների թեկնածու, Doctor of Philosophy in Art History, PhD in Philosophy, արվեստի դոկտոր, դոկտոր, ֆիզիկայի փիլիսոփայության դոկտոր, Doctor of Philosophy in Medicine, Doctor of Philosophy in chemistry Խմբագրել Wikidata

Փիլիսոփայության դոկտոր (PhD, DPhil, լատիներեն՝ philosophiae doctor կամ լատիներեն՝ doctor in philosophia), բարձրագույն ակադեմիական աստիճան, որը սովորաբար տվյալ մասնագիտության մեջ վկայում է ակադեմիական նվաճումների ամենաբարձր մակարդակի մասին և շնորհվում է հետբուհական կրթություն անցնելուց և բնօրինական հետազոտություն կատարելուց հետո: Աստիճանավորման անվանումը ամենից հաճախ կրճատվում է որպես PhD (կամ երբեմն Ph.D.՝ Հյուսիսային Ամերիկայում) և արտասանվում է որպես երեք առանձին տառեր (/ˌpiːeɪtʃˈdiː/)։

PhD-ն շնորհվում է ակադեմիական ոլորտների ողջ լայն շրջանակում իրականացվող ուսումնառության համար: Քանի որ այն հետազոտական ճանապարհով ձեռք բերվող գիտական աստիճան է, PhD-ի համար սովորողներից պահանջվում է ներկայացնել բնօրինակ հետազոտություն, որն ընդլայնում է գիտելիքի սահմանները (սովորաբար ատենախոսություն տեսքով), իսկ որոշ դեպքերում՝ պաշտպանել իրենց աշխատանքը տվյալ ոլորտի այլ մասնագետների հանձնաժողովի առջև: Շատ ոլորտներում PhD-ի աստիճան ունենալը սովորաբար պահանջվում է որպես համալսարանի պրոֆեսոր, հետազոտող կամ գիտնական աշխատելու համար։

Փիլիսոփայության դոկտորի և նմանատիպ այլ աստիճանների համատեքստում «փիլիսոփայություն» տերմինը վերաբերում էոչ թե բուն փիլիսոփայություն առարկային կամ ակադեմիական ճյուղին, այլ օգտագործվում է ավելի լայն իմաստով՝ համապատասխանելով դրա բնօրինակ հունարեն նշանակությանը, որն է «սեր իմաստության հանդեպ»[1]։ Եվրոպայի մեծ մասում բոլոր ոլորտները (ներառյալ պատմությունը, փիլիսոփայությունը, սոցիալական գիտությունները, մաթեմատիկան և բնափիլիսոփայությունը՝ հետագայում հայտնի որպես բնական գիտություններ)[2], բացառությամբ աստվածաբանությունից, իրավունքից և բժշկությունից (այսպես կոչված՝ մասնագիտական, արհեստագործական կամ տեխնիկական ծրագրեր), ավանդաբար հայտնի էին որպես փիլիսոփայություն, իսկ Գերմանիայում և Եվրոպայի այլ վայրերում ազատ արվեստների հիմնական ֆակուլտետը հայտնի էր որպես «փիլիսոփայության ֆակուլտետ»[3][4][5][6]։

PhD հայցորդը պետք է ներկայացնի նախագիծ, ատենախոսություն, որը հաճախ կազմված է ինքնուրույն ակադեմիական հետազոտությունից և որպես կանոն արժանի է տպագրության գրախոսվող ամսագրում[7]: Շատ երկրներում հայցորդը պետք է պաշտպանի այս աշխատանքը համալսարանի կողմից նշանակված փորձագետ-քննիչների հանձնաժողովի առջև: Համալսարանները երբեմն շնորհում են դոկտորական աստիճանի այլ տեսակներ, ինչպիսիք են Երաժշտական արվեստի դոկտորը (DMA)՝ երաժիշտ-կատարողների համար, Իրավաբանական գիտությունների դոկտորը (SJD)՝ իրավաբան գիտնականների համար, և Կրթության դոկտորը (EdD)՝ կրթության ոլորտում հետազոտությունների համար: 2005 թվականին Եվրոպական համալսարանների ասոցիացիան սահմանել է «Զալցբուրգի սկզբունքները»՝ Բոլոնիայի գործընթացի շրջանակներում երրորդ ցիկլի աստիճանների (դոկտորանտուրա) 10 հիմնական սկզբունքները[8]: Դրանց 2016 թվականին հետևեցին «Ֆլորենցիայի սկզբունքները»՝ արվեստի ոլորտում դոկտորանտուրայի յոթ հիմնական սկզբունքները, որոնք մշակվել են Արվեստի ինստիտուտների եվրոպական լիգայի կողմից և հաստատվել Կոնսերվատորիաների եվրոպական ասոցիացիայի, Կինոյի և հեռուստատեսության միջազգային ասոցիացիայի, Արվեստի, դիզայնի և մեդիայի համալսարանների և քոլեջների միջազգային ասոցիացիայի, ինչպես նաև Գեղարվեստական հետազոտությունների ընկերությունի կողմից[9]:

PhD նոր շրջանավարտների խումբն իրենց պրոֆեսորների հետ Վորչեստերի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, Վուսթեր (Մասաչուսեթս)

PhD աստիճան ստանալու հստակ պահանջները զգալիորեն տարբերվում են՝ կախված երկրից, հաստատությունից և ժամանակաշրջանից (նախնական մակարդակի հետազոտական աստիճաններից մինչև բարձրագույն դոկտորական աստիճաններ): Այն ուսումնառության ընթացքում, որը տանում է դեպի աստիճանի ստացում, ուսանողին անվանում են դոկտորանտ կամ PhD ուսանող կամ հետազոտող: Այն ուսանողը, ով ավարտել է բոլոր անհրաժեշտ դասընթացները, հանձնել քննությունները և աշխատում է իր ատենախոսության վրա, երբեմն հայտնի է որպես դոկտորական աստիճանի հայցորդ կամ PhD հայցորդ: Այս մակարդակին հասած ուսանողին որոշ հաստատություններում կարող է շնորհվել Փիլիսոփայության թեկնածույի աստիճան կամ մագիստրոսի աստիճան՝ դեպի դոկտորական աստիճան տանող ճանապարհին: Խոսակցական լեզվում այս կարգավիճակը երբեմն անվանում են նաև «ABD» (All But Dissertation՝ «ամեն ինչ, բացի ատենախոսությունից»)[10]: PhD շրջանավարտները կարող են անցնել հետդոկտորանտուրա (postdoc)՝ ուսումնառությունից դեպի դասախոսական հաստիք (academic tenure) անցնելու գործընթացում[11]:

Փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան ստացած անձինք օգտագործում են «Դոկտոր» կոչումը (հաճախ կրճատվում է որպես «Dr» կամ «Dr.»), թեև դրա կիրառման հետ կապված էթիկետը կարող է պայմանավորված լինել տվյալ գիտական ոլորտի, մշակույթի կամ հասարակության մասնագիտական էթիկայով: Նրանք, ովքեր դասավանդում են համալսարաններում կամ աշխատում են ակադեմիական, կրթական կամ հետազոտական ոլորտներում, սովորաբար դիմում են այս կոչումով «մասնագիտորեն և սոցիալապես՝ ողջույնի կամ զրույցի ընթացքում»[12]։ Որպես այլընտրանք, աստիճանակիրները կարող են օգտագործել անվանամերձ տառեր (post-nominal letters), ինչպիսիք են «Ph.D.», «PhD» կամ «DPhil»՝ կախված շնորհող հաստատությունից: Այնուամենայնիվ, ավանդաբար սխալ է համարվում կոչումը և անվանամերձ տառերը միասին օգտագործելը, թեև այդ առումով կիրառությունը ժամանակի ընթացքում զարգացել է[13]։

Միջնադարյան և վաղ ժամանակակից Եվրոպա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին դոկտորական աստիճանը շնորհվել է Փարիզի համալսարանում մոտ 1150 թվականին[14]։ Միջնադարյան Եվրոպայի համալսարաններում ուսուցումը կազմակերպվում էր չորս ֆակուլտետներում՝ արվեստների հիմնական ֆակուլտետը և երեք բարձրագույն ֆակուլտետները՝ աստվածաբանության, բժշկության և իրավունքի (կանոնական և քաղաքացիական իրավունք): Բարձրագույն ֆակուլտետների դոկտորական աստիճանները բավականին տարբերվում էին ներկայիս PhD աստիճանից նրանով, որ դրանք շնորհվում էին խորացված գիտելիքների (խորացված ուսումնառության), այլ ոչ թե ինքնուրույն հետազոտություն կատարելու համար: Ատենախոսություն կամ ինքնուրույն աշխատանք չէր պահանջվում, այլ միայն երկարատև ուսումնառության/կացության պահանջներ և քննություններ:

Այս բոլոր ֆակուլտետները շնորհում էին միջանկյալ աստիճաններ (արվեստների, աստվածաբանության, իրավունքի և բժշկության բակալավրներ) և վերջնական աստիճաններ: Սկզբում մագիստրոսի և դոկտորի կոչումները վերջնական աստիճանների համար օգտագործվում էին փոխարինաբար. Դոկտոր կոչումը պարզապես ձևականություն էր, որը շնորհվում էր Արվեստների ուսուցչին/մագիստրոսին (Teacher/Master), սակայն ուշ միջնադարում Արվեստների մագիստրոս և Աստվածաբանության դոկտոր, Իրավագիտության դոկտոր ու Բժշկության դոկտոր տերմինները դարձան ստանդարտ շատ վայրերում (թեև գերմանական և իտալական համալսարաններում Դոկտոր տերմինն օգտագործվում էր բոլոր ֆակուլտետների համար)[15]։

Այս աստիճաններից բացի գոյություն ուներ լիցենցիատի աստիճանը: Սկզբնապես դա դասավանդելու արտոնագիր (լիցենզիա) էր, որը շնորհվում էր մագիստրոսի կամ դոկտորի աստիճան շնորհելուց կարճ ժամանակ առաջ այն թեմի կողմից, որտեղ գտնվում էր համալսարանը, սակայն հետագայում այն վերածվեց ինքնուրույն ակադեմիական աստիճանի, մասնավորապես մայրցամաքային համալսարաններում:

Ուսումնառության ամբողջական դասընթացը, օրինակ, կարող էր հաջորդաբար հանգեցնել Արվեստի բակալավրի, Արվեստի լիցենցիատի, Արվեստի մագիստրոսի, կամ Բժշկության բակալավրի, Բժշկության լիցենցիատի կամ Բժշկության դոկտորի աստիճանների, սակայն մինչ վաղ ժամանակակից դարաշրջանը սրանից բազմաթիվ բացառություններ կարող էին լինել: Ուսանողների մեծ մասը լքում էր համալսարանը՝ առանց արվեստի մագիստրոս դառնալու, մինչդեռ կրոնավորները (վանական օրդենների անդամները) կարող էին ընդհանրապես շրջանցել արվեստների ֆակուլտետը[16][17][18]։

Կրթական բարեփոխումները Գերմանիայում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս իրավիճակը փոխվեց 19-րդ դարի սկզբին Գերմանիայում իրականացված կրթական բարեփոխումների շնորհիվ, որոնք առավել վառ մարմնավորվեցին 1810 թվականին հիմնադրված և պրուսական government կողմից վերահսկվող Բեռլինի համալսարանի մոդելում: Արվեստների ֆակուլտետը, որը Գերմանիայում կոչվում էր փիլիսոփայության ֆակուլտետ, սկսեց պահանջել ներդրում հետազոտությունների մեջ[19], որը հաստատվում էր ատենախոսությամբ՝ իրենց վերջնական աստիճանի շնորհման համար, որը կոչվում էր Փիլիսոփայության դոկտոր (կրճատ՝ Ph.D.)։ Սկզբնապես սա ընդամենը Արվեստի մագիստրոսի աստիճանի գերմանական համարժեքն էր: Մինչդեռ Միջնադարում արվեստների ֆակուլտետն ուներ սահմանված ուսումնական ծրագիր՝ հիմնված տրիվիումի և քվադրիվիումի վրա, 19-րդ դարում այն ներառեց այն բոլոր առարկաների ուսումնական դասընթացները, որոնք այժմ սովորաբար անվանվում են բնական և հումանիտար գիտություններ:[20] Հումանիտար և բնական գիտությունների պրոֆեսորները կենտրոնացան իրենց առաջադեմ հետազոտությունների վրա:[21]

Այս բարեփոխումները արտակարգ հաջողություն ունեցան, և գերմանական համալսարանները բավականին արագ սկսեցին գրավել օտարերկրացի ուսանողների, հատկապես Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից: Ամերիկացի ուսանողները, ամերիկյան քոլեջում բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո, մեկնում էին Գերմանիա՝ PhD ստանալու համար: Այս պրակտիկան այնքան ազդեցիկ էր, որ ներմուծվեց ԱՄՆ, որտեղ 1861 թվականին Եյլի համալսարանը սկսեց PhD աստիճան շնորհել այն երիտասարդ ուսանողներին, ովքեր, բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո, ավարտել էին հետբուհական ուսուցման սահմանված դասընթացը և հաջողությամբ պաշտպանել ատենախոսություն, որը պարունակում էր ինքնուրույն հետազոտություն բնական կամ հումանիտար գիտությունների ոլորտում[22]։ Գերմանիայում դոկտորականի անվանումը հարմարեցվեց այն բանից հետո, երբ փիլիսոփայության ֆակուլտետը սկսեց առանձնանալ (օրինակ՝ Dr. rer. nat.՝ բնական գիտությունների ֆակուլտետի դոկտորականների համար), սակայն անգլիախոս աշխարհի մեծ մասում «Փիլիսոփայության դոկտոր» անվանումը պահպանվեց բոլոր մասնագիտությունների հետազոտական դոկտորականների համար:

PhD աստիճանը և նմանատիպ կոչումները տարածվեցին Եվրոպայում 19-րդ և 20-րդ դարի սկզբին: Աստիճանը ներմուծվեց Ֆրանսիայում 1808 թվականին՝ փոխարինելով դիպլոմներին որպես բարձրագույն ակադեմիական աստիճան, Ռուսաստանում՝ 1819 թվականին, երբ Գիտությունների դոկտոր (Doktor Nauk) աստիճանը (որը մոտավորապես համապատասխանում է PhD-ին) աստիճանաբար սկսեց փոխարինել մասնագետի դիպլոմին (մոտավորապես համապատասխանում է մագիստրոսին) որպես բարձրագույն ակադեմիական աստիճան, և Իտալիայում՝ 1980-ականներին, երբ PhD-ն աստիճանաբար սկսեց փոխարինել Լաուրեային (Laurea) որպես բարձրագույն ակադեմիական աստիճան[23]։

Պատմությունը Միացյալ Թագավորությունում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Բիրմինգհեմի համալսարանի նորավարտ PhD ուսանողը, կրելով դոկտորական գլխարկ, սեղմում է կանցլերի ձեռքը։

Հետազոտական աստիճաններն Անգլիայում առաջին անգամ հայտնվել են 19-րդ դարի վերջին՝ Գիտությունների դոկտոր (DSc կամ ScD) և նմանատիպ այլ «բարձրագույն դոկտորական» աստիճանների տեսքով: Լոնդոնի համալսարանը ներմուծել է DSc աստիճանը 1860 թվականին, սակայն որպես խորացված ուսումնական դասընթաց, որն անմիջապես հաջորդում էր BSc-ին (բնագիտության բակալավրին), այլ ոչ թե որպես հետազոտական աստիճան: Ժամանակակից իմաստով առաջին բարձրագույն դոկտորական աստիճանը եղել է Դարհեմի համալսարանի DSc-ն, որը ներմուծվել է 1882 թվականին[24]:

Դրան շուտով հետևել են այլ համալսարաններ. Քեմբրիջի համալսարանը նույն տարում հիմնել է իր ScD աստիճանը, իսկ Լոնդոնի համալսարանը 1885 թվականին վերափոխել է իր DSc-ն հետազոտական աստիճանի: Այնուամենայնիվ, դրանք շատ բարձր մակարդակի աստիճաններ են եղել, այլ ոչ թե PhD մակարդակի հետազոտական-ուսուցողական աստիճաններ: Հարոլդ Ջեֆրիսը նշել է, որ Քեմբրիջի ScD ստանալը «մոտավորապես համազոր է եղել Թագավորական ընկերության անդամությանն առաջադրվելուն»[25]:

1917 թվականին ներմուծվել է ներկայիս PhD աստիճանը՝ ամերիկյան և գերմանական մոդելի նմանությամբ, և արագորեն ժողովրդականություն է ձեռք բերել ինչպես բրիտանացի, այնպես էլ օտարերկրացի ուսանողների շրջանում[26]: Գիտությունների դոկտորի և Գրականության դոկտորի համեմատաբար ավելի հին աստիճանները դեռևս գոյություն ունեն բրիտանական համալսարաններում. Աստվածաբանության դոկտոր (DD), Երաժշտության դոկտոր (DMus), Քաղաքացիական իրավունքի դոկտոր (DCL) և Բժշկության դոկտոր (MD) շատ ավելի հին աստիճանների հետ միասին դրանք ձևավորում են բարձրագույն դոկտորական աստիճանները, սակայն, պատվավոր աստիճաններից զատ, դրանք հազվադեպ են շնորհվում:

Անգլիական (բայց ոչ շոտլանդական) համալսարաններում Արվեստների ֆակուլտետը դարձել էր գերիշխող 19-րդ դարի սկզբին: Իրոք, բարձրագույն ֆակուլտետները մեծապես աճել էին, քանի որ բժշկական կրթությունը տեղափոխվել էր ուսումնական հիվանդանոցներ[27], ընդհանուր իրավունքի համակարգի համար իրավաբանական ուսուցումն իրականացվում էր Իննս օֆ Քորթ (Inns of Court) դպրոցներում (որոշ փոքր բացառություններով, տես Դոկտորս Քոմոնս), իսկ քիչ ուսանողներ էին անցնում աստվածաբանության պաշտոնական ուսուցում: Սա հակասում էր այն ժամանակվա մայրցամաքային եվրոպական (և շոտլանդական) համալսարաններում տիրող իրավիճակին, որտեղ Փիլիսոփայության կամ Արվեստների ֆակուլտետի նախապատրաստական դերը մեծապես ստանձնել էր միջնակարգ կրթությունը. ժամանակակից Ֆրանսիայում Baccalauréat-ը քննություն է, որը հանձնվում է միջնակարգ ուսումնառության ավարտին: Հումբոլդտի համալսարանում իրականացված բարեփոխումները Փիլիսոփայության կամ Արվեստների ֆակուլտետը (և դրա ավելի ուշ հաջորդներին, ինչպիսին է Գիտությունների ֆակուլտետը) ստորին ֆակուլտետից վերածել են Իրավունքի և Բժշկության ֆակուլտետներին հավասարազոր ֆակուլտետի:

Նմանատիպ զարգացումներ են տեղի ունեցել մայրցամաքային Եվրոպայի բազմաթիվ այլ համալսարաններում, և առնվազն մինչև 21-րդ դարի սկզբի բարեփոխումները, եվրոպական շատ երկրներ (օրինակ՝ Բելգիան, Իսպանիան և սկանդինավյան երկրները) բոլոր ֆակուլտետներում ունեցել են բակալավր (կամ թեկնածու) − լիցենցիատ − դոկտոր աստիճանների եռակի կառուցվածք՝ ի տարբերություն բակալավր − մագիստրոս − դոկտոր համակարգի, սակայն տարբեր աստիճանների իմաստը տարբերվել է երկրից երկիր: Մինչ օրս սա պահպանվել է նաև աստվածաբանության և կանոնական իրավունքի պապական աստիճանների համար. օրինակ՝ սուրբ աստվածաբանություն ոլորտում աստիճաններն են՝ Սուրբ աստվածաբանության բակալավր (STB), Սուրբ աստվածաբանության լիցենցիատ (STL) և Սուրբ աստվածաբանության դոկտոր (STD), իսկ կանոնական իրավունքի ոլորտում՝ Կանոնական իրավունքի բակալավր (JCB), Կանոնական իրավունքի լիցենցիատ (JCL) և Կանոնական իրավունքի դոկտոր (JCD):

Պատմությունը Միացյալ Նահանգներում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև 19-րդ դարի կեսերը բարձրագույն աստիճանները պաշտոնավարման չափանիշ չեն հանդիսացել քոլեջների մեծ մասում: Դա սկսել է փոխվել, երբ խոշոր դպրոցների առավել նպատակասլաց գիտնականները 1-3 տարով մեկնել են Գերմանիա՝ բնական կամ հումանիտար գիտությունների ոլորտում PhD ստանալու համար[28][29]: Հետբուհական դպրոցներն աստիճանաբար ձևավորվել են Միացյալ Նահանգներում: 1852 թվականին երկրում առաջին պատվավոր PhD աստիճանը շնորհվել է Բաքնելի համալսարանում (Լուիսբուրգ, Փենսիլվանիա)՝ Էբենեզեր Նյուտոն Էլիոթին[30]: Ինը տարի անց՝ 1861 թվականին, Եյլի համալսարանը շնորհել է առաջին երեք PhD աստիճանները՝ Յուջին Սքայլերին՝ փիլիսոփայության և հոգեբանության ոլորտում, Արթուր Վիլյամս Ռայթին՝ ֆիզիկայի ոլորտում, և Ջեյմս Մորիս Ուայթոն Կրտսերին՝ դասական բանասիրության ոլորտում[31][32]։

Հաջորդ երկու տասնամյակների ընթացքում Հարվարդի համալսարանը, Նյու Յորքի համալսարանը, Փրինսթոնի համալսարանը և Փենսիլվանիայի համալսարանը նույնպես սկսել են շնորհել այս աստիճանը: Դեպի հետբուհական կրթություն խոշոր տեղաշարժերի մասին ազդարարվել է 1887 թվականին Քլարկի համալսարանի բացմամբ, որն առաջարկում էր միայն հետբուհական ծրագրեր, և Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի բացմամբ, որը կենտրոնացած էր իր PhD ծրագրի վրա: 1890-ական թվականներին Հարվարդը, Կոլումբիան, Միչիգանը և Վիսկոնսինը ձևավորում էին խոշոր հետբուհական ծրագրեր, որոնց շրջանավարտներին աշխատանքի էին վերցնում հետազոտական նոր համալսարանները: 1900 թվականին տարեկան շնորհվում էր 300 PhD, որոնց մեծ մասը՝ վեց համալսարանների կողմից: Այլևս անհրաժեշտություն չկար ուսանելու Գերմանիայում[33][34]։ Այնուամենայնիվ, 1899 թվականին վաստակած PhD աստիճաններ շնորհող հաստատությունների կեսը բակալավրիատի հաստատություններ են եղել, որոնք աստիճանը շնորհել են համալսարանից դուրս կատարված աշխատանքների համար[30]։ Օրինական PhD ծրագրեր չունեցող համալսարանների կողմից շնորհված աստիճանները կազմել են 1900 թվականին ԱՄՆ Կրթության դեպարտամենտի կողմից գրանցված 382 դոկտորականների մոտ մեկ երրորդը, որոնցից ևս 8–10%-ը պատվավոր են եղել[35]։ 1897 թվականին Նյու Յորք նահանգի համալսարանի Հոգաբարձուների խորհրդի կողմից արգելվել է PhD-ի շնորհումը որպես պատվավոր աստիճան: Սա համազգային ազդեցություն է ունեցել, և 1907 թվականից հետո Միացյալ Նահանգներում տարեկան շնորհվել է 10-ից պակաս պատվավոր PhD[36]։ Վերջին վավերացված PhD honoris causa (պատվավոր) աստիճանը շնորհվել է 1937 թվականին Բինգ Քրոսբիին՝ Գոնզագայի համալսարանի կողմից[36]։

20-րդ դարի սկզբին ԱՄՆ համալսարանները միջազգային մակարդակով ցածր հեղինակություն են ունեցել, և բազմաթիվ ամերիկացի ուսանողներ դեռևս մեկնում էին Եվրոպա՝ PhD ստանալու համար: Կենտրոնացված իշխանության բացակայությունը նշանակում էր, որ ցանկացած ոք կարող էր համալսարան հիմնել և PhD-ներ շնորհել: Սա հանգեցրել է 14 առաջատար հետազոտական համալսարանների կողմից Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիայի ձևավորմանը (որոնք թողարկում էին 1900 թվականին շնորհված շուրջ 250 օրինական հետազոտական դոկտորականների մոտ 90%-ը), որի հիմնական նպատակներից մեկն էր «բարձրացնել արտասահմանում մեր սեփական դոկտորական աստիճանի վերաբերյալ կարծիքը»[35]։

Գերմանիայում ազգային կառավարությունը ֆինանսավորում էր համալսարանները և առաջատար պրոֆեսորների հետազոտական ծրագրերը: Այն պրոֆեսորները, ովքեր հաստատված չէին Բեռլինի կողմից, չէին կարող վերապատրաստել ասպիրանտների: Ընդհակառակը, Միացյալ Նահանգներում ինչպես մասնավոր, այնպես էլ պետական համալսարաններն անկախ էին դաշնային կառավարությունից: Անկախության մակարդակը բարձր էր, սակայն ֆինանսավորումը՝ ցածր: Բեկումը տեղի է ունեցել մասնավոր հիմնադրամների շնորհիվ, որոնք սկսել են կանոնավոր կերպով աջակցել գիտության և պատմության ոլորտի հետազոտություններին. խոշոր կորպորացիաները երբեմն աջակցում էին ճարտարագիտական ծրագրերին: Հետդոկտորական կրթաթոշակը հիմնադրվել է Ռոքֆելեր հիմնադրամի կողմից 1919 թվականին: Միևնույն ժամանակ, առաջատար համալսարանները, համագործակցելով գիտական ընկերությունների հետ, ստեղծել են գիտական ամսագրերի ցանց: «Հրատարակվիր կամ կորիր»-ը (Publish or perish) դարձել է առաջխաղացման բանաձև հետազոտական համալսարանների դասախոսական կազմի համար: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ամբողջ երկրի պետական համալսարանները մեծապես ընդլայնել են բակալավրիատի ընդունելությունը և էնտուզիազմով ավելացրել հետազոտական ծրագրեր, որոնք հանգեցնում էին մագիստրոսական կամ դոկտորական աստիճանների: Նրանց հետբուհական ֆակուլտետները պետք է ունենային հրապարակումների և հետազոտական դրանտների համապատասխան պատմություն: 20-րդ դարի վերջին «հրատարակվիր կամ կորիր» սկզբունքն ավելի ու ավելի կարևոր է դարձել քոլեջներում և ավելի փոքր համալսարաններում[37]։

Հարավաֆրիկացի PhD շրջանավարտ (աջից՝ հանդիսավոր զգեստով)

PhD աստիճանի շնորհման մանրամասն պահանջները տարբերվում են ողջ աշխարհում և նույնիսկ բուհից բուհ: PhD ծրագրում դիտարկվելու համար ուսանողից երբեմն պահանջվում է ունենալ պատվավոր բակալավրի (Honours) կամ Մագիստրոսի աստիճան՝ բարձր ակադեմիական առաջադիմությամբ[38]։ Օրինակ՝ Կանադայում, Հնդկաստանում, Շվեդիայում և Դանիայում բազմաթիվ համալսարաններ PhD աստիճան ստանալու համար հետազոտությունից զատ պահանջում են նաև ուսումնական դասընթացների (coursework) անցնում: Այլ երկրներում (ինչպիսին է Մեծ Բրիտանիան) ընդհանուր առմամբ նման պայման չկա, թեև սա տարբերվում է՝ կախված համալսարանից և ոլորտից[39]։ Որոշ առանձին համալսարաններ կամ ֆակուլտետներ սահմանում են հավելյալ պահանջներ այն ուսանողների համար, որոնք դեռ չունեն Բակալավրի աստիճան կամ դրան համարժեք կամ ավելի բարձր որակավորում: PhD ընդունելության հաջող դիմում ներկայացնելու համար հաճախ պահանջվում են ակադեմիական տեղեկագրերի (transcripts) պատճեններ, երաշխավորագրեր, հետազոտական առաջարկ (research proposal) և ինքնակենսագրական էսսե (personal statement): Համալսարանների մեծ մասը նախքան ընդունումը հրավիրում է նաև հատուկ հարցազրույցի:

Ատենախոսը պետք է ներկայացնի նախագիծ, թեզ կամ ատենախոսություն, որը հաճախ կազմված է ինքնուրույն ակադեմիական հետազոտության արդյունքներից և սկզբունքորեն արժանի է հրատարակման գրախոսվող համատեքստում[7]։ Բացի այդ, որոշ PhD ծրագրեր, հատկապես բնական գիտությունների ոլորտում, պահանջում են մեկից երեք հրապարակված հոդված գրախոսվող ամսագրերում: Բազմաթիվ երկրներում ատենախոսը պետք է պաշտպանի այս աշխատանքը համալսարանի կողմից նշանակված փորձագետ-քննիչների հանձնաժողովի առջև. այս պաշտպանությունը որոշ երկրներում բաց է հանրության համար, իսկ այլ երկրներում անցկացվում է դռնփակ: Կան երկրներ, որտեղ ատենախոսությունը փորձաքննվում է փորձագետ-քննիչների հանձնաժողովի կողմից, որը սահմանում է, թե արդյոք ատենախոսությունը սկզբունքորեն ընդունելի է, և նշում է այն խնդիրները, որոնք պետք է լուծվեն նախքան ատենախոսության հաստատումը:

Ոչ անգլախոս աշխարհի որոշ համալսարաններ սկսել են որդեգրել անգլախոս PhD աստիճանի չափանիշներին նմանատիպ չափանիշներ իրենց հետազոտական դոկտորականների համար (տես Բոլոնիայի գործընթաց)[40]։

PhD ուսանողից կամ ատենախոսից ավանդաբար պահանջվել է սովորել համալսարանական քամպուսում՝ անմիջական ղեկավարությամբ: Հեռավար կրթության և էլեկտրոնային ուսուցման տեխնոլոգիաների տարածման հետ մեկտեղ որոշ համալսարաններ այժմ ընդունում են ուսանողների, որոնք գրանցված են հեռավար կամ հեռակա/մասնակի զբաղվածության ռեժիմով:

«Սենդվիչ-PhD» (sandwich PhD) ծրագրում PhD ատենախոսները իրենց ուսումնառության ամբողջ ժամանակահատվածը չեն անցկացնում նույն համալսարանում: Փոխարենը, PhD ատենախոսները ծրագրի առաջին և վերջին շրջանն անցկացնում են իրենց մայր համալսարաններում, իսկ դրանց միջև ընկած հատվածում հետազոտություն են իրականացնում մեկ այլ հաստատությունում կամ անցկացնում են դաշտային հետազոտություն[41]։ Երբեմն «սենդվիչ-PhD»-ն կարող է շնորհվել երկու համալսարանների կողմից համատեղ[42]։

Հնարավոր է ընդլայնել PhD ուսանողի հետազոտական ոլորտը՝ ավելացնելով երկրորդական մասնագիտացման առարկա (minor subject) մեկ այլ գիտակարգի շրջանակում[43][44]։

Արժեք և քննադատություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ակադեմիական կարիերան ընդհանուր առմամբ պահանջում է PhD աստիճան, թեև որոշ երկրներում հնարավոր է հասնել համեմատաբար բարձր պաշտոնների առանց դոկտորականի: Հյուսիսային Ամերիկայում պրոֆեսորներից ավելի ու ավելի է պահանջվում PhD ունենալ, և PhD ունեցող դասախոսական կազմի տոկոսը կարող է օգտագործվել որպես համալսարանների վարկանիշավորման չափանիշ[45]։

Շարժառիթը կարող է ներառել նաև աշխատավարձի ավելացումը, սակայն շատ դեպքերում սա այդ արդյունքը չի տալիս: Մեծ Բրիտանիայի Ուորվիքի համալսարանի հետազոտող Բերնարդ Հ. Քեյսիի հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ բոլոր մասնագիտությունների գծով PhD աստիճանները ապահովում են 26% եկամտի հավելավճար չհավատարմագրված շրջանավարտների համեմատ, սակայն նշում է, որ մագիստրոսի աստիճանն արդեն իսկ ապահովում է 23% հավելավճար, իսկ բակալավրինը՝ 14%: Թեև սա փոքր հատույց է անհատի համար (կամ նույնիսկ ընդհանուր դեֆիցիտ, երբ հաշվի են առնվում ուսման վարձը և ուսուցման ընթացքում կորցրած եկամուտները), նա պնդում է, որ հավելյալ հետազոտական վերապատրաստումից ստացվում են զգալի օգուտներ հասարակության համար[46]։ Այնուամենայնիվ, որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ չափազանց բարձր որակավորում ունեցող աշխատողները հաճախ ավելի քիչ բավարարված են և ավելի քիչ արդյունավետ իրենց աշխատանքու[47]։ Այս դժվարություններն ավելի ու ավելի են զգում մասնագիտական աստիճաններ (օրինակ՝ իրավաբանական դպրոց) ավարտած շրջանավարտները, որոնք փորձում են աշխատանք գտնել: PhD ուսանողները ստիպված են եղել պարտքեր վերցնել՝ իրենց աստիճանը ստանալու համար[48][49]։

PhD-ն երբեմն համարվել է անհրաժեշտ որակավորում զբաղվածության որոշակի ոլորտներում, ինչպիսիք են արտաքին քաղաքականության ուղեղային կենտրոնները (think-tanks). U.S. News & World Report-ը 2013 թվականին գրել է, որ «եթե առնվազն մագիստրոսի աստիճան ունենալը de rigueur (պարտադիր) է Վաշինգտոնի արտաքին քաղաքականության աշխարհում, զարմանալի չէ, որ շատերը սկսում են զգալ, որ PhD-ն անհրաժեշտ էսկալացիա է՝ ապագա գործատուներին ուղղված թանկարժեք ազդանշանման (signalling) ևս մեկ դեպք»[50]։ Նմանապես, Ավստրալիայի պետական ծառայության մասին հոդվածում նշվում է, որ «պետական ծառայության մեջ կրթական ինֆլյացիան (credentialism) հանգեցնում է նրան, որ շրջանավարտների հաստիքների դրամատիկ աճող քանակությունն անցնում է PhD-ներին, իսկ մագիստրոսի աստիճանը դառնում է ընդունելության բազային մակարդակի որակավորում»[51]։

The Economist ամսագիրը 2010 թվականին հրապարակել է հոդված՝ մեջբերելով տարբեր քննադատություններ PhD-ների վիճակի վերաբերյալ: Դրանք ներառում էին տնտեսագետ Ռիչարդ Բ. Ֆրիմանի կանխատեսումն առ այն, որ, հիմնվելով մինչև 2000 թվականի տվյալների վրա, ԱՄՆ-ում կենսաբանական գիտությունների PhD ուսանողների միայն 20%-ը կստանա դասախոսական հաստիք, և որ Կանադայում հետդոկտորական հետազոտողների (postdoc) 80%-ը վաստակել է շինարարական աշխատողի միջին աշխատավարձին հավասար կամ դրանից պակաս ($38,600 տարեկան): Համաձայն հոդվածի՝ միայն ամենաարագ զարգացող երկրներում (օրինակ՝ Չինաստան կամ Բրազիլիա) կա PhD-ների պակաս[47]։ 2022 թվականին Nature-ը հայտնել է, որ ԱՄՆ-ում կենսաբանական գիտությունների PhD ուսանողների աշխատավարձերը չեն ծածկում ապրուստի ծախսերը[52]։

ԱՄՆ բարձրագույն կրթության համակարգը հաճախ քիչ խթաններ է առաջարկում ուսանողներին PhD ծրագրերով արագ առաջ մղելու համար և նույնիսկ կարող է խրախուսել նրանց դանդաղեցումը: Այս խնդրին դիմակայելու համար Միացյալ Նահանգները 1970 թվականին ներմուծել է Արվեստի դոկտոր (Doctor of Arts) աստիճանը՝ Կարնեգի հիմնադրամի մեկնարկային ֆինանսավորմամբ: Արվեստի դոկտորի աստիճանի նպատակն էր կրճատել աստիճանն ավարտելու համար պահանջվող ժամանակը՝ կենտրոնանալով մանկավարժության, այլ ոչ թե հետազոտության վրա, թեև Արվեստի դոկտորը դեռևս պարունակում է զգալի հետազոտական բաղադրիչ: Գերմանիան այն սակավաթիվ ազգերից է, որն անդրադառնում է այս խնդիրներին, և նա դա անում է PhD ծրագրերը վերակոնցեպտուալացնելով որպես ակադեմիայից դուրս, բայց բարձր մակարդակի պաշտոններում կարիերայի համար վերապատրաստում: Այս զարգացումը կարելի է տեսնել PhD ունեցողների հսկայական քանակի մեջ (սովորաբար իրավունքի, ճարտարագիտության և տնտեսագիտության ոլորտներում) ամենաբարձր կորպորատիվ և վարչական պաշտոններում:

Մարկ Կ. Թեյլորը 2011 թվականին Nature-ում կարծիք է հայտնել, որ ԱՄՆ-ում գրեթե բոլոր ոլորտներում PhD ծրագրերի ամբողջական բարեփոխում է անհրաժեշտ, և որ անհրաժեշտ փոփոխություններ անելու ճնշումը պետք է գա բազմաթիվ աղբյուրներից (ուսանողներ, ադմինիստրատորներ, պետական և մասնավոր секторներ և այլն)[53]։ Nature-ի այլ հոդվածներ նույնպես քննարկել են PhD-ի բարեփոխման հարցը[54][55][56]։

Ֆրիման Դայսոնը, որն այն ժամանակ Պրինսթոնի հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի պատվավոր պրոֆեսոր էր, դեմ էր PhD համակարգին և չուներ PhD աստիճան[57]։

Գիտական աստիճաններն ըստ երկրների

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն իր Կրթության միջազգային ստանդարտ դասակարգման (ISCED) մեջ նշում է, որ. «ISCED 8-րդ մակարդակում դասակարգվելիք ծրագրերը ողջ աշխարհում անվանվում են տարբեր կերպ, ինչպիսիք են՝ PhD, DPhil, D.Lit, D.Sc, LL.D, Դոկտորանտուրա կամ համանման այլ տերմիններ: Այնուամենայնիվ, «դոկտոր» անվանմանը նմանատիպ ծրագրերը պետք է ներառվեն ISCED 8-րդ մակարդակում միայն այն դեպքում, եթե դրանք բավարարում են 263-րդ պարբերությունում նկարագրված չափանիշներին: Միջազգային համադրելիության նպատակով «դոկտորական կամ համարժեք» տերմինն օգտագործվում է ISCED 8-րդ մակարդակը նշելու համար»։

Ազգային առանձնահատկություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանախոս երկրներում, Արևելյան Եվրոպայի երկրների մեծ մասում, նախկին Խորհրդային Միության հաջորդական պետություններում, Աֆրիկայի, Ասիայի մեծ մասում և իսպանախոս բազմաթիվ երկրներում Փիլիսոփայության դոկտորին համապատասխանող աստիճանը պարզապես կոչվում է «Դոկտոր» (Doktor), իսկ մասնագիտական ոլորտը տարբերակվում է լատիներեն վերջամասով (օրինակ՝ "Dr. med."՝ Doctor medicinae -ի համար, Բժշկության դոկտոր, "Dr. rer. nat."՝ Doctor rerum naturalium -ի համար, Բնական գիտությունների դոկտոր, "Dr. phil."՝ Doctor philosophiae -ի համար, Փիլիսոփայության դոկտոր, "Dr. iur."՝ Doctor iuris -ի համար, Իրավաբանության դոկտոր)[58]։

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգենտինայում պետական համալսարանի PhD ծրագիր ընդունվելու համար պահանջվում է մագիստրոսի կամ լիցենցիատի աստիճանով ուսումնառության ամբողջական ավարտ: Ոչ արգենտինական մագիստրոսական տիտղոսները ընդհանուր առմամբ ընդունվում են PhD ծրագրերում, եթե աստիճանը ստացվել է ճանաչված համալսարանից:

Ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած հետբուհական ուսանողների զգալի մասն իր ուսման վարձն ու ապրուստի ծախսերը ֆինանսավորում է մասնավոր և պետական հաստատություններում դասավանդելու կամ հետազոտական աշխատանք կատարելու միջոցով, միջազգային հաստատությունները, ինչպիսիք են Ֆուլբրայթի ծրագիրը և Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունը (ԱՊԿ/OAS), հայտնի են ուսման վարձի լրիվ կրթաթոշակներ տրամադրելով՝ ներառյալ կացության հատկացումները[59]։

Մյուսները ֆինանսավորման համար դիմում են CONICET-ին՝ Գիտական և տեխնիկական հետազոտությունների ազգային պետական մարմնին, որն այս նպատակով ամեն տարի սովորաբար շնորհում է ավելի քան հազար կրթաթոշակ՝ դրանով իսկ երաշխավորելով, որ բազմաթիվ PhD ատենախոսներ մնան համակարգում:

Ավարտական պահանջներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որպես ասպիրանտ առնվազն երկու տարվա հետազոտություն և դասընթացներ անցնելուց հետո ատենախոսը պետք է ցույց տա հավաստի և ինքնուրույն ավանդ իր գիտելիքների որոշակի ոլորտում՝ ակադեմիական գերազանցության շրջանակներում[60]։ Դոկտորանտի աշխատանքը պետք է ներկայացվի ղեկավարի կամ տնօրենի վերահսկողությամբ պատրաստված և Դոկտորական հանձնաժողովի կողմից գրախոսված ատենախոսության տեսքով: Այս հանձնաժողովը պետք է կազմված լինի ծրագրից դուրս գտնվող քննիչներից, և նրանցից առնվազն մեկը պետք է լինի նաև տվյալ հաստատությունից դուրս: Դոկտորի ակադեմիական աստիճանը՝ համապատասխան գիտության ոլորտում, որտեղ ատենախոսն իր ներդրումն է ունեցել ինքնուրույն և խիստ հետազոտությամբ, շնորհվում է ատենախոսության հաջող պաշտպանությունից հետո[61]։

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրալիայում PhD ծրագրի ընդունելությունը դիմորդներից պահանջում է ցույց տալ առաջարկվող ուսումնասիրության ոլորտում հետազոտություն իրականացնելու կարողություն: Ստանդարտ պահանջը պատվավոր բակալավրի (bachelor honours) աստիճանն է՝ առաջին կարգի կամ բարձր երկրորդ կարգի պատվո կարգով: Հետազոտական մագիստրոսական աստիճանները և 25% հետազոտական բաղադրիչ պարունակող ուսումնական մագիստրոսական աստիճանները սովորաբար համարվում են համարժեք: Հետազոտական մագիստրոսական ծրագրերի ուսանողների համար հնարավոր է նաև «բարձրացնել» կարգավիճակը մինչև PhD ատենախոսի՝ բավարար առաջադիմություն ցուցաբերելուց հետո:

Կրթաթոշակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

PhD ուսանողներին երբեմն առաջարկվում է կրթաթոշակ՝ իրենց PhD աստիճանի համար ուսանելու նպատակով: Դրանցից ամենատարածվածը պետության կողմից ֆինանսավորվող Ավստրալիական հետբուհական մրցանակն էր (APA)՝ մինչև 2017 թվականին դրա լուծարումը: Այն փոխարինվել է Հետազոտական վերապատրաստման ծրագրով (RTP), որը շնորհվում է «բացառիկ հետազոտական ներուժ» ունեցող ուսանողներին և տրամադրում է ապրուստի թոշակ ուսանողներին՝ տարեկան մոտ 34,000 ավստրալիական դոլարի չափով (առանց հարկման): RTP-ները վճարվում են 3 տարի ժամկետով, մինչդեռ 6-ամսյա երկարաձգումը սովորաբար հնարավոր է ուսանողի հսկողությունից դուրս գտնվող հապաղումները վկայակոչելիս[62]։ Որոշ համալսարաններ ֆինանսավորում են նաև նմանատիպ կրթաթոշակ, որը համապատասխանում է APA-ի գումարին: Ապրուստի ծախսերի անընդհատ աճի պատճառով բազմաթիվ PhD ուսանողներ ստիպված են եղել ապրել աղքատության շեմից ցածր[63]։ Ավելի տարածված RTP և համալսարանական կրթաթոշակներից զատ, ավստրալացի ուսանողներն ունեն կրթաթոշակային ֆինանսավորման այլ աղբյուրներ, որոնք գալիս են արդյունաբերությունից, մասնավոր ձեռնարկություններից և կազմակերպություններից:

Ուսման վարձեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրալիայի քաղաքացիներից, մշտական բնակիչներից և Նոր Զելանդիայի քաղաքացիներից իրենց PhD-ի կամ հետազոտական մագիստրոսի աստիճանի համար ուսման վարձ չի գանձվում, բացառությամբ որոշ համալսարաններում ուսանողական ծառայությունների և հարմարությունների վարձի (SSAF), որը սահմանվում է յուրաքանչյուր համալսարանի կողմից և սովորաբար ներառում է Ավստրալիայի կառավարության կողմից թույլատրված առավելագույն գումարը: Բոլոր վարձերը, բացառությամբ SSAF-ի, վճարվում են Ավստրալիայի կառավարության կողմից՝ Հետազոտական վերապատրաստման ծրագրի շրջանակներում[64]։ Միջազգային ուսանողները և ուսումնական մագիստրոսական ծրագրերի ուսանողները պետք է վճարեն ուսման վարձեր, եթե դրանք ծածկելու համար կրթաթոշակ չեն ստանում:

Ավարտական պահանջներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավարտական պահանջները տարբերվում են: Ավստրալիական PhD ծրագրերի մեծ մասը չունի պարտադիր ուսումնական դասընթացների բաղադրիչ: Աստիճանին կցված կրեդիտային միավորները ամբողջությամբ հետազոտության արդյունքն են, որը սովորաբար 80,000 բառանոց ատենախոսություն է[65], որն էական նոր ավանդ է ներդնում ոլորտում: Բարձրագույն հետազոտական աստիճան (HDR) ստացող ուսանողների վրա հրատարակվելու վերջին շրջանի ճնշումը հանգեցրել է հրապարակումներով PhD-ի նկատմամբ հետաքրքրության աճին՝ ի հակադրություն ավանդական ատենախոսությամբ PhD-ի. սա սովորաբար պահանջում է նվազագույնը երկու հրապարակում, ինչպես նաև ատենախոսության ավանդական տարրեր, ինչպիսիք են ներածական էկզեգեզը (մեկնաբանությունը) և հոդվածներիմիջև կապող գլուխները:[66] PhD ատենախոսությունն ուղարկվում է արտաքին քննիչների, որոնք հետազոտության ոլորտի փորձագետներ են և ներգրավված չեն եղել աշխատանքում: Քննիչները առաջադրվում են ատենախոսի համալսարանի կողմից, և նրանց ինքնությունը հաճախ չի հայտնվում ատենախոսին մինչև քննության ավարտը: Պաշտոնական բանավոր պաշտպանությունը սովորաբար ատենախոսության փորձաքննության մաս չի կազմում, մեծ մասամբ այն հեռավորությունների պատճառով, որոնք ստիպված կլինեին անցնել արտասահմանյան քննիչները. այնուամենայնիվ, 2016 թվականից ի վեր ավստրալիական բազմաթիվ համալսարաններում նկատվում է սա ներդնելու միտում: Հարավային Ավստրալիայի համալսարանում PhD ատենախոսները, որոնք սկսել են 2016 թվականի հունվարից հետո, այժմ իրականացնում են բանավոր պաշտպանություն առցանց կոնֆերանսի միջոցով՝ երկու քննիչների հետ[67]։

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանադայի համալսարաններում դոկտորական ծրագրի ընդունելությունը սովորաբար պահանջում է հարակից ոլորտում մագիստրոսի աստիճանի ավարտ՝ բավարար բարձր գնահատականներով և ապացուցված հետազոտական կարողությամբ: Որոշ դեպքերում ուսանողը կարող է պատվավոր բակալավրի աստիճանից անմիջապես անցնել PhD ծրագրի. այլ ծրագրեր թույլ են տալիս ուսանողին արագացված կարգով անցնել դոկտորական ծրագրի մագիստրոսական ծրագրում մեկ տարվա բացառիկ աշխատանքից հետո (առանց մագիստրոսի աստիճանն ավարտելու անհրաժեշտության)[68]։

Դիմումի փաթեթը սովորաբար ներառում է հետազոտական առաջարկ (research proposal), երաշխավորագրեր, ակադեմիական տեղեկագրեր (transcripts), իսկ որոշ դեպքերում՝ գրավոր աշխատանքի նմուշ կամ Graduate Record Examinations (GRE) քննության արդյունքներ: PhD ապագա ուսանողների համար ընդհանուր չափանիշ է համապարփակ կամ որակավորման քննությունը. սա գործընթաց է, որը հաճախ սկսվում է հետբուհական ծրագրի երկրորդ տարում: Ընդհանուր առմամբ, որակավորման քննության հաջող հանձնումը թույլ է տալիս շարունակել ուսումը հետբուհական ծրագրում: Այս քննության ձևաչափերը ներառում են բանավոր քննություն ուսանողի ֆակուլտետային հանձնաժողովի (կամ առանձին որակավորման հանձնաժողովի) կողմից, կամ գրավոր թեստեր, որոնք նախատեսված են մասնագիտացված ոլորտում ուսանողի գիտելիքները ցուցադրելու համար (տես ստորև), կամ երկուսը միասին:

Անգլախոս համալսարաններում ուսանողից կարող է պահանջվել նաև ցուցադրել անգլերեն լեզվի իմացություն, սովորաբար ստանդարտացված քննությունում ընդունելի միավոր ստանալու միջոցով (օրինակ՝ Test of English as a Foreign Language): Կախված ոլորտից՝ ուսանողից կարող է պահանջվել նաև ցուցադրել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ լեզուների իմացություն: Ֆրանսախոս համալսարաններ դիմող ապագա ուսանողը նույնպես կարող է ստիպված լինել ցուցադրել անգլերեն լեզվի որոշակի իմացություն:

Ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած որոշ ուսանողներ աշխատում են համալսարանից դուրս (կամ համալսարանի ներսում ուսանողական աշխատատեղերում), որոշ ծրագրերում ուսանողներին խորհուրդ է տրվում (կամ նրանք պետք է համաձայնեն) շաբաթական 10 ժամից ավելի չհատկացնել իրենց ուսումից դուրս գործունեությանը (օրինակ՝ աշխատանքին), հատկապես, եթե նրանց ֆինանսավորում է տրամադրվել: Խոշոր և հեղինակավոր կրթաթոշակների համար, ինչպիսիք են NSERC-ի և Fonds québécois de la recherche sur la nature et les technologies-ի կողմից տրամադրվողները, սա բացարձակ պահանջ է:

Կանադական որոշ համալսարաններում PhD ուսանողների մեծ մասը ստանում է պարգևատրում, որը համարժեք է առաջին չորս տարիների ուսման վարձի մի մասին կամ ամբողջ գումարին (սա երբեմն կոչվում է ուսման վարձի հետաձգում կամ ուսման վարձից ազատում): Ֆինանսավորման այլ աղբյուրներ ներառում են դասախոսի ասիստենտի (teaching assistant) և հետազոտողի ասիստենտի (research assistant) հաստիքները. որպես դասախոսի ասիստենտ աշխատելու փորձը խրախուսվում է, բայց պարտադիր չէ բազմաթիվ ծրագրերում: Որոշ ծրագրեր կարող են պահանջել բոլոր PhD ատենախոսներից դասավանդել, ինչը կարող է արվել իրենց ղեկավարի կամ հիմնական դասախոսական կազմի վերահսկողությամբ: Ֆինանսավորման այս աղբյուրներից բացի, կան նաև տարբեր մրցույթային կրթաթոշակներ, դրամաշնորհներ և պարգևներ, ինչպիսիք են դաշնային կառավարության կողմից առաջարկվողները՝ NSERC-ի, CIHR-ի կամ SSHRC-ի միջոցով[69]։

Ավարտական պահանջներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր առմամբ, ուսումնառության առաջին երկու տարիները հատկացվում են դասընթացների ավարտին և համապարփակ քննությունների հանձնմանը: Այս փուլում ուսանողը հայտնի է որպես «PhD ուսանող» կամ «դոկտորանտ»: Սովորաբար ակնկալվում է, որ ուսանողն ավարտած կլինի իր պարտադիր դասընթացների մեծ մասը մինչև այս փուլի ավարտը: Բացի այդ, սովորաբար պահանջվում է, որ առաջին գրանցումից հետո տասնութից երեսունվեց ամսվա ընթացքում ուսանողն հաջողությամբ հանձնած լինի համապարփակ քննությունները:

Համապարփակ քննությունները հաջողությամբ հանձնելուց հետո ուսանողը դառնում է «PhD ատենախոս» (PhD candidate): Այս փուլից սկսած՝ ուսանողի ժամանակի հիմնական մասը հատկացվելու է իր սեփական հետազոտությանը, որն ավարտվում է PhD ատենախոսության պատրաստմամբ: Վերջնական պահանջն ատենախոսության բանավոր պաշտպանությունն է, որը որոշ համալսարաններում բաց է հանրության համար, իսկ որոշներում՝ ոչ: Կանադական համալսարանների մեծ մասում PhD աստիճան ստանալու համար պահանջվող ժամանակը սովորաբար տատանվում է չորսից վեց տարվա միջակայքում: Այնուամենայնիվ, հազվադեպ չէ, երբ ուսանողները չեն կարողանում ավարտել բոլոր պահանջները վեց տարվա ընթացքում, հատկապես հաշվի առնելով, որ ֆինանսավորման փաթեթները հաճախ աջակցում են ուսանողներին ընդամենը երկուսից չորս տարի. շատ ֆակուլտետներ թույլատրում են ծրագրի երկարաձգում՝ ատենախոսության ղեկավարի կամ ամբիոնի վարիչի հայեցողությամբ: Գոյություն ունեն այլընտրանքային կարգավորումներ, որոնց համաձայն ուսանողին թույլատրվում է դադարեցնել իր գրանցումը ծրագրում վեց տարվա ավարտին և վերագրանցվել այն բանից հետո, երբ ատենախոսությունը պատրաստ է լինում սևագիր տարբերակով: Ընդհանուր կանոնն այն է, որ հետբուհական ուսանողները պարտավոր են վճարել ուսման վարձ, մինչև ատենախոսության նախնական տարբերակը չընդունվի ատենախոսությունների բաժնի կողմից: Այլ կերպ ասած, եթե PhD ուսանողը հետաձգում է իր ատենախոսության նախնական ներկայացումը, նա պահպանում է վճարումներ կատարելու պարտավորությունը մինչև այն պահը, երբ ատենախոսությունը պատշաճ կերպով ընդունվի[70]։

Չինաստանում դոկտորական ծրագրերին կարելի է դիմել անմիջապես բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո կամ մագիստրոսի աստիճան ստանալուց հետո: Նրանք, ովքեր դոկտորական ծրագրին դիմում են անմիջապես բակալավրի աստիճանից հետո, դոկտորի աստիճան ստանալու համար սովորաբար պահանջվում է չորսից հինգ տարի, և այդ ընթացքում նրանց մագիստրոսի աստիճան չի շնորհվում[71]։

Դոկտորական մակարդակի դասընթացները հիմնականում ավարտվում են առաջին և երկրորդ տարիներին, իսկ մնացած տարիներն անցկացվում են փորձարկումներ/հետազոտություններ կատարելու և հոդվածներ գրելու վրա: Համալսարանների մեծ մասում դոկտորական ուսուցման առավելագույն տևողությունը 7 տարի է: Եթե դոկտորանտը չի ավարտում իր աստիճանը 7 տարվա ընթացքում, ամենայն հավանականությամբ նա կարող է ստանալ միայն ուսումնառության տեղեկանք՝ առանց որևէ աստիճանի[71]։

Չինաստանն ունի ակադեմիական աստիճանների տասներեք օրենսդրական տեսակ, որոնք տարածվում են նաև դոկտորանտուրայի վրա: Չնայած անվանումների տարբերությանը՝ դոկտորական աստիճանի այս բոլոր տասներեք տեսակներն էլ հետազոտական և ակադեմիական աստիճաններ են, որոնք համարժեք են PhD աստիճանին: Այս տասներեք դոկտորական աստիճաններն են[72]․

  • Փիլիսոփայության դոկտոր (փիլիսոփայության մասնագիտության համար)
  • Տնտեսագիտության դոկտոր
  • Իրավաբանության դոկտոր
  • Մանկավարժության դոկտոր
  • Գրականագիտության դոկտոր
  • Պատմագիտության դոկտոր
  • Գիտությունների դոկտոր (Բնական գիտություններ)
  • Ճարտարագիտության դոկտոր
  • Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր
  • Բժշկության դոկտոր (համարժեք է բժշկական գիտությունների PhD-ին)
  • Ռազմական գիտությունների դոկտոր
  • Կառավարման (մենեջմենթի) դոկտոր
  • Կերպարվեստի դոկտոր[72]։

Միջազգային ակադեմիական հաղորդակցության մեջ չինական դոկտորական աստիճան ստացած անձինք երբեմն իրենց դոկտորական աստիճանի անվանումները թարգմանում են որպես PhD ըստ մասնագիտության (օրինակ՝ PhD in Engineering, Computer Science), որպեսզի հեշտացնեն գործընկերների ընկալումը:

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոլումբիայում PhD ծրագրի ընդունելության համար որոշ համալսարաններում, հատկապես պետական համալսարաններում, կարող է պահանջվել մագիստրոսի աստիճան (Magíster): Այնուամենայնիվ, առանձին դեպքերում կարելի է դիմել նաև ուղղակի դոկտորանտուրայի համար՝ համաձայն ատենախոսության առաջարկի վերաբերյալ հանձնաժողովի հանձնարարականների:

Ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոլումբիայում հետբուհական ուսանողների մեծ մասը ստիպված է ֆինանսավորել իրենց ուսման վարձերը դասախոսի ասիստենտի հաստիքների կամ հետազոտական աշխատանքների միջոցով: Որոշ հաստատություններ, ինչպիսիք են Colciencias-ը, Colfuturo-ն, CeiBA-ն և Icetex-ը, շնորհում են կրթաթոշակներ կամ տրամադրում են աջակցություն ներվող վարկերի տեսքով[73]:

Ավարտական պահանջներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկու կամ երկուուկես տարի անց ակնկալվում է, որ դոկտորանտի հետազոտական աշխատանքը ներկայացվելու է բանավոր որակավորման ձևաչափով, որտեղ ներկայացվում են առաջարկություններ և ուղղումներ հետազոտության հիպոթեզի ու մեթոդաբանության, ինչպես նաև հետազոտական աշխատանքի ընթացքի վերաբերյալ: PhD աստիճանը շնորհվում է միայն ատենախոսության հաջող պաշտպանությունից հետո (ընդունվելուց չորս կամ հինգ տարի անց), ընդ որում՝ դեպքերի մեծ մասում պահանջվում է նաև, որ ամենակարևոր արդյունքները հրատարակված լինեն առնվազն մեկ գրախոսվող բարձր ազդեցության գործակից (impact factor) ունեցող միջազգային ամսագրում:

Ֆինլանդիայում filosofian tohtori (կրճատ՝ FT) աստիճանը շնորհվում է ավանդական համալսարանների կողմից, ինչպիսին է Հելսինկիի համալսարանը: Պահանջվում է մագիստրոսի աստիճան, իսկ դոկտորանտուրան միավորում է մոտ 4–5 տարվա հետազոտություն (որը կազմում է 3–5 գիտական հոդված, որոնցից մի քանիսում ատենախոսը պետք է լինի առաջին հեղինակ) և 60 ECTS կրեդիտային միավորի ուսումնառություն[74]: Այլ համալսարաններ, ինչպիսին է Աալտոյի համալսարանը, շնորհում են այնպիսի աստիճաններ, ինչպիսիք են tekniikan tohtori (TkT, ճարտարագիտություն), taiteen tohtori (TaT, արվեստ) և այլն, որոնք անգլերեն թարգմանվում են որպես Գիտությունների դոկտոր (D.Sc.), և դրանք ձևականորեն համարժեք են: Լիցենցիատի (filosofian lisensiaatti կամ FL) աստիճանը պահանջում է ընդամենը 2–3 տարվա հետազոտություն և երբեմն անցնում են նախքան FT-ն:

Մինչև 1984 թվականը Ֆրանսիայում գոյություն ունեին երեք հետազոտական դոկտորականներ՝ Պետական դոկտորանտուրան (doctorat d'État, հին դոկտորանտուրան, որը ներդրվել էր 1808 թվականին), երրորդ ցիկլի դոկտորանտուրան (doctorat de troisième cycle, ստեղծվել է 1954 թվականին և ավելի կարճ էր, քան Պետական դոկտորանտուրան) և դոկտոր-ինժեների դիպլոմը (diplôme de docteur-ingénieur, ստեղծվել է 1923 թվականին)՝ տեխնիկական հետազոտությունների համար: 1984 թվականից հետո մնաց դոկտորական աստիճանի միայն մեկ տեսակ, որը կոչվում է «դոկտորանտուրա» (Doctorat): Վերջինս համարժեք է PhD-ին:

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

PhD աստիճան հայցող ուսանողները նախ պետք է ավարտեն մագիստրոսական ծրագիր, որը տևում է երկու տարի՝ բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո (ընդհանուր առմամբ հինգ տարի): Ատենախոսը պետք է դիմի դոկտորական հետազոտական նախագծի համար, որը կապված է դոկտորական ծրագրի ընթացքում հաբիլիտացիա ունեցող գիտական ղեկավարի (Directeur de thèse կամ directeur doctoral) հետ:

PhD ընդունելությունը շնորհվում է դոկտորական դպրոցի (ֆրանսերեն՝ «école doctorale») կողմից: PhD ատենախոսը կարող է անցնել դոկտորական դպրոցի կողմից առաջարկվող որոշակի մասնագիտական վերապատրաստումներ՝ միևնույն ժամանակ շարունակելով իր հետազոտությունը լաբորատորիայում: Նրանց հետազոտությունը կարող է իրականացվել լաբորատորիայում, համալսարանում կամ ընկերությունում: Առաջին դեպքում ատենախոսները կարող են աշխատանքի ընդունվել համալսարանի կամ հետազոտական կազմակերպության կողմից: Վերջին դեպքում ընկերությունը աշխատանքի է ընդունում ատենախոսին, և նրա ղեկավարումն իրականացվում է ինչպես ընկերության կուրատորի, այնպես էլ լաբորատորիայի պրոֆեսորի կողմից: PhD աստիճանի ստացումը սովորաբար պահանջում է 3 տարի՝ մագիստրոսի աստիճանից հետո, սակայն առանձին դեպքերում այն կարող է ավելի երկար տևել:

Ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

PhD հետազոտությունների ֆինանսավորումը հիմնականում ստացվում է Ֆրանսիայի բարձրագույն կրթության և հետազոտությունների նախարարության հետազոտական ֆոնդերից: Ամենատարածված ընթացակարգը կարճաժամկետ աշխատանքային պայմանագիրն է, որը կոչվում է դոկտորական պայմանագիր. բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը գործատուն է, իսկ PhD ատենախոսը՝ աշխատակիցը: Այնուամենայնիվ, ատենախոսը կարող է դիմել ֆինանսավորման համար որևէ ընկերության, որը կարող է հյուրընկալել նրան իր տարածքում (ինչպես այն դեպքում, երբ PhD ատենախոսներն իրենց հետազոտությունն իրականացնում են ընկերությունում): Մեկ այլ հնարավոր իրավիճակում ընկերությունը և ինստիտուտը կարող են համատեղ ֆինանսավորման համաձայնագիր ստորագրել, որպեսզի ատենախոսը պահպանի պետական դոկտորական պայմանագիրը, բայց առօրյա ռեժիմով աշխատի ընկերությունում (օրինակ՝ սա հատկապես վերաբերում է (Ֆրանսիական) Գիտական համագործակցության հիմնադրամին): Բազմաթիվ այլ ռեսուրսներ գոյանում են տարածաշրջանային/քաղաքային որոշ նախագծերից, տարբեր ասոցիացիաներից և այլն:

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիայում դոկտորական ծրագրի ընդունելությունը հիմնականում իրականացվում է բարձրագույն աստիճանի (այսինքն՝ մագիստրոսի աստիճան, diplom, magister կամ staatsexamen) առկայության հիման վրա, որը հիմնականում պետք է լինի հարակից ոլորտում և միջինից բարձր գնահատականներով: Դիմորդը պետք է նաև համալսարանից գտնի հաստիքային պրոֆեսոր, որը դոկտորական ծրագրի ընթացքում կծառայի որպես ատենախոսության պաշտոնական խորհրդատու և ղեկավար (Betreuer)[75]: Այս ղեկավարին ոչ պաշտոնապես անվանում են Doktorvater կամ Doktormutter, որոնք բառացիորեն թարգմանվում են համապատասխանաբար որպես «դոկտորի հայր» և «դոկտորի մայր»: Պաշտոնական ընդունելությունը կոչվում է Promotionsverfahren-ի սկիզբ, իսկ աստիճանի վերջնական շնորհումը կոչվում է Promotion:

Դոկտորանտուրայի տևողությունը կախված է ոլորտից: Բժշկության ոլորտում դոկտորական աստիճանը կարող է տևել մեկ լրիվ ուսումնական տարուց պակաս, իսկ այլ ոլորտներում՝ երկուսից վեց տարի: Դոկտորական աստիճանների մեծ մասը շնորհվում է հետազոտության ոլորտի հատուկ լատիներեն անվանումներով (բացառությամբ ճարտարագիտության, որտեղ անվանումը գերմաներեն է)՝ բոլոր ոլորտների համար ընդհանուր անվանման փոխարեն (ինչպիսին է PhD-ն): Ամենակարևոր աստիճաններն են.

  • Dr. rer. nat. (rerum naturalium; բնական և ֆորմալ գիտություններ, այսինքն՝ ֆիզիկա, քիմիա, կենսաբանություն, մաթեմատիկա, համակարգչային գիտություն և տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, կամ հոգեբանություն),
  • Dr. phil. (philosophiae; հումանիտար գիտություններ, ինչպիսիք են փիլիսոփայությունը, բանասիրությունը, պատմությունը, ինչպես նաև հասարակական գիտություններ, ինչպիսիք են սոցիոլոգիան, քաղաքագիտությունը կամ հոգեբանությունը),
  • Dr. iur. (iuris; իրավագիտություն),
  • Dr. oec. (oeconomiae; տնտեսագիտություն),
  • Dr. rer. pol. (rerum politicarum; տնտեսագիտություն, բիզնեսի կառավարում, քաղաքագիտություն),
  • Dr. theol. (theologiae; աստվածաբանություն),
  • Dr. med. (medicinae; Բժշկություն),
  • Dr. med. dent. (medicinae dentariae; ստոմատոլոգիա),
  • Dr. med. vet. (medicinae veterinariae; անասնաբուժություն),
  • Dr. rer. med. (rerum medicarum; բժշկական գիտություն, հետազոտող, ոչ թե բժիշկ),
  • Dr.-Ing. (ճարտարագիտություն):

Գոյություն ունի ավելի քան հիսուն նման անվանում, որոնցից շատերը հազվադեպ են կամ այլևս չեն գործածվում: Որպես կոչում՝ աստիճանը սովորաբար գրվում է անվան դիմաց՝ կրճատ ձևով, օրինակ՝ Dr. rer. nat. Max Mustermann կամ Dr. Max Mustermann՝ ամբողջությամբ բաց թողնելով մասնագիտական անվանումը: Այնուամենայնիվ, մասնագիտական անվանումը բաց թողնելը թույլատրվում է միայն այն դեպքում, երբ դոկտորական աստիճանը պատվավոր դոկտորի կոչում չէ, որը պետք է նշվի Dr. h.c. ձևով (լատիներեն honoris causa բառերից):

Չնայած գերմանական դոկտորական աստիճանների մեծ մասը համարվում է PhD-ին համարժեք, բացառություն է կազմում բժշկական դոկտորի աստիճանը, որտեղ «դոկտորական» ատենախոսությունները հաճախ գրվում են բակալավրիատի ուսումնառության հետ զուգահեռ: Եվրոպական հետազոտական խորհուրդը 2010 թվականին որոշեց, որ այդ դոկտորական աստիճանները չեն համապատասխանում PhD հետազոտական աստիճանի միջազգային չափանիշներին[76][77]: Գերմանիայում գոյություն ունեն համալսարանական մակարդակի հաստատությունների տարբեր ձևեր, բայց միայն «Համալսարանների» պրոֆեսորները (Univ.-Prof.) կարող են ծառայել որպես դոկտորական ղեկավարներ. «Կիրառական գիտությունների համալսարանները» (Fachhochschulen) իրավունք չունեն դոկտորական աստիճաններ շնորհել[78], չնայած այս կանոնից որոշ բացառություններ կան[79]:

Կախված համալսարանից՝ դոկտորանտներից (Doktoranden) կարող է պահանջվել հաճախել պաշտոնական դասընթացների կամ դասախոսությունների, որոնցից մի քանիսը ներառում են նաև քննություններ կամ այլ գիտական առաջադրանքներ՝ որակավորման մեկ կամ մի քանի վկայականներ (Qualifikationsnachweise) ստանալու համար: Կախված համալսարանի դոկտորական կանոնակարգից (Promotionsordnung) և երբեմն դոկտորանտի կարգավիճակից՝ նման վկայականներ կարող են չպահանջվել: Սովորաբար, նույն համալսարանի նախկին ուսանողները, հետազոտող ասիստենտները կամ դասախոսները կարող են ազատվել լրացուցիչ դասընթացների հաճախելուց: Փոխարենը, մեկ պրոֆեսորի կամ խորհրդատվական հանձնաժողովի հոգաբարձության ներքո, նրանցից ակնկալվում է իրականացնել ինքնուրույն հետազոտություն: Դոկտորական ուսումնառությունից բացի, շատ դոկտորանտներ աշխատում են որպես դասախոսի ասիստենտներ, հետազոտող ասիստենտներ կամ դասախոսներ:

Շատ համալսարաններ հիմնել են հետազոտատար Graduiertenkolleg-ներ («ասպիրանտական քոլեջներ»), որոնք հետբուհական դպրոցներ են և ֆինանսավորում են տրամադրում դոկտորական ուսումնառության համար:

Դոկտորական ծրագրի տիպիկ տևողությունը կարող է մեծապես կախված լինել առարկայից և հետազոտական ոլորտից: Սովորաբար պահանջվում է երեքից հինգ տարվա լրիվ դրույքով հետազոտական աշխատանք: Ավարտելու միջին ժամկետը 4,5 տարի է[80]:

2014 թվականին նոր PhD շրջանավարտների միջին տարիքը 30,4 տարեկանն էր[81]:

Հնդկաստանում, որպես կանոն, դոկտորական ծրագրին ընդունվելու համար պահանջվում է մագիստրոսի աստիճան: BTech աստիճան ստանալուց հետո PhD ծրագրերում ուղղակի ընդունելություն կարող են տրամադրել Հնդկաստանի տեխնոլոգիական ինստիտուտները, Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հնդկական ինստիտուտները, Տեխնոլոգիական ազգային ինստիտուտները և Գիտական և նորարարական հետազոտությունների ակադեմիան: Որոշ առարկաների դեպքում Փիլիսոփայության մագիստրոսի (MPhil) աստիճանն ավարտելը նախապայման է PhD-ի համար ֆինանսավորում/կրթաթոշակ ստանալու համար:

Համալսարանական դրամաշնորհների հանձնաժողովի (UGC) կողմից սահմանված նոր կանոնների համաձայն՝ համալսարանները պետք է անցկացնեն Հետազոտական ունակությունների թեստեր ընդհանուր կարողությունների և ընտրված առարկայի վերաբերյալ[82]: Այս թեստերը հանձնելուց հետո ընտրված թեկնածուները պետք է հարցազրույց անցնեն առկա PhD ղեկավարի հետ և ներկայացնեն իրենց հետազոտական առաջարկի (աշխատանքային պլանի կամ համառոտագրի) շնորհանդեսը: Ուսումնառության ընթացքում թեկնածուները պետք է ներկայացնեն առաջընթացի հաշվետվություններ, ხოლო ուսումնական դասընթացը հաջողությամբ ավարտելուց հետո պահանջվում է անցկացնել նախնական շնորհանդես և վերջապես պաշտպանել իրենց ատենախոսությունը բաց պաշտպանության բանավոր քննության (viva-voce) ընթացքում: Հնդկաստանում պրոֆեսորի, դասախոսի կամ Կրտսեր հետազոտողի (Junior Research Fellowship) պաշտոններին դիմելու համար պարտադիր է որակավորվել Թեստավորման ազգային գործակալության (NTA) կողմից անցկացվող Ազգային որակավորման թեստին (NET)[83]:

Dottorato di ricerca-ն (հետազոտական դոկտորանտուրա), որը համառոտագրվում է որպես «Dott. Ric.» կամ «PhD», ակադեմիական աստիճան է, որը շնորհվում է առնվազն երեք տարի տևողությամբ դասընթացի ավարտին, որի ընդունելությունը հիմնված է ընդունելության քննությունների և բակալավրի («Laurea», երեք տարվա դիպլոմ) ու մագիստրոսի («Laurea Magistrale», երկու տարվա դիպլոմ) աստիճանների ակադեմիական վարկանիշների վրա: Չնայած ստանդարտ PhD-ն հետևում է Բոլոնիայի գործընթացին, MD–PhD ծրագիրը կարող է ավարտվել երկու տարում:

Իտալիայում դոկտորական ծրագիր (PhD) ստեղծած առաջին հաստատությունը Պիզայի բարձրագույն նորմալ դպրոցն էր (Scuola Normale Superiore di Pisa) 1927 թվականին՝ «Diploma di Perfezionamento» պատմական անվան ներքո[84][85]: Այնուհետև, հետազոտական դոկտորանտուրան կամ PhD-ն (Dottorato di ricerca ) Իտալիայում ներդրվել են օրենքով և Նախագահական հրամանագրով 1980 թվականին[86][87]՝ վերաբերելով ակադեմիական ուսուցման, վերապատրաստման և կազմակերպչական ու դասավանդման մեթոդների փորձարկման բարեփոխումներին[88][89]։

Իտալիայի բարձրագույն հետբուհական դպրոցները[90] (Scuola Superiore Universitaria )[91], որոնք նաև կոչվում են Գերազանցության դպրոցներ (Scuole di Eccellenza )[90][92], ինչպիսիք են Պիզայի բարձրագույն նորմալ դպրոցը և Սանտ Աննայի առաջատար հետազոտությունների դպրոցը, օրենքով[85][93] և MIUR դեկրետով դեռևս պահպանում են իրենց հեղինակավոր պատմական «Diploma di Perfezionamento» PhD կոչումը[94][95]։

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դոկտորական դասընթացները բաց են, առանց տարիքային կամ քաղաքացիության սահմանափակումների, բոլոր նրանց համար, ովքեր արդեն ունեն «laurea magistrale» (մագիստրոսի աստիճան) կամ արտերկրում ստացած նմանատիպ ակադեմիական աստիճան, որը ընդունելության քննությունների համար պատասխանատու հանձնաժողովի կողմից ճանաչվել է իտալական աստիճանին համարժեք:

Ամեն տարի առաջարկվող տեղերի քանակը և ընդունելության քննությունների մանրամասները սահմանվում են քննական հայտարարության մեջ:

Լեհաստանում դոկտորական աստիճանը (լեհ. doktor), որը կրճատվում է որպես PhD (լեհ. dr), բարձրագույն ակադեմիական աստիճան է, որը շնորհվում է համալսարանների կողմից ոլորտների մեծ մասում և Լեհաստանի գիտությունների ակադեմիայի կողմից, որը կարգավորվում է Լեհաստանի խորհրդարանի ակտերով և կառավարության որոշումներով, մասնավորապես Լեհաստանի Հանրապետության գիտության և բարձրագույն կրթության նախարարության կողմից: Մագիստրոսի կամ համարժեք աստիճան ունեցող ուսանողներն ընդունվում են դոկտորական ընդունելության քննությանը: PhD-ի կոչումը շնորհվում է այն գիտնականին, որն ավարտել է առնվազն երեք տարվա դոկտորական ուսումնառություն (լեհ. studia doktoranckie՝ պարտադիր չէ PhD ստանալու համար), ավարտին է հասցրել տեսական կամ լաբորատոր գիտական աշխատանքը, հանձնել է PhD-ի բոլոր քննությունները, ներկայացրել է ատենախոսությունը (հեղինակի հետազոտությունն ու գտածոները ներկայացնող փաստաթուղթ)[96] և հաջողությամբ պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը: Սովորաբար, ավարտելուց հետո թեկնածուն անցնում է բանավոր քննություն (միշտ հրապարակային), որն անցկացվում է տվյալ բնագավառի փորձագետներից կազմված ղեկավար հանձնաժողովի կողմից:

Դոկտորական աստիճանը Շվեդիայում ներդրվել է 1477 թվականին, իսկ Դանիա-Նորվեգիայում՝ 1479 թվականին, և շնորհվել է աստվածաբանության, իրավունքի և բժշկության ոլորտներում, մինչդեռ մագիստրոսի աստիճանը Փիլիսոփայության ֆակուլտետի բարձրագույն աստիճանն էր, որը համարժեք էր դոկտորականին:

Սկանդինավյան երկրները առաջիններից էին, որոնք ընդունեցին փիլիսոփայության դոկտորի աստիճանը՝ հիմնվելով գերմանական մոդելի վրա: Դանիան և Նորվեգիան 1824 թվականին ներդրեցին Dr. Phil(os). աստիճանը՝ փոխարինելով մագիստրոսի աստիճանին որպես բարձրագույն աստիճան, մինչդեռ Շվեդիայի Ուպսալայի համալսարանը 1863 թվականին իր մագիստրոսի աստիճանը վերանվանեց Filosofie Doktor (fil. dr): Այս աստիճանները, սակայն, ավելի շատ համադրելի դարձան գերմանական հաբիլիտացիային, քան դոկտորականին, քանի որ Սկանդինավյան երկրները չունեին առանձին հաբիլիտացիա[97]։

Այս աստիճանները տարածված չէին և պրոֆեսոր աշխատելու նախապայման չէին. դրանք ավելի շուտ դիտվում էին որպես պատվավոր կոչումներ, որոնք նման էին բրիտանական (բարձրագույն) դոկտորական աստիճաններին (DLitt, DSc): Դանիան 1989 թվականին ներդրեց ամերիկյան ոճի PhD (ph.d.), որը պաշտոնապես փոխարինեց լիցենցիատի աստիճանին և համարվում է ավելի ցածր աստիճան, քան dr. phil.-ը. պաշտոնապես ph.d.-ն չի համարվում դոկտորական աստիճան, բայց ոչ պաշտոնապես այն անվանում են «փոքր դոկտորական»՝ ի տարբերություն dr. phil.-ի («մեծ դոկտորական»): ph.d. աստիճան ունեցողներն իրավունք չունեն իրենց անվանել «Dr.»[98]։ Ներկայումս Դանիան տարբերակում է dr. phil.-ը որպես բուն դոկտորական և ավելի բարձր աստիճան, քան ph.d.-ն, մինչդեռ Նորվեգիայում պատմականորեն նմանատիպ dr. philos. աստիճանը պաշտոնապես համարվում է նոր ph.d.-ին համարժեք: Այսօր նորվեգական PhD աստիճանը շնորհվում է այն թեկնածուներին, որոնք ավարտել են հաստատությունում ղեկավարվող դոկտորական ծրագիրը[99], մինչդեռ մագիստրոսի աստիճան ունեցող թեկնածուները, որոնք ինքնուրույն են հետազոտություն անցկացրել, կարող են իրենց աշխատանքը ներկայացնել Dr. Philos.-ի պաշտպանության համար համապատասխան հաստատությունում[100]։ PhD թեկնածուները պետք է ավարտեն մեկ փորձնական դասախոսություն նախքան իրենց ատենախոսությունը պաշտպանելը[99], մինչդեռ Dr. Philos. թեկնածուները պետք է ավարտեն երկու փորձնական դասախոսություն[100]։

Շվեդիայում փիլիսոփայության դոկտորականը ներդրվել է Ուպսալայի համալսարանի Փիլիսոփայության ֆակուլտետում 1863 թվականին: Շվեդիայում լատիներեն տերմինը պաշտոնապես թարգմանվում է շվեդերեն filosofie doktor և սովորաբար կրճատվում է fil. dr կամ FD: Աստիճանը ներկայացնում է ավանդական Փիլիսոփայության ֆակուլտետը և ընդգրկում է առարկաներ կենսաբանությունից, ֆիզիկայից և քիմիայից մինչև լեզուներ, պատմություն և հասարակական գիտություններ՝ լինելով բարձրագույն աստիճանը այդ մասնագիտություններում: Շվեդիան ներկայումս ունի երկու հետազոտական մակարդակի աստիճան՝ լիցենցիատի աստիճանը, որը համադրելի է դանիական նախկինում լիցենցիատ և այժմ ph.d. կոչվող աստիճանին, և փիլիսոփայության բարձրագույն դոկտորականը՝ Filosofie Doktor: Շվեդիայի որոշ համալսարաններ օգտագործում են նաև teknologie doktor տերմինը տեխնոլոգիական ինստիտուտների կողմից շնորհվող դոկտորականների համար (ճարտարագիտության կամ բնական գիտությունների հետ կապված առարկաներից, ինչպիսիք են նյութագիտությունը, մոլեկուլային կենսաբանությունը, համակարգչային գիտությունը և այլն): Շվեդական fil. dr տերմինը հաճախ օգտագործվում է նաև որպես օրինակ՝ Դանիայի և Նորվեգիայի համապատասխան աստիճանների թարգմանություն:

Սինգապուրն ունի վեց համալսարան, որոնք առաջարկում են դոկտորական ուսումնառության հնարավորություններ՝ Սինգապուրի ազգային համալսարան, Նանյանգի տեխնոլոգիական համալսարան, Սինգապուրի կառավարման համալսարան, Սինգապուրի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, Սինգապուրի տեխնոլոգիայի և դիզայնի համալսարան և Սինգապուրի հասարակական գիտությունների համալսարան[101]։

Հարավային Աֆրիկա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարավային Աֆրիկայում առաջին դոկտորական աստիճանը շնորհվել է 1899 թվականին Բարեհույս հրվանդանի համալսարանի կողմից (այժմ՝ Հարավաֆրիկյան համալսարան կամ UNISA), իսկ առաջին PhD-ները շնորհվել են 1920-ական թվականներին Քեյփթաունի համալսարանի և Ուիթվոթերսրանդի համալսարանի կողմից[102]։ Բրիտանական գաղութատիրության ազդեցության պատճառով Հարավային Աֆրիկայի բարձրագույն կրթությունը խոր նմանություններ ունի Մեծ Բրիտանիայի ժամանակակից համալսարանական համակարգի հետ։ Հարավային Աֆրիկան ունի քսանվեց պետական համալսարան, որոնցից բոլորն էլ առաջարկում են դոկտորական աստիճաններ։ Ներկայումս միայն երկու մասնավոր հաստատություն է առաջարկում հավատարմագրված PhD աստիճաններ՝ Հարավաֆրիկյան աստվածաբանական ճեմարանը և Հարավային Աֆրիկայի Սուրբ Օգոստինոսի քոլեջը։ Սովորաբար, Հարավային Աֆրիկայի քոլեջները և համալսարանները «Փիլիսոփայության դոկտոր» կոչումը կրճատում են կա՛մ PhD, կա՛մ DPhil ձևով։

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարավաֆրիկյան PhD ծրագրերը պահանջում են ինչպես քառամյա բակալավրիատի, այնպես էլ համապատասխան մագիստրոսական աստիճան։ Որոշ PhD ծրագրեր պահանջում են հետազոտական լեզուների նախնական իմացություն կամ ոլորտային փորձ։ Որոշ ծրագրեր պահանջում են, որ դիմորդներն անցնեն հարցազրույց կամ տրամադրեն երաշխավորագրեր, ինքնակենսագրական (CV) և հանձնարարական նամակներ։ Սովորաբար, PhD դիմորդները պետք է ներկայացնեն նախնական հետազոտական առաջարկ, որը բացահայտում է իրենց հետաքրքրության ոլորտի հիմնական ուղղությունը։ Անգլերենի իմացությունը համընդհանուր պահանջ է։

Կառուցվածք և տևողություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայի և Նիդերլանդների PhD ծրագրերի նման՝ Հարավային Աֆրիկայի PhD ծրագրերը բաղկացած են հետազոտական ատենախոսությունից, որը պատրաստվում է ոլորտի փորձագետի ղեկավարությամբ։ Հարավաֆրիկյան PhD ծրագրերը նախագծված են այնպես, որ հանգեցնեն ծանրակշիռ գիտական աշխատանքի, որն անցել է քննադատական գնահատում գրախոսման (peer review) միջոցով։ Ի տարբերություն աֆրիկյան այլ երկրների կամ ԱՄՆ-ի PhD ծրագրերի՝ հարավաֆրիկյան PhD ծրագրերը հազվադեպ են ներառում դասընթացներ և իրականացվում են խիստ ու կիսաինքնուրույն հետազոտության միջոցով։ Հարավաֆրիկյան PhD ծրագրերի մեծ մասը նախատեսված է երեքից վեց տարվա ընթացքում ավարտելու համար։

Իսպանիայում դոկտորական աստիճանները կարգավորվում են 2014/2015 ուսումնական տարվա Real Decreto (Իսպանական թագավորական դեկրետ) 99/2011-ով[103]։ Դրանք շնորհվում են համալսարանի կողմից՝ Թագավորի անունից, և դրանց դիպլոմն ունի պաշտոնական փաստաթղթի ուժ։ Գիտության նախարարությունը վարում է Ատենախոսությունների ազգային ռեեստր, որը կոչվում է TESEO[104]։

Բոլոր դոկտորական ծրագրերը հետազոտական բնույթ ունեն։ Ուսումնառությունը պետք է ներառի օրիգինալ արդյունքներ և կարող է տևել առավելագույնը երեք տարի, թեև որոշակի հանգամանքներում այս ժամկետը կարող է երկարաձգվել մինչև 5 տարի[105]։

Ուսանողը պետք է գրի իր ատենախոսությունը՝ ներկայացնելով նոր հայտնագործություն կամ օրիգինալ ավանդ գիտության մեջ։ Եթե այն արժանանա իր «ատենախոսության ղեկավարի (կամ ղեկավարների)» հավանությանը, աշխատանքը կներկայացվի 3–5 ճանաչված գիտնականներից կազմված հանձնախմբին։ Հրապարակային ներկայացմանը ներկա ցանկացած դոկտորի թույլատրվում է հարցեր ուղղել թեկնածուին նրա հետազոտության վերաբերյալ։ Հավանության արժանանալու դեպքում նրանք ստանում են դոկտորի աստիճան։ Կարող է շնորհվել չորս գնահատական՝ Անբավարար, Բավարար, Լավ և Գերազանց։ «Cum laude» (բոլոր պատիվներով, լատիներեն) անվանումը կարող է ավելացվել «Գերազանց» գնահատականին, եթե հանձնաժողովի բոլոր հինգ անդամները համաձայնեն[106]։

Իսպանիայում դոկտորների սոցիալական դիրքի մասին է վկայում այն փաստը, որ Ֆիլիպ III-ը թույլ է տվել PhD աստիճան ունեցողներին նստել և ծածկել իրենց գլուխները Սալամանկայի համալսարանում տեղի ունեցող միջոցառման ժամանակ, որին մասնակցում էր Թագավորը՝ նրանց արժանիքները ճանաչելու համար։ Թագավորի ներկայությամբ գլուխները ծածկելու այս իրավունքը Իսպանիայում ավանդաբար վերապահված է գրանդներին և դերսերին (դուքսերին)։ Այս արտոնությունը հիշատակվում է համալսարանի կողմից անցկացվող հանդիսավոր արարողությունների ժամանակ՝ դոկտորներին առաջարկելով նստել և ծածկել իրենց գլուխները՝ որպես այդ թագավորական թույլտվության հիշեցում[107]։

Բոլոր դոկտորական աստիճան ունեցողները փոխադարձաբար ճանաչվում են որպես համարժեք Գերմանիայում և Իսպանիայում («1994 թվականի նոյեմբերի 14-ի Բոննի համաձայնագիր»)[108]։

Ուկրաինայում 2016 թվականից սկսած[109], փիլիսոփայության դոկտորը կրթության բարձրագույն մակարդակն է և առաջին գիտական աստիճանը։ PhD-ն շնորհվում է ի նշանավորումն գիտական գիտելիքներում ունեցած էական ավանդի, գիտության մեջ նոր ուղղությունների և տեսլականների ստեղծման։ PhD աստիճանը նախապայման է Ուկրաինայում համալսարանի ամբիոն ղեկավարելու համար։ PhD-ն ավարտելուց հետո դրա կրողը կարող է ընտրել շարունակել իր ուսումը և ստանալ հետդոկտորական աստիճան, որը կոչվում է «Գիտությունների դոկտոր», և որը երկրորդ ու բարձրագույն գիտական աստիճանն է Ուկրաինայում։

Մեծ Բրիտանիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդունելություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայում համալսարանները դիմորդներին PhD ծրագրեր ընդունում են անհատական մոտեցմամբ. կախված համալսարանից՝ ընդունելությունը սովորաբար պայմանավորված է ապագա ուսանողի՝ առնվազն բարձրագույն երկրորդ կարգի պատվո աստիճանով (upper second-class honours) բակալավրի կամ մագիստրոսի աստիճանի առկայությամբ, սակայն պահանջները կարող են տարբերվել անգամ նույն հաստատության ներսում։ Օրինակ՝ Էդինբուրգի համալսարանը պահանջում է առնվազն 2:1 պատվո աստիճան (կամ դրա միջազգային համարժեքը) կլինիկական հոգեբանության PhD-ի համար[110], մինչդեռ դրա բիզնես դպրոցը պահանջում է մագիստրոսի աստիճան՝ դասավանդվող բաղադրիչներից միջինը 65% և գերազանցության մակարդակի ատենախոսություն[111]։

Այն ուսանողների համար, որոնք անգլիախոս երկրներից չեն, Մեծ Բրիտանիայի վիզաների և ներգաղթի ծառայությունը համալսարաններից պահանջում է գնահատել անգլերենի իմացությունը։ Շատերն դա անում են IELTS թեստերի միջոցով, թեև պահանջները կարող են տարբերվել կախված հաստատությունից[112][113][114]։ Մեծ Բրիտանիայի 143 համալսարան պահանջում է, որ դիմորդները մինչև ընդունվելը հանձնեն IELTS[115], որտեղ նվազագույն ընդունելի միավորները տատանվում են 4-ից 6,5 և բարձր։ Այնուամենայնիվ, որոշ համալսարաններ պատրաստ են ուսանողներին ընդունել առանց IELTS-ի[116]։

Ուսանողները նախ ընդունվում են MPhil կամ MRes ծրագրեր և բավարար առաջադիմության դեպքում կարող են տեղափոխվել PhD կանոնակարգ, ինչը երբեմն կոչվում է APG (Advanced Postgraduate - Առաջադեմ ասպիրանտուրա) կարգավիճակ։ Սա սովորաբար արվում է մեկ կամ երկու տարի անց, և կատարված հետազոտական աշխատանքը կարող է հաշվարկվել PhD աստիճանի համար։ Եթե ուսանողին չի հաջողվում բավարար առաջընթաց գրանցել, նրան կարող է հնարավորություն ընձեռվել գրել և ներկայացնել MPhil աստիճանի համար նախատեսված աշխատանք, օրինակ՝ Լոնդոնի Քինգս քոլեջում և Մանչեստրի համալսարանում։ Շատ համալսարաններում MPhil-ը առաջարկվում է նաև որպես ինքնուրույն հետազոտական աստիճան։

ԵՄ/ԵՏԳ-ից կամ այլ բացառություն կազմող երկրներից դուրս եկած PhD ուսանողները պետք է համապատասխանեն Ակադեմիական տեխնոլոգիաների հաստատման սխեմային (ATAS), որը ենթադրում է անվտանգության ստուգման գործընթաց Արտաքին գործերի նախարարությունում այն զգայուն ոլորտների դասընթացների համար, որտեղ հետազոտությունը կարող է օգտագործվել զենքի մշակման նպատակով[117]։ Այս պահանջը ներդրվել է 2007 թվականին՝ արտերկրում ահաբեկչության և զենքի տարածման վերաբերյալ մտահոգությունների պատճառով[118]։

Ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայում PhD ուսանողների ֆինանսավորումը երբեմն տրամադրվում է կառավարության կողմից ֆինանսավորվող Հետազոտական խորհուրդների (Մեծ Բրիտանիայի հետազոտություններ և նորարարություն – UKRI) կամ Եվրոպական սոցիալական հիմնադրամի կողմից, սովորաբար չհարկվող կրթաթոշակի տեսքով, որը բաղկացած է ուսման վարձի փոխհատուցումից և ապրուստավճարից (stipend)[119]։ Ուսման վարձերը գանձվում են տարբեր դրույքաչափերով «Տեղացի/ԵՄ» և «Արտերկրյա» ուսանողների համար՝ ընդհանուր առմամբ տարեկան £3,000–£6,000 առաջինների և £9,000–14,500 վերջինների համար (ինչը ներառում է ԵՄ քաղաքացիներին, որոնք վերջին երեք տարիների ընթացքում սովորաբար չեն բնակվել ԵՏԳ-ում), թեև առաջատար հաստատություններում սա կարող է գերազանցել £16,000-ը։ Լաբորատորիաների վրա հիմնված աստիճանների համար հաճախ գանձվում են ավելի բարձր վճարներ[120][121]։ 2022/23 թվականներին PhD ուսանողների համար ազգային ցուցիչ վճարը կազմում է £4,596՝ տարեկան աճելով, սովորաբար՝ գնաճի հետ համատեղ. հաստատությունների կողմից գանձվող վճարների կարգավորում չկա, բայց եթե նրանք ավելի բարձր վճար են գանձում, նրանք չեն կարող պահանջել Հետազոտական խորհրդի կողմից ֆինանսավորվող ուսանողներից ինքնուրույն վճարել որևէ տարբերություն[122]։

As of 2022/23 UKRI-ի կողմից ֆինանսավորվող ուսանողների համար նվազագույն ազգային ապրուստավճարը կազմում է տարեկան £16,062, որն աճում է ամեն տարի՝ սովորաբար գնաճին զուգահեռ[122]։ PhD նախագծի ֆինանսավորման ժամկետը երեքից չորս տարի է՝ կախված հետազոտական խորհրդից և առանձին հաստատությունների որոշումներից[123], ֆինանսավորման մինչև տասներկու ամիս երկարաձգման հնարավորությամբ, որպեսզի փոխհատուցվեն մայրության արձակուրդի, համատեղ ծնողական արձակուրդի, որդեգրման արձակուրդի, բժշկական տեղեկանքով հիմնավորված բացակայությունների և ընդլայնված երդվյալ ատենակալի ծառայության պատճառով բացակայության ժամանակահատվածները[124]։ Այս ժամկետներից դուրս PhD աշխատանքը կարող է չֆինանսավորվել կամ ֆինանսավորվել այլ աղբյուրներից։ Գիտական կրթաթոշակների շատ փոքր մասը երբեմն վճարվում է ավելի բարձր դրույքաչափով. օրինակ՝ Լոնդոնում, Cancer Research UK-ը, ICR-ը և Wellcome Trust-ը տրամադրում են ապրուստավճարներ, որոնց դրույքաչափերը սկսվում են մոտ £19,000-ից և տարեկան ավելանում մինչև տարեկան մոտ £23,000՝ գումար, որն ազատված է հարկերից և ազգային ապահովագրության վճարներից։ Հետազոտական խորհրդի ֆինանսավորումը բաշխվում է Դոկտորական վերապատրաստման գործընկերություններին և Դոկտորական վերապատրաստման կենտրոններին, որոնք պատասխանատու են ուսանողների ընտրության համար՝ Հետազոտական խորհուրդների կողմից հաստատված իրավասության ուղեցույցների շրջանակում[119]։ Օրինակ, ESRC-ն (Տնտեսական և սոցիալական գիտությունների հետազոտական խորհուրդը) հստակ նշում է, որ պահանջվում է առնվազն 2:1 (կամ մագիստրոսի աստիճան)[125]։

Շատ ուսանողներ, ովքեր արտաքին ֆինանսավորում չեն ստանում, կարող են ընտրել աստիճանը ստանալ կես դրույքով՝ դրանով իսկ նվազեցնելով ուսման վարձերը։ Կես դրույքով PhD աստիճանների տարեկան ուսման վարձը սովորաբար կազմում է համարժեք լրիվ դրույքով դոկտորականի 50–60%-ը[126]։ Այնուամենայնիվ, քանի որ կես դրույքով PhD աստիճանի տևողությունը ավելի երկար է, քան լրիվ դրույքով աստիճանինը, ընդհանուր արժեքը կարող է լինել նույնը կամ ավելի բարձր[127]։ Կես դրույքով PhD աստիճանի տարբերակը ազատ ժամանակ է ապահովում ապրուստի համար գումար վաստակելու նպատակով։ Ուսանողները կարող են նաև մասնակցել կրկնուսուցման, աշխատել որպես հետազոտող ասիստենտներ կամ (երբեմն) կարդալ դասախոսություններ՝ սովորաբար ժամը £12–14 վարձատրությամբ, որպեսզի լրացնեն առկա ցածր եկամուտը կամ օգտագործեն որպես ֆինանսավորման միակ միջոց[128]։

PhD-ի զգեստ Քեմբրիջի համալսարանում։ Արտացոլելով PhD-ի՝ որպես ցածր մակարդակի դոկտորական աստիճանի կարգավիճակը՝ այն օգտագործում է սև մագիստրոսի զգեստ՝ կարմիր երիզներով, այլ ոչ թե Քեմբրիջում ավելի բարձր մակարդակի դոկտորական աստիճանների համար նախատեսված կարմիր դոկտորի զգեստը[129]։

Սովորաբար անցկացվում է նախնական գնահատում ծրագրում մնալու համար, իսկ ատենախոսությունը ներկայացվում է երեքից չորս տարվա ծրագրի ավարտին: Այս ժամկետները սովորաբար երկարաձգվում են pro rata (համամասնորեն) կես դրույքով սովորող ուսանողների համար: Հատուկ թույլտվությամբ ատենախոսության վերջնական ժամկետը երբեմն կարող է երկարաձգվել լրացուցիչ տարիներով՝ ընդհանուր առմամբ մինչև վեց կամ յոթ տարի[130][131][132]։ Լրիվ դրույքով PhD-ների համար այժմ սահմանվել է չորս տարվա առավելագույն ժամկետ, և ուսանողները պետք է դիմեն երկարաձգման համար՝ ատենախոսությունը սույն կետից հետո ներկայացնելու նպատակով: 1990-ականների սկզբից Բրիտանական ֆինանսավորման խորհուրդները որդեգրել են այն ամբիոններին պատժելու քաղաքականություն, որտեղ ուսանողների մեծ մասը չի կարողանում ներկայացնել իրենց ատենախոսությունները PhD-ուսանողի կարգավիճակ ստանալուց հետո չորս տարվա ընթացքում (կամ համամասնական համարժեքով)՝ հաջորդող տարիներին նվազեցնելով ֆինանսավորվող տեղերի քանակը[133]։ Անկանխատեսելիորեն, սա հանգեցնում է թեկնածուի վրա զգալի ճնշման՝ նվազագույնի հասցնելու նախագծերի ծավալը՝ ատենախոսության ներկայացման տեսանկյունից՝ անկախ որակից, և հետ պահելու այն գործունեության վրա ժամանակ ծախսելուց, որը հակառակ դեպքում կխթաներ հետազոտության ազդեցությունը համայնքի վրա (օրինակ՝ հոդվածների հրապարակումը բարձր ազդեցության գործակից (impact factor) ունեցող ամսագրերում, սեմինարներ, աշխատաժողովներ): Բացի այդ, ղեկավարող անձնակազմին իրենց կարիերայի առաջխաղացման ընթացքում խրախուսվում է ապահովել, որ իրենց ղեկավարության տակ գտնվող PhD ուսանողներն ավարտեն նախագծերը երեք, այլ ոչ թե չորս տարում, որը թույլատրվում է ծրագրով: Այս հարցերը նպաստում են ղեկավարների և PhD թեկնածուների միջև ընդհանուր անհամապատասխանությանը այն առաջնահերթության հարցում, որը նրանք հատկացնում են PhD նախագծում ներառված հետազոտության որակին և ազդեցությանը:

Վերջին շրջանում ավելացել է հասանելի Ինտեգրված PhD ծրագրերի քանակը, օրինակ՝ Սաութհեմփթոնի համալսարանում: Այս դասընթացները առաջին տարում ներառում են Հետազոտական մագիստրոսի աստիճան (MRes), որը բաղկացած է ինչպես դասավանդվող բաղադրիչից, այնպես էլ լաբորատոր ռոտացիոն նախագծերից: Այնուհետև PhD-ն պետք է ավարտվի հաջորդ երեք տարիների ընթացքում: Քանի որ սա ներառում է MRes-ը, բոլոր վերջնաժամկետները և ժամկետները տեղափոխվում են առաջ՝ խրախուսելու թե՛ MRes-ի, թե՛ PhD-ի ավարտը մեկնարկից հետո չորս տարվա ընթացքում: Այս ծրագրերը նախագծված են ուսանողներին հմտությունների ավելի լայն շրջանակ տրամադրելու համար, քան ստանդարտ PhD-ն, իսկ համալսարանի համար դրանք հանրային աղբյուրներից լրացուցիչ տարվա վարձավճարներ ստանալու միջոց են:

Այլ դոկտորական աստիճաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օքսֆորդի համալսարանը իր Փիլիսոփայության դոկտորի աստիճանը կրճատ գրում է «DPhil» (մինչդեռ դեռևս օգտագործում է PhD՝ աստիճանին ընդհանրական հղում անելիս), մինչդեռ բրիտանական այլ համալսարաններ օգտագործում են ստանդարտ «PhD» կրճատումը: Սրանք ոճական կոնվենցիաներ են, և աստիճանները մնացած բոլոր առումներով համարժեք են[134][135]։

Մեծ Բրիտանիայում PhD աստիճանները տարբերվում են այլ դոկտորական աստիճաններից, հատկապես բարձրագույն դոկտորական աստիճաններից, ինչպիսիք են DLitt-ը (Գրականության դոկտոր) կամ DSc-ն (Գիտության դոկտոր), որոնք կարող են շնորհվել քննիչների հանձնաժողովի հանձնարարականով՝ ներկայացված (և սովորաբար հրապարակված) հետազոտությունների զգալի պորտֆելի հիման վրա: Այնուամենայնիվ, բրիտանական որոշ համալսարաններ դեռևս պահպանում են բարձրագույն դոկտորական աստիճան ստանալու համար ատենախոսություն ներկայացնելու տարբերակը:

Վերջին տարիներին նկատվում է մասնագիտական դոկտորական աստիճանների ներդրում, որոնք նույն մակարդակի վրա են, ինչ PhD-ները, բայց ավելի մասնագիտացված են իրենց ոլորտում[136]։ Դրանց մեծ մասը հակված չէ լինելու զուտ ակադեմիական, այլ համատեղում է ակադեմիական հետազոտությունը, դասավանդվող բաղադրիչը կամ մասնագիտական որակավորումը: Դրանք հատկապես աչքի են ընկնում ճարտարագիտության (EngD), կրթական հոգեբանության (DEdPsych), աշխատանքային հոգեբանության (DOccPsych), կլինիկական հոգեբանության (DClinPsych), առողջապահական հոգեբանության (DHealthPsy), սոցիալական աշխատանքի (DSW), բուժքույրական գործի (DNP), հանրային կառավարման (DPA), բիզնեսի վարչարարության (DBA) և երաժշտության (DMA) ոլորտներում: Ավելի ընդհանրական աստիճան է օգտագործվում նաև DProf-ը կամ ProfD-ն: Սրանք սովորաբար ունեն ավելի ֆորմալ դասավանդվող բաղադրիչ, որը բաղկացած է ավելի փոքր հետազոտական նախագծերից, ինչպես նաև 40,000–60,000 բառանոց ատենախոսության բաղադրիչից, որոնք միասին պաշտոնապես համարվում են PhD աստիճանին համարժեք:

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում PhD աստիճանը բարձրագույն ակադեմիական աստիճանն է, որը շնորհվում է համալսարանների կողմից ուսումնասիրության ոլորտների մեծ մասում: ԱՄՆ-ում կան ավելի քան 282 համալսարաններ, որոնք շնորհում են PhD աստիճան, և այդ համալսարանները լայնորեն տարբերվում են ընդունելության չափանիշներով, ինչպես նաև իրենց ակադեմիական ծրագրերի խստությամբ[137]։

Սովորաբար, PhD ծրագրերը դիմորդներից պահանջում են ունենալ բակալավրի աստիճան համապատասխան ոլորտում, իսկ հումանիտար գիտությունների շատ դեպքերում՝ մագիստրոսի աստիճան, բավականին բարձր գնահատականներ, մի քանի երաշխավորագիր, համապատասխան ակադեմիական դասընթացների անցնում, ուսումնասիրության ոլորտի վերաբերյալ հիմնավորված հետաքրքրությունների հայտարարագիր (statement of interest) և բավարար արդյունքներ տվյալ ծրագրի կողմից սահմանված հետբուհական մակարդակի քննությունից (օրինակ՝ GRE, GMAT)[138][139]։

Տևողություն, տարիքային կառուցվածք, վիճակագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կախված ուսումնասիրության конкрет ոլորտից՝ PhD ծրագրի ավարտը սովորաբար տևում է չորսից ութ տարի բակալավրի աստիճանից հետո. այն ուսանողները, ովքեր PhD ծրագիրն սկսում են մագիստրոսի աստիճանով, կարող են ավարտել իրենց PhD աստիճանը մեկ կամ երկու տարի ավելի շուտ[140]։ Քանի որ PhD ծրագրերը սովորաբար չունեն բակալավրիատի կրթության ֆորմալ կառուցվածքը, աստիճանը ստանալու համար պահանջվող ժամանակի մեջ առկա են զգալի անհատական տարբերություններ: Ընդհանուր առմամբ, ԱՄՆ-ում PhD ծրագիր սկսող ուսանողների 57%-ը ավարտում է աստիճանը տաս տարվա ընթացքում, մոտ 30%-ը դուրս է մնում կամ հեռացվում է, իսկ մնացած 13%-ը շարունակում է ուսումը տաս տարուց ավելի[141]։

ԱՄՆ-ում PhD ստացողների միջնարժեքային (մեդիանային) տարիքը 32 տարեկանն է: Մինչ շատ թեկնածուներ իրենց աստիճանը ստանում են 20-ն անց հասակում, ԱՄՆ-ում PhD ստացողների 6%-ը 45 տարեկանից բարձր է[142]։

ԱՄՆ համալսարանների կողմից շնորհվող PhD դիպլոմների քանակը 1957 թվականից ի վեր աճել էเกեթե ամեն տարի՝ համաձայն ԱՄՆ Ազգային գիտական հիմնադրամի կողմից հավաքագրված տվյալների: 1957 թվականին ԱՄՆ համալսարանները շնորհել են 8,611 PhD դիպլոմ, 20,403՝ 1967-ին, 31,716՝ 1977-ին, 32,365՝ 1987-ին, 42,538՝ 1997-ին, 48,133՝ 2007-ին[143], և 55,006՝ 2015 թվականին[144]։

Ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ համալսարանների PhD ուսանողները սովորաբար ստանում են ուսման վարձի ազատում և տարեկան ապրուստավճարի (stipend) որևէ ձև[145]։ ԱՄՆ PhD ուսանողներից շատերն աշխատում են որպես դասախոսի օգնականներ կամ հետազոտող ասիստենտներ: Երբեմն հետբուհական դպրոցները (graduate schools) խրախուսում են իրենց ուսանողներին արտաքին ֆինանսավորում փնտրել. շատերն աջակցություն են ստանում կրթաթոշակներից (fellowships), որոնք ձեռք են բերում ինքնուրույն, կամ իրենց ղեկավարների հետազոտական դրամաշնորհներից՝ պետական գործակալություններից, ինչպիսիք են Ազգային գիտական հիմնադրամը և Առողջապահության ազգային ինստիտուտները: Սաթե լիգայի և խոշոր բյուջե ունեցող այլ համալսարաններ ֆինանսավորում են տրամադրում աստիճանի ծրագրի ողջ տևողության կամ դրա մեծ մասի համար, հատկապես ուսման վարձի ազատման/ապրուստավճարների տեսքով[146][147][148]։

ԽՍՀՄ, Ռուսաստանի Դաշնություն և նախկին խորհրդային հանրապետություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետական բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովի կողմից շնորհվող Գիտությունների թեկնածուի աստիճան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանում գիտությունների թեկնածուի (Kandidat Nauk) աստիճանը առաջին բարձրագույն հետազոտական որակավորումն էր նախկին ԽՍՀՄ-ում (այնտեղ ներդրվել է 1934 թվականին) և Արևելյան բլոկի որոշ երկրներում (Չեխոսլովակիա, Հունգարիա) և մինչ օրս շնորհվում է որոշ հետխորհրդային պետություններում (Ռուսաստանի Դաշնություն, Բելառուս և այլն): Համաձայն «Եվրոպական այլ երկրներում ռուսական որակավորումների ճանաչման ուղեցույցի»[149]՝ դոկտորական աստիճանների երկաստիճան համակարգ ունեցող երկրներում (ինչպիսիք են Ռուսաստանի Դաշնությունը, որոշ հետխորհրդային պետություններ, Գերմանիան, Լեհաստանը, Ավստրիան և Շվեյցարիան), այն պետք է դիտարկվի առաջին դոկտորական աստիճանի մակարդակով ճանաչման համար, իսկ միայն մեկ դոկտորական աստիճան ունեցող երկրներում գիտությունների թեկնածուի աստիճանը պետք է դիտարկվի որպես PhD աստիճանին համարժեք:

Քանի որ կրթական համակարգերի մեծ մասն ունի միայն մեկ բարձրագույն հետազոտական որակավորում, որը շնորհում է դոկտորական կամ համարժեք որակավորումներ (ISCED 2011[150], կետ 270), նախկին ԽՍՀՄ երկրների գիտությունների թեկնածուի (Kandidat Nauk) աստիճանը սովորաբար համարվում է այդ երկրների դոկտորական կամ PhD աստիճանների հետ նույն մակարդակի վրա։

Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության հողերի կրթության և մշակութային հարցերով նախարարների մշտական կոնֆերանսի (Kultusministerkonferenz, KMK), Գերմանիայի ռեկտորների կոնֆերանսի (HRK) և Ռուսաստանի Դաշնության ընդհանուր և մասնագիտական կրթության նախարարության համատեղ հայտարարության համաձայն՝ գիտությունների թեկնածուի աստիճանը Գերմանիայում ճանաչվում է գերմանական Doktor աստիճանի մակարդակով, իսկ գիտությունների դոկտորի աստիճանը՝ գերմանական հաբիլիտացիայի մակարդակով[151][152]։ Գիտությունների թեկնածուի ռուսական աստիճանը պաշտոնապես ճանաչված է նաև Ֆրանսիայի Հանրապետության կառավարության կողմից՝ որպես ֆրանսիական դոկտորականին համարժեք[153][154]։

Կրթության միջազգային ստանդարտ դասակարգման համաձայն[155]՝ միջազգային կրթական վիճակագրության նպատակներով գիտությունների թեկնածուն պատկանում է ISCED 8-րդ մակարդակին կամ «դոկտորական կամ համարժեք» մակարդակին՝ PhD, DPhil, DLitt, DSc, LLD, Դոկտորատ կամ նմանատիպ աստիճանների հետ միասին: Այն նշված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կայքում ISCED 2011-ի ռուսերեն տարբերակում (կետ 262)՝ որպես PhD-ին համարժեք, որը պատկանում է այս մակարդակին[150]։ Նույն կերպ, ինչպես անգլիախոս շատ երկրներում շնորհվող PhD աստիճանները, գիտությունների թեկնածուի աստիճանը թույլ է տալիս դրա կրողներին հասնել դոցենտի մակարդակի[156]։ Երկրորդ դոկտորական (կամ հետդոկտորական աստիճանը)[157][158] որոշ հետխորհրդային պետություններում, որը կոչվում է Գիտությունների դոկտոր (Doktor Nauk), ISCED 2011-ում բերվում է որպես երկրորդ բարձրագույն հետազոտական որակավորումների կամ բարձրագույն դոկտորականների օրինակ[150] (կետ 270) և նման է Գերմանիայում, Լեհաստանում և մի շարք այլ երկրներում հաբիլիտացիային (Habilitation)[158]։ Այն ներկայացնում է ավելի բարձր որակավորում՝ համեմատած PhD-ի հետ՝ ըստ Որակավորումների եվրոպական շրջանակի (EQF)[159] կամ Դուբլինյան նկարագրիչների (Dublin Descriptors)[160][158]։

Պետական համալսարաններում սովորող ռուս ուսանողների մոտ 88%-ը սովորում է բյուջետային միջոցների հաշվին[161]։ Միջին կրթաթոշակը Ռուսաստանում (as of Օգոստոսի 2011 դրությամբ) տարեկան $430 է (ամսական $35)[162]։ Ասպիրանտուրայում ուսման միջին վարձը տարեկան $2,000 է[163]։

Համալսարանի կողմից շնորհվող PhD աստիճան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
PhD SPbSU վկայական

2013 թվականի հունիսի 19-ին, Ռուսաստանի Դաշնությունում առաջին անգամ տեղի ունեցան պաշտպանություններ համալսարանների կողմից շնորհվող PhD աստիճանի համար՝ Պետական բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովի կողմից շնորհվող Գիտությունների թեկնածուի աստիճանի փոխարեն[164][165]։ Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի (ՍՊԲՀ) մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետի կիրառական կիբեռնետիկայի ամբիոնի շրջանավարտ Ռենատ Յուլդաշևն առաջինն էր, ով պաշտպանեց իր ատենախոսությունը մաթեմատիկայի ոլորտում՝ ըստ ՍՊԲՀ PhD (PhD SPbSU) աստիճանի նոր կանոնների[166]։

Մաթեմատիկայի ոլորտում պաշտպանության ընթացակարգի համար օգտագործվել է Յուվյասկյուլայի համալսարանի ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ֆակուլտետի և Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետի կողմից 2007 թվականին կազմակերպված ֆինն-ռուսական համատեղ հետազոտական և կրթական ծրագրի փորձը. ծրագրի համանախագահները՝ Ն. Կուզնեցովը, Գ. Լեոնովը, Պ. Նեյտաանմյակին, առաջին պաշտպանությունների կազմակերպիչներն ու ատենախոսությունների համաղեկավարներն էին[167]։

Ղեկավարման մոդելներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ համալսարաններում կարող են անցկացվել վերապատրաստումներ նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ղեկավարել PhD հետազոտությունները: Առկա է հարուստ գրականություն, ինչպիսիք են Դելամոնտի, Ատկինսոնի և Փարիի աշխատությունները (1997): Դինհամը և Սքոթը (2001) պնդում են, որ հետազոտող ուսանողների թվի համաշխարհային աճին համապատասխանել է ինչպես ուսանողների, այնպես էլ ղեկավարների համար նախատեսված «ինչպես անել» (how-to) տեքստերի թվի ավելացումը՝ վկայակոչելով այնպիսի օրինակներ, ինչպիսիք են Փուգը և Ֆիլիպսը (1987): Այս հեղինակները ներկայացնում են էմպիրիկ տվյալներ PhD թեկնածուի համար հոդվածներ հրատարակելու օգուտների վերաբերյալ. ուսանողներն ավելի հավանական է, որ հրատարակվեն իրենց ղեկավարների կողմից պատշաճ քաջալերանքի դեպքում:

Ուիսքերը (2005) հայտնել է, որ այս ոլորտում հետազոտությունները տարբերակում են ղեկավարման երկու մոդել. Ղեկավարման տեխնիկական-ռացիոնալ մոդել, որը շեշտը դնում է տեխնիկայի վրա, և համաձայնեցված կարգի (negotiated order) մոդել, որը նվազ մեխանիկական է և շեշտը դնում է PhD գործընթացում ճկուն ու դինամիկ փոփոխությունների վրա: Այս երկու մոդելներն առաջին անգամ տարբերակվել են Էքերի, Հիլլի և Բլեքի կողմից (1994; մեջբերված է ըստ Wisker, 2005): Զգալի գրականություն գոյություն ունի այն սպասելիքների վերաբերյալ, որոնք ղեկավարները կարող են ունենալ իրենց ուսանողներից (Phillips & Pugh, 1987), և սպասելիքների վերաբերյալ, որոնք ուսանողները կարող են ունենալ իրենց ղեկավարներից (Phillips & Pugh, 1987; Wilkinson, 2005) PhD ղեկավարման ընթացքում: Նմանատիպ սպասելիքներ են ենթադրվում նաև Որակի ապահովման գործակալության Ղեկավարման կանոնագրքում (Quality Assurance Agency, 1999; մեջբերված է ըստ Wilkinson, 2005):

PhD-ն աշխատուժում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

PhD շրջանավարտները ներկայացնում են համեմատաբար փոքր, էլիտար խումբ երկրների մեծ մասում՝ ՏՀԶԿ երկրների չափահասների մոտ 1.1%-ը[168]։ Սլովենիան, Շվեյցարիան և Լյուքսեմբուրգն ունեն PhD շրջանավարտների ավելի բարձր ցուցանիշ մեկ շնչի հաշվով, ինչպես ցույց է տրված այստեղ: Սլովենիայի դեպքում դա պայմանավորված է նրանով, որ մինչև Բոլոնիայի գործընթացը մագիստրոսի աստիճանները դասակարգվում էին կրթության նույն մակարդակում, ինչ PhD-ն: Առանց մագիստրոսի աստիճանների, Սլովենիան ունի 1.4% PhD շրջանավարտ, ինչը համադրելի է ՏՀԶԿ և ԵՄ-23 երկրների միջին ցուցանիշի հետ[169]։

PhD-ին միջազգային համարժեք գիտական աստիճաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Աֆղանստան: دکتورا
  • Ալբանիա: Doktorature (Dr.)
  • Ալժիր: Doctorat, دكتوراه
  • Հայաստան: գիտությունների թեկնածու
  • Ավստրիա: Doktor (Dr., հոգնակի՝ DDr.)
  • Ավստրալիա: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD)
  • Ադրբեջան: Fəlsəfə doktoru (Dr.)
  • Բանգլադեշ: դոկտորական աստիճան
  • Բելառուս: кандидат наук
  • Բելգիա (հոլանդախոս): Doctor (dr. կամ PhD)
  • Բելգիա (ֆրանսախոս): Doctorat (dr. կամ PhD)
  • Բոսնիա և Հերցեգովինա: Doktor nauka
  • Բրազիլիա: Doutorado (DSc)
  • Բուլղարիա: Доктор
  • Մյանմա: ပါရဂူ
  • Կանադա: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD)
  • Չինաստան: 博士 (Bó shì)
  • Չիլի: Doctorado
  • Կոլումբիա: Doctorado
  • Կոստա Ռիկա: PhD կամ Doctorado (Dr.)
  • Խորվաթիա: Doktor znanosti (dr. sc.)
  • Կուբա: Doctorado (DrC)
  • Չեխիա: kandidát věd (CSc.) օգտագործվել է մինչև 1998 թվականը, իսկ 1998 թվականից կիրառվում է doktor (Ph.D.)․ doktorát՝ որպես աստիճանի անվանում
  • Դանիա: Licentiate, Magister, PhD (դոկտորական աստիճանները ավելի բարձր աստիճաններ են)
  • Դոմինիկյան Հանրապետություն: Doctorado
  • Էկվադոր: Doctorado
  • Սալվադոր: Doctorado
  • Եգիպտոս: Doctorat, دكتوراه
  • Էստոնիա: Doktor (Dr)
  • Եթովպիա: ዶክተር, Doctor (PhD, Dr.)
  • Ֆինլանդիա: Filosofian tohtori և tohtori աստիճանի ցանկացած տեսակ
  • Ֆրանսիա: Doctorat
  • Վրաստան: დოქტორი
  • Գերմանիա: Doktor
  • Հունաստան: Διδακτορικό
  • Հոնկոնգ: 博士 (Doctor)
  • Հունգարիա: Doktor (Dr.)
  • Հնդկաստան: դոկտորական աստիճան
  • Ինդոնեզիա: Doktor (Dr.)
  • Իրան: դکتری تخصصی, دکترای تخصصی , Doktor (دکتر ), (پی‌اچ‌دی (PhD))
  • Իրաք: دكتوراه (Duktorah)
  • Իռլանդիա: an Doctúireacht
  • Իսրայել: דוקטורט («doctorat»)
  • Իտալիա: Dottorato di ricerca (Dott. Ric. կամ Ph.D.)
  • Ճապոնիա: 博士 (hakase)
  • Հորդանան: دكتوراه (Doctorah)
  • Հարավային Կորեա: 박사 (baksa)
  • Քուվեյթ: دكتوراه (Dektoraah)
  • Քրդստան: دکتۆرا (Doctorah)
  • Ղրղզստան: Илим доктору
  • Լատինական Ամերիկա: Doctorado/Doctorate
  • Լատվիա: Zinātņu doktors
  • Լիբանան: دكتوراه (doktorah)
  • Լիտվա: Daktaras
  • Մակաո: 博士 (Doutoramento)
  • Հյուսիսային Մակեդոնիա: Докторат
  • Մալայզիա: Doktor Falsafah
  • Մավրիկիոս: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD)
  • Մեքսիկա: Doctorado
  • Մոնղոլիա: Эрдэмтэн
  • Մարոկկո: Doctorat
  • Մոզամբիկ: Doutoramento
  • Նեպալ: Doctor
  • Նիդերլանդներ: Doctor (dr. կամ PhD)
  • Նոր Զելանդիա: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD)
  • Նիգերիա: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD)
  • Նորվեգիա: Magister, Licentiate, doctorate-ներ (ավանդաբար համարվել են ավելի բարձր աստիճաններ), PhD
  • Պակիստան: Doctor
  • Պաղեստին: دكتوراه (doktorah)
  • Պարագվայ: PhD կամ Doctorado (Dr.)
  • Պերու: Doctorado
  • Ֆիլիպիններ: Doktor
  • Լեհաստան: Doktor
  • Պորտուգալիա: Doutorado
  • Ռումինիա: Doctorat
  • Ռուսաստան: кандидат наук (PhD), ru: доктор наук (Sc.D.)
  • Սաուդյան Արաբիա: دكتوراه
  • Սինգապուր: Doctor
  • Սերբիա: Доктор наука
  • Սլովակիա: Doktor filozofie (PhD)
  • Սլովենիա: Doktor znanosti
  • Սոմալի: Dhaqtarka Falsafada
  • Հարավային Աֆրիկա: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD, Doctor)
  • Իսպանիա: Doctorado
  • Շվեդիա: Filosofie doktor (fil.dr., FD)
  • Շվեյցարիա: Doctorat (Dr)
  • Սիրիա: دكتوراه (doktorah)
  • Թայվան: 博士 (չինարեն՝ Bo-shi, թայվաներեն՝ Phok-sū)
  • Թաիլանդ: ดุษฎีบัณฑิต
  • Թունիս: دكتوراه (doktorah)
  • Թուրքիա: Doktora
  • Ուգանդա: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD)
  • Արաբական Միացյալ Էմիրություններ: دكتوراه (doktorah)
  • Միացյալ Թագավորություն: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD, doctor), DPhil կրճատումն օգտագործվում է Օքսֆորդի համալսարանում
  • Միացյալ Նահանգներ: փիլիսոփայության դոկտոր (PhD)
  • Ուկրաինա: Доктор філософії (PhD)
  • Ուրուգվայ: Doctorado
  • Ուզբեկստան: Falsafa doktori (PhD)
  • Վատիկան քաղաք-պետություն: Սրբազան աստվածաբանության դոկտոր (STD) կամ Կանոնական իրավունքի դոկտոր (JCD)
  • Վենեսուելա: Doctorado
  • Վիետնամ: Tiến sỹ
  • Եմեն: دكتوراه (doktorah)

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ North, B. B. (2021 թ․ փետրվարի 23). «Love of Wisdom». Oxford Research Encyclopedia of Education. doi:10.1093/acrefore/9780190264093.013.1476. ISBN 978-0-19-026409-3 – via oxfordre.com.
  2. ↑ Chang, Sooyoung (2010). Academic Genealogy of Mathematicians. World Scientific. էջ 183. doi:10.1142/7420. ISBN 978-981-4282-29-1.
  3. ↑ 'What is Liberal Arts? Definition, Scope, History & Importance' Արխիվացված 25 Օգոստոս 2025 Wayback Machine. 10 June 2025. O. P. Jindal Global University. Chhattisgarh.
  4. ↑ Faculty of Philosophy Արխիվացված 24 Օգոստոս 2025 Wayback Machine. Heidelberg University. Germany.
  5. ↑ Faculty of Philosophy Արխիվացված 2025-11-03 Wayback Machine. University of Strasbourg. France.
  6. ↑ Faculty of Philosophy Արխիվացված 25 Օգոստոս 2025 Wayback Machine. University of Barcelona. Spain.
  7. 1 2 Dinham, S.; Scott, C. (2001). «The Experience of Disseminating the Results of Doctoral Research». Journal of Further and Higher Education. 25: 45–55. doi:10.1080/03098770020030498. S2CID 146687739.
  8. ↑ Kirsti Koch Christensen (2005). «BOLOGNA SEMINAR: DOCTORAL PROGRAMMES FOR THE EUROPEAN KNOWLEDGE SOCIETY» (PDF). European Universities Association. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 7-ին.
  9. ↑ «THE 'FLORENCE PRINCIPLES' ON THE DOCTORATE IN THE ARTS» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 21-ին.
  10. ↑ Schuman, Rebecca (2014-08-01). «ABD Company». Slate. ISSN 1091-2339. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2018-08-23-ին.
  11. ↑ «The Transition from Postdoc to Professor». OITE (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2026-05-24-ին.
  12. ↑ Hickey, Robert. «How address the holder of a Doctorate». FormsOfAddress.info. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 25-ին. Վերցված է 2018-08-23-ին.
  13. ↑ «How to Correctly Use the Titles Dr. & PhD With a Name | Synonym». Արխիվացված օրիգինալից 2018-08-23-ին. Վերցված է 2018-08-23-ին.
  14. ↑ Allan Noble, Keith (2001). «Changing doctoral degrees: an international perspective, Society for Research into Higher Education, 1994, p. 8; Bourner, T., Bowden, R., & Laing, S. (2001). "Professional doctorates in England». Studies in Higher Education. 26 (1): 65–88. doi:10.1080/03075070020030724.
  15. ↑ Ruano-Borbalan, Jean-Claude. (23 July 2022). Doctoral education from its medieval foundations to today's globalisation and standardisation. Wiley (publisher) online library.
  16. ↑ Pedersen, Olaf (1997). The first universities: Studium generale and the origins of university education in Europe. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-59431-8.
  17. ↑ de Ridder-Symoens, Hilde (2003). A history of the university in Europe: Universities in the Middle Ages. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36105-7.
  18. ↑ Rashdall, Hastings (1964). The Universities of Europe in the Middle Ages. Oxford University Press.
  19. ↑ Park, C. (2007). Redefining the Doctorate (PDF). York, UK: The Higher Education Academy. էջ 4. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
  20. ↑ Rüegg, Walter. A History of the University in Europe: Volume 3, Universities in the Nineteenth and Early Twentieth Centuries (1800–1945). Cambridge University Press.
  21. ↑ Turner, R. Steven (1971). «The Growth of Professorial Research in Prussia, 1818 to 1848-Causes and Context». Historical Studies in the Physical Sciences. 3: 137–182. doi:10.2307/27757317. JSTOR 27757317.
  22. ↑ See, for instance, Rosenberg, R. P. (1962). «Eugene Schuyler's Doctor of Philosophy Degree: A Theory Concerning the Dissertation». The Journal of Higher Education. 33 (7): 381–386. doi:10.2307/1979947. JSTOR 1979947.
  23. ↑ «Doctoral Education in Italy». www.science.org (անգլերեն). Վերցված է 2026-05-24-ին.
  24. ↑ Tina Barnes (2013). Higher Doctorates in the UK 2013. UK Council for Graduate Education. էջ 6. ISBN 978-0-9563812-7-9. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2021 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. «The UK higher doctorate has a long history with the first (a DSc) being offered by Durham University in 1882»
  25. ↑ John Aldrich. «The Mathematics PhD in the United Kingdom: Historical Notes for the Mathematics Genealogy Project». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
  26. ↑ Simpson, Renate (1983 թ․ հունիս). How the PhD came to Britain: A Century of Struggle for Postgraduate Education. Open University Press. ISBN 978-0-900868-95-5.
  27. ↑ C. Singer and S.W.F. Holloway, Early Medical Education in England in Relation to the Pre-History of the University of London, Med Hist. 1960 January; 4(1): 1–17.
  28. ↑ Carl Diehl, Americans and German scholarship, 1770–1870 (1978).
  29. ↑ Henry Geitz, Jürgen Heideking, and Jurgen Herbst, eds. German influences on education in the United States to 1917 (1995).
  30. 1 2 John Seiler Brubacher; Willis Rudy (1997 թ․ հունվարի 1). Higher Education in Transition: A History of American Colleges and Universities. Transaction Publishers. էջ 192. ISBN 9781412815383. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 30-ին.
  31. ↑ Rosenberg, Ralph P. (1961). «The First American Doctor of Philosophy Degree: A Centennial Salute to Yale, 1861–1961». Journal of Higher Education. 32 (7): 387–394. doi:10.2307/1978076. JSTOR 1978076.
  32. ↑ «Phi Beta Kappa News and Notes». The Phi Beta Kappa Key. 2 (7): 354–356. 1915. ISSN 2373-0331. JSTOR 42913509.
  33. ↑ Roger L. Geiger, "Research, graduate education, and the ecology of American universities: An interpretive history." in Lester F. Goodchild and Harold S. Weschler, eds., The History of Higher Education (2nd ed, 1997), pp 273–89
  34. ↑ Laurence R. Veysey, The emergence of the American university (1970) is the standard history; see pp 121–79.
  35. 1 2 Lori Thurgood; Mary J. Golladay; Susan T. Hill (2006 թ․ հոկտեմբեր). «Historical Background». U.S. Doctorates in the 20th Century. National Science Foundation. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հոկտեմբերի 28-ին.
  36. 1 2 Lady, R. Andrew (1967). «Honoris Causa: An Examination of the Doctor of Philosophy Degree». The Journal of Higher Education. 38 (4): 197–205. doi:10.2307/1979043. ISSN 0022-1546. JSTOR 1979043.
  37. ↑ Christopher Jencks and David Riesman. The academic revolution (1968) ch 1.
  38. ↑ «Do you need a master's to get a PhD? A complete guide | PhD Doctorate | Capella University Blog». Capella University (անգլերեն). Վերցված է 2026-05-24-ին.
  39. ↑ Indeed there is a 'new route' to the PhD in some UK institutions where in an individual may complete a series of postgraduate level taught courses as a part of the doctoral programme. This is called the 'New Route PhD', an integrated PhD that resembles somewhat the American PhD program. For a list of programmes and institutions offering the 'new route' see http://www.newroutephd.ac.uk/ Արխիվացված 6 Հուլիս 2014 Wayback Machine
  40. ↑ The term "doctor of philosophy" is not always applied by those countries to graduates in disciplines other than philosophy itself. These doctoral degrees, however, are sometimes identified in English as PhD degrees.
  41. ↑ «Categories of PhD Candidates». Wageningen University. 2012 թ․ նոյեմբերի 2. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 26-ին. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 26-ին.; «PhD scholarship programmes». University of Groningen Faculty of Mathematics and Natural Science. 2010 թ․ հունվարի 7.; «Sandwich PhD». echnissche Universitat Kaiserslautern.
  42. ↑ «Higher education: Agreement reached with Glasgow for 'sandwich' PhD». Express Tribune. 2012 թ․ փետրվարի 11. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 12-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 12-ին.
  43. ↑ Stanford University, PhD Minor Արխիվացված 10 Նոյեմբեր 2024 Wayback Machine, accessed on 2 November 2024
  44. ↑ Yuriko Saito, Curriculum Vitae, accessed on 2 November 2024
  45. ↑ «2009 FT rankings table and criteria list». Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 8-ին.
  46. ↑ «The economic contribution of Ph.D.s». Journal of Higher Education Management and Policy. 31 (3). 2009. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 15-ին.
  47. 1 2 «Doctoral degrees: The disposable academic». The Economist. 2010-12-18. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 25-ին.
  48. ↑ «From Graduate School to Welfare». The Chronicle of Higher Education. 2012-05-06. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 12-ին. Վերցված է 2017-11-12-ին.
  49. ↑ «Even A PhD Couldn't Keep This Man Off Food Stamps». Business Insider. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ օգոստոսի 20-ին. Վերցված է 2017-11-12-ին.
  50. ↑ Alikhan, Faris (2013 թ․ հոկտեմբերի 2). «The Peril of Credential Creep in Foreign Policy». U.S. News. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 26-ին.
  51. ↑ Hare, Julie (2014 թ․ ապրիլի 3). «More PhDs enter public service». The Australian. (չաշխատող հղում)
  52. ↑ Woolston, Chris (2022-05-23). «PhD students face cash crisis with wages that don't cover living costs». Nature (անգլերեն). 605 (7911): 775–777. Bibcode:2022Natur.605..775W. doi:10.1038/d41586-022-01392-w. PMID 35606521. S2CID 249015161.
  53. ↑ Taylor, M. (2011). «Reform the PhD system or close it down». Nature. 472 (7343): 261. Bibcode:2011Natur.472..261T. doi:10.1038/472261a. PMID 21512530.
  54. ↑ Fiske, P. (2011). «What is a PhD really worth?». Nature. 472 (7343): 381. Bibcode:2011Natur.472..381F. doi:10.1038/nj7343-381a.
  55. ↑ Anon (2011). «Fix the PhD: No longer a guaranteed ticket to an academic career, the PhD system needs a serious rethink». Nature. 472 (7343): 259–260. Bibcode:2011Natur.472R.259.. doi:10.1038/472259b. PMID 21512527. S2CID 205063761.
  56. ↑ Cyranoski, D.; Gilbert, N.; Ledford, H.; Nayar, A.; Yahia, M. (2011). «Education: The PhD factory». Nature. 472 (7343): 276–279. Bibcode:2011Natur.472..276C. doi:10.1038/472276a. PMID 21512548.
  57. ↑ Lin, Thomas (2014 թ․ մարտի 26). «A 'Rebel' Without a Ph.D.». Quanta Magazine. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 12-ին. Վերցված է 2017-11-11-ին.
  58. ↑ Kelly Neudorfer (2016 թ․ հոկտեմբերի 11). The Foreigner's Guide to German Universities: Origin, Meaning, and Use of Terms and Expressions in Everyday University Life. Columbia University Press. էջ 42. ISBN 9783838268323. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 26-ին. {{cite book}}: Missing |author1= (օգնություն)
  59. ↑ «Scholarships in Argentina». Spuweb.siu.edu.ar. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2010-04-28-ին.
  60. ↑ «GFME: Global Foundation for Management Education» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006-10-31-ին. Վերցված է 2010-04-28-ին.
  61. ↑ «Comisión Nacional de Evaluación y Acreditación Universitaria» (իսպաներեն). Coneau.edu.ar. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2010-04-28-ին.
  62. ↑ «Home, Graduate Research, University of Tasmania, Australia». Utas.edu.au. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ մարտի 11-ին. Վերցված է 2013-07-02-ին.
  63. ↑ ABC News (2008). «PhD students living below poverty line». Vol. 2008, no. April. էջեր 1–2. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 1-ին. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 11-ին.
  64. ↑ «HEIMSHELP: Information about requirements and procedures for higher education and VET providers». DEEWR. 2011. Արխիվացված է օրիգինալից 2008-07-30-ին.
  65. ↑ Current students » Academic skills » Research writing » Introductions » Length Australian National University.
  66. ↑ Jackson, Denise (2013 թ․ ապրիլի 22). «Completing a PhD by publication: a review of Australian policy and implications for practice». Higher Education Research & Development. 32 (3): 355–368. doi:10.1080/07294360.2012.692666. S2CID 145372065. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 29-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 5-ին.
  67. ↑ Oral Defence of the Thesis in Research Degrees(չաշխատող հղում) . University of South Australia.
  68. ↑ How to apply for a PhD in Canada Արխիվացված 3 Հոկտեմբեր 2023 Wayback Machine. Times Higher Education.
  69. ↑ Canada Graduate Scholarships — Doctoral program Արխիվացված 25 Հունիս 2024 Wayback Machine. Government of Canada.
  70. ↑ (26 January 2021). Degrees of Success: The Expert Panel on the Labour Market Transition of PhD Graduates Արխիվացված 3 Հոկտեմբեր 2023 Wayback Machine. Council of Canadian Academies.
  71. 1 2 «全日制研究生读几年?学费是多少?-中国教育在线». www.eol.cn. Արխիվացված է օրիգինալից 2022-12-11-ին. Վերցված է 2022-12-11-ին.
  72. 1 2 «研究生教育学科专业目录(2022 年)» (PDF). Ministry of Education of the People's Republic of China. 2022-09-14. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2022-12-11-ին. Վերցված է 2022-12-10-ին.
  73. ↑ «Colciencias Call for Scholarships in Colombia». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2015-03-04-ին.
  74. ↑ «Matemaattis-luonnontieteellinen tiedekunta». helsinki.fi. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 13-ին.
  75. ↑ «Requirements – Research in Germany». Research-in-Germany.org. (German) Federal Ministry of Education and Research. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 22-ին.
  76. ↑ Sarah Schmidt (2015 թ․ հոկտեմբերի 1). «Kommt ein Doktor zum Arzt ...». Süddeutsche Zeitung. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 15-ին.
  77. ↑ Bernd Kramer (2015 թ․ սեպտեմբերի 28). «Akademische Ramschware». Der Spiegel. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունիսի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 15-ին.
  78. ↑ «Higher Education in Germany: Hochschulen vs. Universities». Quacquarelli Symonds Limited. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 10-ին. Վերցված է 2015-02-10-ին.
  79. ↑ «ZEIT ONLINE | Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder imPUR-Abo. Sie haben die Wahl». www.zeit.de. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 6-ին.
  80. ↑ «Academics.de: Zeitspanne der Promotion: Dauer im Durchschnitt». Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 3-ին.
  81. ↑ Bestandene Prüfungen, Statistisches Bundesamt, Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 25-ին, Վերցված է 2016-03-30-ին
  82. ↑ Draft University Grants Commission (Minimum Standards and Procedures for Award of PhD Degree) Regulations, 2022 Արխիվացված 4 Դեկտեմբեր 2023 Wayback Machine. University Grants Commission (India). NEW DELHI 110002
  83. ↑ «N E T, Inside H E, University Grants Commission». Ugc.ac.in. 1988-07-22. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 4-ին. Վերցված է 2023-10-02-ին.
  84. ↑ «Student Guidebook, Scuola Normale Superiore di Pisa» (PDF). 2012 թ․ ապրիլի 26. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ ապրիլի 26-ին.
  85. 1 2 «STATUTO DELLA SCUOLA NORMALE SUPERIORE DI PISA (legge 18 giugno 1986, n. 308)» (PDF). sns.it. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 26-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 31-ին.
  86. ↑ «Law of February 21, 1980, No. 28». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  87. ↑ «Decreto Presidente Repubblica 11 luglio 1980, n. 382». www.edscuola.it. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 2-ին.
  88. ↑ «Law of 21 February 1980, No. 28». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  89. ↑ «Decreto Presidente Repubblica 11 luglio 1980, n. 382». edscuola.it. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 2-ին.
  90. 1 2 «ResearchItaly, Pagina di transizione». ricercaitaliana.it. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ մարտի 7-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 2-ին.
  91. ↑ Bompard, Paul (2000 թ․ փետրվարի 18). «Italy's big six form network for elite». Times Higher Education. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 2-ին.
  92. ↑ «Scuole, Scuole di Eccellenza». scuoledieccellenza.it. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 30-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 2-ին.
  93. ↑ «Article 3 of the Law of 14 February 1987, No.41 | L. 14 febbraio 1987, n. 41 Istituzione della Scuola superiore di studi universitari e di perfezionamento S. Anna di Pisa» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 14-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 2-ին.
  94. ↑ «SITO IN MANUTENZIONE». www.istruzione.it. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 6-ին.
  95. ↑ «Università in Italia, Ministry of Education, Universities and Research (MIUR)» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 2-ին.
  96. ↑ Master A; և այլք: (2010). «Untranslated regions of thyroid hormone receptor beta 1 mRNA are impaired in human clear cell renal cell carcinoma» (PDF). Biochim Biophys Acta. 1802 (11): 995–1005. doi:10.1016/j.bbadis.2010.07.025. PMID 20691260. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 27-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 27-ին.
  97. ↑ Dommasnes, Liv Helga; Else Johansen Kleppe; Gro Mandt; Jenny-Rita Næss (1998). «Women archeologists in retrospect, The Norwegian case». In Margarita Díaz-Andreu García and Marie Louise Stig Sørensen (ed.). Excavating women: a history of women in European archaeology. London: Routledge. ISBN 978-0-415-15760-5. «... a Dr. philos. degree, which is the highest academic degree in Norway, roughly equivalent to the German Doktor Habilitation. Traditionally, this degree, which was considered a prerequisite for obtaining top positions within academia, was earned rather late in life, often after one had passed 50 years of age.»
  98. ↑ Vestergaard, Elisabeth (2006). «Den danske forskeruddannelse. Rapporter, evalueringer og anbefalinger 1992–2006» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ հուլիսի 19-ին. «Aarhus: Dansk Center for Forskningsanalyse»
  99. 1 2 «Forskrift for graden philosophiae doctor (ph.d.) ved Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo (AHO)». Lovdata. 2011 թ․ դեկտեմբերի 8. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
  100. 1 2 «Forskrift for graden doctor philosophiae (dr.philos.) ved Universitetet i Oslo». Lovdata (նորվեգերեն). 2011 թ․ օգոստոսի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
  101. ↑ Mather-L'Huillier, Nathalie. «Why do your PhD in Singapore?». FindAPhD. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ մարտի 13-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 13-ին.
  102. ↑ Herman, Chaya (2015). «Looking back at doctoral education in South Africa» (PDF). University of Pretoria. Վերցված է 2024 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.
  103. ↑ «BOE.es – Documento BOE-A-2011-2541». www.boe.es. էջեր 13909–13926. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 6-ին.
  104. ↑ «Teseo». educacion.gob.es. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-12-18-ին.
  105. ↑ «Artículo 3.2 del Real Decreto 99/2011, de 28 de enero, por el que se regulan las enseñanzas oficiales de doctorado». BOE.es. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2018-07-04-ին.
  106. ↑ «Artículo 14 del Real Decreto 99/2011, de 28 de enero, por el que se regulan las enseñanzas oficiales de doctorado». BOE.es. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2018-07-04-ին.
  107. ↑ «Raíces de las normas y tradiciones del protocolo y ceremonial universitario actual: las universidades del Antiguo Régimen y los actos de colación. Protocolo y Etiqueta» (իսպաներեն). Protocolo.org. 2007 թ․ հոկտեմբերի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2010-04-28-ին.
  108. ↑ «Boletín Oficial del Estado. Texto del Documento». Boe.es. 1995-05-24. էջեր 15188–15189. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 26-ին. Վերցված է 2015-11-11-ին.
  109. ↑ «Урядовий портал – найновіші надходження документів КМУ». 2016 թ․ սեպտեմբերի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
  110. ↑ Entry requirements for the PhD/MSc by Research in Clinical Psychology Արխիվացված 3 Հոկտեմբեր 2023 Wayback Machine. University of Edinburgh School of Health in Social Science.
  111. ↑ PhD Entry Requirements Արխիվացված 3 Հոկտեմբեր 2023 Wayback Machine. University of Edinburgh Business School.
  112. ↑ «Looking to work or study in the UK?». British Council. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.
  113. ↑ "What level of English do I need to get into a UK university?". UCAS.
  114. ↑ IELTS requirements for applying to a UK university Արխիվացված 10 Հոկտեմբեր 2023 Wayback Machine.
  115. ↑ Universities in the UK requiring IELTS (չաշխատող հղում) . ukuni.net website.
  116. ↑ Cassandra Evangeline Benjamin. (20 Sep 2023). Is it possible to study in UK without IELTS? Արխիվացված 10 Հոկտեմբեր 2023 Wayback Machine.
  117. ↑ «Academic Technology Approval Scheme (ATAS)». Gov.UK. 2023 թ․ հուլիսի 4. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.
  118. ↑ «Postgrad checks worry scientists». BBC News. 2007 թ․ մարտի 12. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 16-ին.
  119. 1 2 «Funding for research training». UK Research and Innovation. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
  120. ↑ «Postgraduate fees in the UK». Postgrad.com. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 12-ին.
  121. ↑ «What is a PhD?». Prospects. Graduate Prospects Ltd. How much does it cost?. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 12-ին.
  122. 1 2 «Get a studentship to fund your doctorate». www.ukri.org.
  123. ↑ «STFC TRAINING GRANTS (TGs) – ADDITIONAL INFORMATION AND FREQUENTLY ASKED QUESTIONS (FAQs)» (PDF). STFC. 2016 թ․ մարտ. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
  124. ↑ «Terms and conditions of training grants». 2020 թ․ մարտ. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
  125. ↑ «Prospective students». Academic conditions. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
  126. ↑ «Part Time PhD Guide – Fees, Durations, Benefits & Challenges». DiscoverPhDs. 2020-05-19. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2020-05-20-ին.
  127. ↑ «Check Out UCAS Advice On Postgrad Fees And Funding...». UCAS. 2014-10-09. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 6-ին. Վերցված է 2020-05-20-ին.
  128. ↑ Bray, M.; Kwok, P. (2003). «Demand for private supplementary tutoring: Conceptual considerations, and socio-economic patterns in Hong Kong». Economics of Education Review. 22 (6): 611–620. doi:10.1016/S0272-7757(03)00032-3.
  129. ↑ Groves, Nicholas (2014). «The Academic Robes of Graduates of the University of Cambridge The Academic Robes of Graduates of the University of Cambridge from the End of the Eighteenth Century to the Present Day from the End of the Eighteenth Century to the Present Day». Transactions of the Burgon Society. 13. doi:10.4148/2475-7799.1110.
  130. ↑ «What to expect during your PhD – Doctoral and Researcher College». www.reading.ac.uk. Վերցված է 2026-05-24-ին.
  131. ↑ Exeter, University of. «Degree durations | PhD and Research Degrees». University of Exeter (անգլերեն). Վերցված է 2026-05-24-ին.
  132. ↑ «Research courses | Oxford University». www.ox.ac.uk (անգլերեն). Վերցված է 2026-05-24-ին.
  133. ↑ «ESRC Society Today» (PDF). ESRC Society Today. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2008 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2010-04-28-ին.
  134. ↑ Robert Currie (1994). «The Arts and Social Studies, 1914–1939». In Brian Harrison (ed.). The History of the University of Oxford: The twentieth century. Clarendon Press. էջ 125. ISBN 9780198229742. «Very few persons had received even an honorary DLitt by 1916 when the Reverend E. M. Walker, Senior Tutor of The Queen's College, Oxford|Queen's, proposed, as the Oxford Magazine put it, that the University 'should divert the stream' of American aspirants to the German universities' degree of philosophiae doctor by opening the DLitt to persons offering a suitable dissertation nine terms after graduation. Apart from a successful move led by Sidney Ball, philosophy tutor at St John's College, Oxford|St John's, to distinguish the proposed arrangement from both the DLitt and the German PhD by adopting the English title "doctor of philosophy" (DPhil), the scheme meet with little opposition»
  135. ↑ «What is a DPhil?». University of Oxford. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 14-ին. «A DPhil is the Oxford term for a PhD.»
  136. ↑ «Professional Doctorate». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մայիսի 28-ին. Վերցված է 2010-04-28-ին.
  137. ↑ «Listing of Research I Universities». Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ սեպտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2008 թ․ հունվարի 26-ին. «282 is the sum of all three categories of doctoral universities. Since some primarily undergraduate institutions also award the PhD, the number is greater than 282»
  138. ↑ «Wharton Doctoral Programs: Application Requirements». Wharton.upenn.edu. 2009-12-15. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 13-ին. Վերցված է 2010-04-28-ին.
  139. ↑ «Doctoral admissions». Columbia University in the City of New York. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
  140. ↑ «Research Doctorate Programmes». US Department of Education. 2006-06-18. Արխիվացված է օրիգինալից 2007-03-03-ին.
  141. ↑ «In humanities, ten years may not be enough to get a Ph.D.». The Chronicle of Higher Education. 2007 թ․ հուլիսի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 14-ին.
  142. ↑ Dance, Amber (2017 թ․ հոկտեմբեր). «Career change: It's never too late to switch». Nature (անգլերեն). 550 (7675): 289–291. doi:10.1038/nj7675-289a.
  143. ↑ National Center for Science and Engineering Statistics. 2014. Doctoral Recipients from U.S. Universities, 2012. Survey of Earned Doctorates. Washington, DC: National Science Foundation
  144. ↑ «PHD programmes: Doctorate deluge». Nature. 547 (7664): 483. 2017. doi:10.1038/nj7664-483b.
  145. ↑ Ph.D, Steve Tippins (2022-06-26). «PhD Stipends: All Your Questions Answered». Beyond PhD Coaching (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2026-05-24-ին.
  146. ↑ «PhD Funding Opportunities». Yale (Public Health. Yale. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 9-ին.
  147. ↑ «Categories of Doctoral Funding | GSAS». www.gsas.columbia.edu. Վերցված է 2026-05-24-ին.
  148. ↑ «Financial Support for PhD Students | The Harvard Kenneth C. Griffin Graduate School of Arts and Sciences». gsas.harvard.edu. Վերցված է 2026-05-24-ին.
  149. ↑ «Education in Russia for foreign citizens: Recognition and equivalence of documents of education and scientific degrees». en.russia.edu.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 6-ին.
  150. 1 2 3 «International Standard Classification of Education (ISCED) 2011». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 10-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 18-ին.
  151. ↑ «Gemeinsame Erklärungzur gegenseitigen akademischen Anerkennungvon tudienzeiten und Abschlüssen im Hochschulbereichsowie von Urkunden über russische wissenschaftliche Gradeund deutsche akademische Qualifikationen zwischen HRK» (PDF). KMK und dem Ministerium für Allgemeine und Berufliche Bildungder Russischen Föderation. 1999. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
  152. ↑ Совместное заявление о взаимном академическом признании периодов обучения в высших учебных заведениях, документов о высшем образовании, российских ученых степенях и германских академических квалификациях. 1999. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
  153. ↑ «Décret n° 2003-744 du 1er août 2003 portant publication de l'accord entre le Gouvernement de la République française et le Gouvernement de la Fédération de Russie – sur la reconnaissance mutuelle des documents sur les grades et titres universitaires, signé à Saint-Pétersbourg». 2003-05-12. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 21-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
  154. ↑ «Соглашения об эквивалентности документов об образовании». www.russia.edu.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 6-ին.
  155. ↑ «International Standard Classification of Education». 2011. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 10-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 18-ին.
  156. ↑ «Лучук О. Коли ми діждемося Вашинґтона? Тоді ж і станем "докторами"! До питання про академічні посади, наукові ступені та вчені звання в українському та американському наукових дискуրսաս // Україна: культурна спадщина, національна свідомість, державність: Збірник наукових праць. Випуск 21. Львів: Інститут українознавства ім. І.Крип'якевича НАН України» (PDF). 2012. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 24-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
  157. ↑ «Study on the organisation of doctoral programmes in EU neighbouring countries» (PDF). Technopolis Group, GHK. Ukraine. 2010 թ․ դեկտեմբեր. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ մայիսի 13-ին.
  158. 1 2 3 «Study on the organisation of doctoral programmes in EU neighbouring countries» (PDF). 2010 թ․ դեկտեմբեր. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ մայիսի 13-ին.
  159. ↑ European Commission (2018 թ․ օգոստոսի 31). «Development of skills». Education and Training – European Commission. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 5-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 6-ին.
  160. ↑ «Shared Dublin Descriptors» (PDF). www.tempus.ac.rs. 2004 թ․ մարտի 23. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 10-ին.
  161. ↑ «Статистика Российского образования». stat.edu.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 21-ին.
  162. ↑ «Стипендии на приоритетных специальностях составят от 2 до 4 тыс руб» [Scholarships for priority specialties will be from 2 to 4 thousand rubles]. РИА Новости (ռուսերեն). 2011 թ․ օգոստոսի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
  163. ↑ Krut, Natalia. «слово берет защита» [protection takes the floor]. CareerRussia.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
  164. ↑ «N.V. Kuznetsov, P. Neittaanmäki, G.A. Leonov, Supervisors' manifest on the first PhD SPbSU (2013)» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 28-ին.
  165. ↑ «PhD SPbU – Saint Petersburg University». english.spbu.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 28-ին.
  166. ↑ «R. Yuldashev, Dissertation "Nonlinear Analysis and Synthesis of Phase-Locked Loops (supervisors: N. Kuznetsov, G. Leonov, P. Neittaanmäki), Saint-Petersburg State University Studies in Mathematics, Vol. 1, 2013 (PhD thesis)» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 28-ին.
  167. ↑ «R.Yuldashev, Dissertation "Synthesis of Phase-Locked Loop" (supervisors: N. Kuznetsov, G. Leonov, P. Neittaanmäki, T. Tiihonen), Jyväskylä University Printing House, 2013» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 28-ին.
  168. ↑ «Figure 6.17. Share of doctorate holders in the population (2017)» (XLSX). doi:10.1787/888933941538.
  169. ↑ Sever, Maja. «Centennial celebration of the first doctorate awarded at Slovenian universities». Republic of Slovenia, Statistical Office. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 6-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 6-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]