Jump to content

Մահջար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Փետուրի միավորումից)

Մահջար (արաբ․՝ المهجر‎‎, որի ավելի բառացի իմաստներից մեկն է «արաբական սփյուռք»[1]) ռոմանտիզմի հետ կապված միգրանտական ​​գրական շարժում էր։ Այն սկսվել էր արաբախոս գրողների կողմից, ովքեր 20-րդ դարի սկզբին Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ գտնվող Լիբանանից, Սիրիայից և Պաղեստինից գաղթել էին Ամերիկա, և վերածվել էր շարժման 1910-ական թվականներին[2][3][4][5]։ Նահդա շարժման (կամ «արաբական վերածննդի») իրենց նախորդների նման, Մահջար շարժման գրողները խթանվել են արևմտյան աշխարհի հետ իրենց անձնական շփումներով և մասնակցել են արաբական գրականության վերականգնմանը[5], այդ պատճառով նրանց կողմնակիցներին երբեմն անվանում են «ուշ Նահդայի» գրողներ[6]: Այս գրողները, ինչպես Հարավային Ամերիկայում, այնպես էլ Միացյալ Նահանգներում, իսկապես նպաստել են Նահդայի զարգացմանն արդեն 20-րդ դարի սկզբին[7]։ Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանը համարվում է «Մահջարի բանաստեղծներից» ամենաազդեցիկը[4][3]։

Հյուսիսային Ամերիկա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին պարբերականներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Քաուքաբ Ամերիքա

Ինչպես ձևակերպել են Դեյվիդ Լևինսոնը և Մելվին Էմբերը՝ «Հյուսիսային Ամերիկայի ներգաղթյալ համայնքների շրջանում արաբական մշակութային ինքնությունը պահպանելու ձգտումը» ամրապնդվեց սկզբից, երբ կրթված ներգաղթյալները Նյու Յորքի և Բոստոնի տարածքներում հիմնեցին արաբալեզու թերթեր և գրական ընկերություններ՝ պոեզիան և գրելը խրախուսելու համար՝ արաբական մշակութային ժառանգությունը կենդանի պահելու և հարստացնելու նպատակով»[8]։ Այսպիսով, 1892 թվականին Նյու Յորքում հիմնադրվեց առաջին ամերիկյան արաբալեզու թերթը՝ «Կավկաբ Ամերիկա»-ն, որը շարունակվեց մինչև 1908 թվականը, իսկ առաջին արաբալեզու ամսագիրը՝ «Ալ-Ֆունուն»-ը, հրատարակվեց Նասիբ Արիդայի կողմից Նյու Յորքում 1913-1918 թվականներին: Այս ամսագիրը ծառայեց որպես երիտասարդ մահջարի գրողների խոսափող:

Փետուրի միավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Փետուրի միավորման չորս անդամներ 1920 թվականին: Ձախից աջ՝ Նասիբ Արիդա, Ջուբրան Խալիլ Ջուբրան, Աբդ ալ-Մասիհ Հադդադ և Միխայիլ Նուայմե

Փետուրի միավորումը (արաբ․՝ الرابطة القلمية‎‎) Հյուսիսային Ամերիկայի առաջին[9] արաբալեզու գրական ընկերությունն էր, որը սկզբնապես ստեղծվել է Նասիբ Արիդայի և Աբդ ալ-Մասիհ Հադդադի[10] կողմից 1915[11] կամ 1916 թվականներին[12], և հետագայում վերակազմավորվել է 1920 թվականին Նյու Յորքում մահջարի գրողների ավելի մեծ խմբի կողմից՝ Խալիլ Ջիբրանի գլխավորությամբ[13]։ Նրանք սերտորեն համագործակցում էին 1911 թվականից ի վեր[14]։ Լիգան լուծարվել է Ջուբրանի մահից (1931) և Միխայիլ Նուայմեի Լիբանան վերադարձից հետո (1932)[15]։

Փետուրի միավորման հիմնական նպատակներն էին, ինչպես քարտուղար Նուայմեն էր ասում, «արաբական գրականությունը լճացման և իմիտացիայի ճահճից բարձրացնելը և դրա երակներին նոր կյանք ներարկելը, որպեսզի այն դառնա արաբական ազգերի կառուցման գործուն ուժ»[16]։ Ինչպես Նուայմեն արտահայտել է իր կազմած կանոնադրության մեջ։ Խմբի համար՝

Մեր լեզուն և գրականությունը ձևի և էության առումով հնագույններին ընդօրինակելու նեղ սահմաններում պահելու միտումը ամենավտանգավոր միտումն է. եթե չհակադրվենք, դա շուտով կհանգեցնի քայքայման և քայքայման... Նրանց ընդօրինակելը մահացու ամոթ է... Մենք պետք է հավատարիմ լինենք ինքներս մեզ, եթե ցանկանում ենք հավատարիմ լինել մեր նախնիներին[17]։

Գրականության պատմաբան Նադիմ Նուայմեն գնահատում է խմբի կարևորությունը որպես արաբական գրականության մեջ գեղագիտական ​​​​արժանիության չափանիշները փոխող գործոն․

Կենտրոնանալով մարդու վրա՝ լեզվի փոխարեն, մարդու վրա՝ օրենքի փոխարեն, և ոգու վրա՝ տառի փոխարեն, ասում են, որ Մահջար դպրոցը արաբական գրականությունը իր դարավոր դասականությունից դուրս է բերել ժամանակակից դարաշրջան[18]։

Փետուրի միավորման անդամների թվում էին՝ Նասիբ Արիդա, Ռաշիդ Այյուբ, Վադի Բահութ, Ուիլյամ Քաթզեֆլիս (կամ Քաթսիֆլիս), Ջուբրան Խալիլ Ջուբրան (նախագահ), Աբդ ալ-Մասիհ Հադդադ, Նադրա Հադդադ, Իլյա Աբու Մադի, Միխայիլ Նուայմե (քարտուղար) և Ամին ալ-Ռեյհանին[19]։ Տասը անդամներից ութը հույն ուղղափառներ էին, իսկ երկուսը՝ մարոնիներ[20]։ Խմբի հետ կապված էին նաև այնպիսի երաժիշտներ, ինչպիսին է Ռասել Բունայը[21]

Հարավային Ամերիկա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիայի առաջին արաբալեզու թերթը՝ «Ալ-Ֆայհա»-ն (արաբ․՝ الفيحاء‎‎), Կամպինասում լույս է տեսել 1895 թվականի նոյեմբերին, որին հաջորդել է «ալ-Բարազիլ»-ը (արաբ․՝ البرازيل‎‎) Սանտոսում վեց ամսից էլ քիչ ժամանակ անց[22]։ Երկուսը միավորվել են մեկ տարի անց Սան Պաուլոյում[22]։ Հարավային Ամերիկայի առաջին արաբալեզու գրական շրջանակը՝ «Ռիվակ ալ-Մաարրին», հիմնադրվել է 1900 թվականին[23] Սաիդ Աբու Համզայի կողմից, որը նույնպես բնակություն էր հաստատել Սան Պաուլոյում[24]։ «Ալ-Ռաբիտա ալ-Ադաբիան» հիմնադրվելու է Բուենոս Այրեսում 49 տարի անց, սակայն արաբերենով թերթերն ու ամսագրերը արդեն գործում էին Արգենտինայում 1900-ական թվականներից։

Շաֆիկ ալ-Մալուֆը «գլխավորել է հարավամերիկյան մահջար բանաստեղծների հիմնական խումբը»[25]։ Այլ բանաստեղծների թվում են Ֆաուզի Մաալուֆը, ալ-Կարաուին և Ֆարհաթը[26][3]։ Հյուսիսային մահջարցիներից ի տարբերություն, հարավային հեղինակները շատ ավելի կապված էին ազգային թեմայով և հայրենիքի նկատմամբ կարոտով[3]։

Սկզբունքներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միխայիլ Նուայմեի «Ալ-Ղիրբալ» գրական քննադատության գիրքը (հրատարակված 1923 թվականին) պարունակում է մահջար շարժման հիմնական սկզբունքները[27]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Hans Wehr. Dictionary of Modern Written Arabic (4th ed.). էջ 1195.
  2. ↑ A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry. Cambridge: Cambridge University Press. 1975. էջեր 179–203. ISBN 0-521-20699-5.
  3. 1 2 3 4 Jayyusi, Salma Khadra (1977). Trends and Movements in Modern Arabic Poetry. Vol. 2. Leiden: E. J. Brill. էջ 362. ISBN 90-04-04920-7.
  4. 1 2 Fairbairn, Anne (1989). Feathers and the Horizon. Leros Press. ISBN 9780949264565.
  5. 1 2 Archipel (ֆրանսերեն). 2008. էջ 66. «Les écrivains du Mahjar sont les écrivains de langue arabe ayant émigré en Amérique. Comme leurs aînés de la Nahda, ils sont stimulés par leur rencontre personnelle de l'Occident et participent largement au renouvellement de la littérature arabe.»
  6. ↑ Hanssen, Jens; Weiss, Max (2016). Arabic Thought beyond the Liberal Age. Cambridge University Press. էջ 179. ISBN 9781316654248.
  7. ↑ Somekh, "The Neo-Classical Poets" in M.M. Badawi (ed.) "Modern Arabic Literature", Cambridge University Press 1992, pp. 36-82.
  8. ↑ Levinson, David; Ember, Elvin (1997). American immigrant cultures: builders of a nation. Simon & Schuster Macmillan. էջ 864. ISBN 978-0-02-897213-8.
  9. ↑ Zéghidour, Slimane (1982). La poésie arabe moderne entre l'Islam et l'Occident. KARTHALA Editions. էջ 142. ISBN 978-2-86537-047-4.
  10. ↑ «Al-Rabitah al-Qalamiyah (1916, 1920-1931)». al-Funun. Nasib Aridah Organization. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.
  11. ↑ Haiek, Joseph R. (1984). Arab-American almanac. News Circle Publishing House. էջ 27. ISBN 978-0-915652-21-1.
  12. ↑ Popp, Richard Alan (2001). «Al-Rābiṭah al-Qalamīyah, 1916». Journal of Arabic Literature. Brill Publishers. 32 (1): 30–52. doi:10.1163/157006401X00123. JSTOR 4183426.
  13. ↑ Katibah, Habib Ibrahim; Farhat Jacob Ziadeh (1946). Arabic-speaking Americans. Institute of Arab American Affairs. էջ 13. OCLC 2794438.
  14. ↑ Nijland, Cornelis (2001). «Religious motifs and themes in North American Mahjar poetry». In Gert Borg, Ed de Moor (ed.). Representations of the divine in Arabic poetry. Rodopi Publishers. էջ 161. ISBN 978-90-420-1574-6.
  15. ↑ Starkey, Paul (2006). Modern Arabic literature. Edinburgh University Press. էջ 62. ISBN 978-0-7486-1290-1.
  16. ↑ Naimy, Mikhail (1950). Khalil [sic] Gibran. էջ 50., qtd. by Nadeem Naimy in The Lebanese Prophets of New York, American University of Beirut, 1985, p. 18.
  17. ↑ Naimy, Mikhail (1950). Kahlil [sic] Gibran. էջ 156., qtd. by Nadeem Naimy in The Lebanese Prophets of New York, American University of Beirut, 1985, pp. 18-18.
  18. ↑ Naimy, Nadeem (1985). The Lebanese Prophets of New York. American University of Beirut. էջ 8.
  19. ↑ Benson, Kathleen; Philip M. Kayal (2002). A community of many worlds: Arab Americans in New York City. Syracuse University Press. էջ 36. ISBN 978-0-8156-0739-7.
  20. ↑ Moreh, Shmuel (1976-01-01). Modern Arabic Poetry: 1800 - 1970; the Development of Its Forms and Themes Under the Influence of Western Literature (անգլերեն). Brill Archive. ISBN 978-90-04-04795-2.
  21. ↑ Zuhur, Sherifa (1998). Images of enchantment: visual and performing arts of the Middle East. American University in Cairo. էջ 143. ISBN 978-977-424-467-4.
  22. 1 2 Jeff Lesser (1999). Negotiating national identity: immigrants, minorities, and the struggle for ethnicity in Brazil. Duke University Press. էջ 53. ISBN 9780822322603.
  23. ↑ Paul Starkey (2006 թ․ հուլիսի 20). Modern Arabic Literature. էջ 62. ISBN 9780748627240.
  24. ↑ Cultures. 1980. էջ 155.
  25. ↑ Fairbairn, Anne (1989). Feathers and the Horizon. Leros Press. էջ 216. ISBN 9780949264565.
  26. ↑ Badawi, 1975, էջեր 196–202
  27. ↑ Muhammad Mustafa Badawi (1970). An Anthology of Modern Arabic Verse. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-920032-0.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Մահջար&oldid=10729106#Փետուրի_միավորում» էջից