Jump to content

Ցածր խտության լիպոպրոտեին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
ՑԽԼ-ի բարձր մակարդակը կարող է հանգեցնել աթերոսկլերոզի զարգացման

Ցածր խտության լիպոպրոտեին (ՑԽԼ), ճարպի մոլեկուլները օրգանիզմում արտաբջջային հեղուկով տեղափոխող լիպոպրոտեինների հինգ հիմնական խմբերից[1]։ Այդ խմբերը, ըստ դրանցում լիպոպրոտեինների խտության աճման կարգի (նվազագույնից մինչև առավելագույն), հետևյալն են՝ քիլոմիկրոններ, շատ ցածր խտության լիպոպրոտեիններ (կամ ՇՑԽԼ՝ ըստ խտության ընդհանուր անվանակարգի), միջանկյալ խտության լիպոպրոտեիններ (ՄԽԼ), ցածր խտության լիպոպրոտեիններ (ՑԽԼ) և բարձր խտության լիպոպրոտեիններ (ԲԽԼ): ՑԽԼ-ն ճարպային մոլեկուլները հասցնում է բջիջներին։

Լիպոպրոտեինները մասնակցում են լիպիդների (ճարպերի) փոխադրմանը արտաբջջային հեղուկի միջոցով՝ հասանելի դարձնելով դրանք օրգանիզմի բջիջներին՝ ընկալիչ-միջնորդավորված էնդոցիտոզի համար[2][3]: Լիպոպրոտեինները բարդ մասնիկներ են՝ կազմված սպիտակուցների բազմաթիվ մոլեկուլներից՝ սովորաբար 80-100 (որոնք ՑԽԼ-ի և ավելի մեծ մասնիկների դեպքում միանում են ապոլիպոպրոտեին B-ի մոլեկուլի միջոցով)։ ՑԽԼ-ի մեկ մասնիկի տրամագիծը մոտ 22–27,5 նանոմետր է, որը 3000-6000 ճարպային մոլեկուլ է տեղափոխում և չափսերով կարող է տատանվել՝ կախված դրա մեջ պարունակվող ճարպային մոլեկուլների քանակից ու համակցությունից[4]: Տեղափոխվող լիպիդները ներառում են բոլոր ճարպային մոլեկուլները, որոնցում գերակշռում են խոլեստերինը, ֆոսֆոլիպիդները և տրիգլիցերիդները. դրանցից յուրաքանչյուրի քանակը կարող է զգալիորեն տատանվել[5]։

ՑԽԼ-ի բարձր մակարդակը սրտանոթային աթերոսկլերոտիկ հիվանդությունների զարգացման հաստատված պատճառական գործոն է[6][7][8][9]։ Ոչ աթերոգեն (աթերոսկլերոզ չառաջացնող) ՑԽԼ-խոլեստերինի նորմալ մակարդակը 20–40 մգ/դլ է[10]։ Ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս պահպանել ՑԽԼ-խոլեստերինի մակարդակը 2,6 մմոլ/լ-ից (100 մգ/դլ), իսկ բարձր ռիսկային խմբում գտնվողների համար՝ 1,8 մմոլ/լ-ից (70 մգ/դլ) ցածր[10][11]։

Կենսաքիմիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառուցվածք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՑԽԼ-ի յուրաքանչյուր մասնիկ ապահովում է էմուլսացում, այսինքն՝ շրջապատում է տեղափոխվող ճարպաթթուները՝ հնարավորություն տալով դրանց տեղաշարժվել օրգանիզմում՝ արտաբջջային հեղուկի կազմում։ Յուրաքանչյուր մասնիկ պարունակում է մեկ ապոլիպոպրոտեին B-100 մոլեկուլ (Ապո B-100՝ սպիտակուց, որն ունի 4536 ամինաթթվային մնացորդ և 514 կԴա մոլեկուլային զանգված), ինչպես նաև 80-ից 100 լրացուցիչ օժանդակ սպիտակուցներ։ Յուրաքանչյուր ՑԽԼ ունի խիստ հիդրոֆոբ միջուկ, որը բաղկացած է լինոլեաթթու կոչվող բազմաչհագեցած ճարպաթթվից և հարյուրավորից մինչև հազարավոր էսթերացված և չէսթերացված խոլեստերինի մոլեկուլներից (որպես միջին ցուցանիշ հաճախ նշվում է մոտ 1500)։ Այս միջուկը պարունակում է նաև տարբեր քանակությամբ տրիգլիցերիդներ ու այլ ճարպեր և շրջապատված է ֆոսֆոլիպիդներից ու չէսթերացված խոլեստերինից կազմված թաղանթով, ինչպես նաև Ապո B-100-ի մեկ մոլեկուլով։ ՑԽԼ մասնիկների տրամագիծը մոտավորապես 22 նմ-ից (0,00000087 դյույմ) մինչև 27,5 նմ է, իսկ զանգվածը՝ մոտ 3 միլիոն դալտոն[12]: Քանի որ ՑԽԼ մասնիկները պարունակում են ճարպաթթուների մոլեկուլների փոփոխական և տատանվող քանակություն, գոյություն ունի ՑԽԼ մասնիկների զանգվածի և չափսերի բաշխվածության օրինաչափույթուն[4]։ ՑԽԼ-ի կառուցվածքի որոշումը կենսաքիմիկների համար դժվար է եղել դրա հետերոգեն կառուցվածքի պատճառով։ Այնուամենայնիվ, 2011 թվականին նկարագրվել է ՑԽԼ-ի կառուցվածքը մարդու մարմնի բնականոն ջերմաստիճանի պայմաններում, մոտ 16 Անգստրոմ լուծաչափով՝ կիրառելով կրիոգենային էլեկտրոնային մանրադիտակ[13]։

Ֆիզիոլոգիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՑԽԼ-ի մասնիկները ձևավորվում են, երբ լիպոպրոտեին լիպազ ֆերմենտը (ԼՊԼ) անջատում է տրիգլիցերիդները ՇՑԽԼ-ից, ինչի հետևանքով դրանք դառնում են ավելի փոքր և խիտ (այսինքն՝ պարունակում են ավելի քիչ ճարպային մոլեկուլներ նույն սպիտակուցային թաղանթի ներսում) և ներառում են խոլեստերինի էսթերների ավելի բարձր մասնաբաժին[14][15]:

Փոխադրում դեպի բջիջ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ բջջին անհրաժեշտ է ավելի շատ խոլեստերին, քան կարող է արտադրել HMG-CoA ուղին, այն սինթեզում է անհրաժեշտ ՑԽԼ ընկալիչներ և PCSK9՝ պրոպրոտեին կոնվերտազ, որը նշագրում է ՑԽԼ ընկալիչը քայքայման համար[16]: ՑԽԼ ընկալիչները ներդրվում են պլազմային թաղանթի մեջ և ազատորեն դիֆուզվում, մինչև հասնում են կլաթրինապատ փոսիկներին: Երբ ՑԽԼ ընկալիչները կապում են արյան ՑԽԼ մասնիկները՝ կլաթրինապատ փոսիկները էնդոցիտոզի միջոցով ներս են բերվում բջիջ:

ՑԽԼ ընկալիչներրին կապված բշտիկները փոխադրվում են էնդոսոմներ: Էնդոսոմի ցածր pH-ի պայմաններում, ՑԽԼ ռեցեպտորները ենթարկվում են կառուցվածքային փոփոխության՝ արձակելով ՑԽԼ-ն: ՑԽԼ-ն այնուհետև անցնում է լիզոսոմներ, որտեղ ՑԽԼ-ի մեջ գտնվող խոլեստերինի էսթերները ենթարկվում են հիդրոլիզի։ ՑԽԼ ընկալիչները սովորաբար վերադառնում են պլազմային թաղանթ, որտեղ նրանք կրկնում են այս ցիկլը: Սակայն, եթե ՑԽԼ ընկալիչները կապվում են PCSK9-ին, ընկալիչների փոխադրումը վերաուղղորդվում է դեպի լիզոսոմ, որտեղ դրանք քայքայվում են[17]:

Բնածին իմունային համակարգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՑԽԼ-ն միջնորդավորում է քվորումի զգայության համակարգի ակտիվացմանը, որը բերում է Staphylococcus aureus ինվազիվ վարակի համար անհրաժեշտ գեների ակտիվացման: Որպես հակազդման մեխանիզմ, ապոլիպոպրոտեին B-ն կապվում է S. aureus-ի աուտոինդուկտոր ֆերոմոնին, ինչը կանխում է ազդանշանի փոխանցումը դրա ընկաչով: Ապոլիպոպրոտեին B-ի անբավարարություն ունեցող մկներն ավելի խոցելի են ինվազիվ բակտերիալ վարակների նկատմամբ[18]:

Չափսերի օրինաչափություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՑԽԼ-ն կարող է խմբավորվել ըստ չափսերի. խոշոր, ցածր խտության ՑԽԼ մասնիկները նկարագրվում են որպես A խումբ, իսկ փոքր, բարձր խտության («փոքր խիտ») ՑԽԼ մասնիկները՝ որպես B խումբ[19]: B խումբըորոշ հետազոտողների կողմից ասոցացվել է պսակային զարկերակային հիվանդության ավելի բարձր ռիսկի հետ[20]էջ 1–10: Սա բացատրվում է նրանով, որ ավելի փոքր մասնիկներն ավելի հեշտությամբ են կարողանում թափանցել զարկերակային պատերի էնդոթելով: I կամ միջանկյալը խմբին պատկանելիությունը ցույց է տալիս, որ LDL մասնիկների մեծ մասն իրենց չափսերով շատ մոտ են էնդոթելի նորմալ ճեղքերին (26 նմ): Ըստ մի հետազոտության՝ 19,0–20,5 նմ չափսերը սահմանվել են որպես B խումբ, իսկ 20,6–22 նմ չափսերը՝ որպես A խումբ[21]:

Որոշ տվյալներ վկայում են, որ B խմբի և պսակային զարկերակային հիվանդության միջև կապն ավելի ուժեղ է, քան ստանդարտ լիպիդային պրոֆիլի թեստով չափվող ՑԽԼ-ի ընդհանուր մակարդակը: LDL-ի այս ենթատիպերի օրինաչափությունները չափող հետազոտություններն ավելի թանկ են եղել և ոչ լայնորեն հասանելի, ուստի ստանդարտ լիպիդային պրոֆիլի հետազոտությունն օգտագործվում է ավելի հաճախ[20]:

Նկատվել է նաև կապ տրիգլիցերիդների ավելի բարձր մակարդակի և փոքր ու խիտ ՑԽԼ մասնիկների ավելի բարձր մակարդակների միջև և հակառակը՝ տրիգլիցերիդների ցածր մակարդակի ու ավելի խոշոր, նվազ խիտ («լուծելի») ՑԽԼ-ի բարձր մակարդակների միջև[22][23]:

Շարունակական հետազոտությունների, ծախսերի նվազման, ավելի մեծ հասանելիության և լիպոպրոտեինների ենթադասերի վերլուծության այլ մեթոդների (ներառյալ ՄՌՇ սպեկտրոսկոպիան) լայն ընդունման շնորհիվ հետազոտությունները ցույց են տվել ավելի նշանակալի կապ կլինիկորեն դրսևորված սրտանոթային պատահարների և մասնիկների քանակական չափվող կոնցենտրացիաների միջև[24]:

Օքսիդացում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օքսիդացված ՑԽԼ-ն (օքս-ՑԽԼ) ընդհանուր տերմին է ՑԽԼ մասնիկների համար, որոնք ունեն օքսիդացման հետևանքով փոփոխված կառուցվածքային բաղադրիչներ: Ազատ ռադիկալների գրոհի արդյունքում անոթային պատում կարող են օքսիդանալ ՑԽԼ-ի և՛ լիպիդային, և՛ սպիտակուցային բաղադրիչները։ Բացի անոթային պատի օքսիդացման ռեակցիաներից, ՑԽԼ-ում առկա օքսիդացված լիպիդները կարող են առաջանալ նաև սննդակարգի օքսիդացված լիպիդներից[25][26]: Հայտնի է, որ օքսիդացված ՑԽԼ-ն կապված է աթերոսկլերոզի զարգացման հետ և հետևաբար այն լայնորեն ուսումնասիրվում է որպես սիրտ-անոթային հիվանդությունների հնարավոր ռիսկի գործոն: Օքսիդացված ՑԽԼ-ի աթերոգենությունը (աթերոսկլերոզ առաջացնելու հատկությունը) բացատրվում է նրանով, որ ՑԽԼ ընկալիչները չեն ճանաչում օքսիդացման հետևանքով փոփոխված ՑԽԼ կառուցվածքը, ինչը կանխում է ՑԽԼ մասնիկների բնականոն նյութափոխանակությունը և ի վերջո հանգեցնում աթերոսկլերոտիկ վահանիկների ձևավորման[27]: ՑԽԼ-ի մոլեկուլում պարունակվող լիպիդների օքսիդացման տարբեր արգասիքներ համարվում են հիմնական աթերոգեն գործոն[28]: Այս վնասակար մոլեկուլների համար որպես փոխադրիչ հանդես գալը ևս մեկ մեխանիզմ է, որով ՑԽԼ-ն կարող է մեծացնել աթերոսկլերոզի առաջացման ռիսկը[26][29]։

LOX-1 սկավենջեր ընկալիչը կապում է օքսիդացված ՑԽԼ-ն, սակայն լյարդը բնականում այն չի արտադրում[30]: Փոխարենը, այն արտադրվում է էնդոթելային բջիջների, թրոմբոցիտների, մակրոֆագերի, հարթ մկանային բջիջների և կարդիոմիոցիտների կողմից՝ որպես բնածին իմունային համակարգի սկավենջեր ընկալիչ: Ակտիվանալու դեպքում բջջում առաջանում են նախաբորբոքային ազդանշաններ, ինչպես նաև արձակվում են վնասակար միացություններ: Արդյունքում, հենց այս բջիջներն են առավել զգայուն օքսիդացված ՑԽԼ-ի ազդեցության նկատմամբ[31]: SR-BI-ն և CD36-ը՝ B դասի երկու սկավենջեր ընկալիչներ, նույնպես կապում են օքսիդացված ՑԽԼ-ն մակրոֆագի մեջ[32]։

Չնայած ՑԽԼ ընկալչի կողմից ճանաչման ցածր արդյունավետությանը, լյարդը հեռացնում է օքսիդացված ՑԽԼ-ները շրջանառությունից: Դա իրականացվում է Կուպֆերի բջիջների և լյարդի սինուսոիդալ էնդոթելային բջիջների (LSEC) միջոցով: Լյարդի սինուսոիդալ էնդոթելային բջիջներում կլանման մեծ մասը միջնորդում են ստաբիլին-1-ը և ստաբիլին-2-ը: Օքսիդացված ՑԽԼ-ների կլանումը առնետների մոտ առաջացնում է լյարդի սինուսոիդալ էնդոթելային բջիջների կառուցվածքային տեսանելի խանգարումներ[33]: Նույն գործողությունը վնասում է նաև մարդու LSEC կուլտուրաները[34]։

Ացետիլացում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ացետիլացված ՑԽԼ-ն (աց-ՑԽԼ) լաբորատոր պայմաններում ստեղծված կառույց է: Երբ գիտնականները սինթեզել են ՑԽԼ-ի նման փոփոխված տարբերակը, նրանք պարզել են, որ սկավենջեր ընկալիչների մի դաս, որն այժմ կոչվում է SR-A, կարող է ճանաչել և կապել դրանք: Քանի որ սկավենջեր ընկալիչները գործում են շատ ավելի արագ, քան մակրոֆագի ճնշված բնական ՑԽԼ ընկալիչները, և՛ օքսիդացված ՑԽԼ-ն, և՛ ացետիլացված ՑԽԼ-ն կարող են արագորեն լցնել մակրոֆագը՝ այն վերածելով փրփրուն բջջի[35]։

Հետազոտություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արյան հետազոտություններով սովորաբար կարելի է պատկերացում կազմել ՑԽԼ-խոլեստերինի մասին. դա խոլեստերինի այն քանակն է, որն, ըստ հաշվարկների, միջինում պարունակվում է ՑԽԼ մասնիկներում՝ հաշվարկվում է, օգտագործելով Ֆրիդվալդի բանաձևը: Կլինիկական համատեքստում ՑԽԼ-խոլեստերինի մաթեմատիկորեն հաշվարկված գնահատականները սովորաբար օգտագործվում են որոշելու համար, թե որքանով են ցածր խտության լիպոպրոտեինները խթանում աթերոսկլերոզի առաջընթացը: Այս մոտեցման խնդիրն այն է, որ ՑԽԼ-խոլեստերինի արժեքները հաճախ չեն համապատասխանում ինչպես ՑԽԼ մասնիկների ուղղակի չափներին, այնպես էլ աթերոսկլերոզի առաջընթացի իրական տեմպերին:

ՑԽԼ-ի մոլեկուլների ուղղակի չափումները նույնպես հասանելի են և ավելի լավ են բացահայտում առկա խնդիրները, սակայն դրանք ավելի քիչ են նշանակվում և իրականացվում՝ մի փոքր ավելի բարձր արժեքի պատճառով, և ԱՄՆ-ում հասանելի են միայն մի քանի լաբորատորիաներում: 2008 թվականին Ամերիկյան դիաբետի ասոցիացիան (ADA) և Ամերիկյան սրտաբանության քոլեջը (ACC) ճանաչեցին ՄՌՇ-ի միջոցով ՑԽԼ մասնիկների ուղղակի չափումը որպես գերազանց մեթոդ՝ սրտանոթային պատահարների անհատական ռիսկը գնահատելու համար[36]:

ՑԽԼ մասնիկների գնահատումը՝ խոլեստերինի մակարդակի միջոցով

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիպիդների կոնցենտրացիայի քիմիական որոշումը երկար ժամանակ եղել է ամենաշատ օգտագործվող կլինիկական հետազոտությունը ոչ թե այն պատճառով, որ այն լավագույնն է կորելացվում ստացված անհատական արդյունքների հետ, այլ որովհետև լաբորատոր այս մեթոդը պակաս ծախսատար է և ավելի լայնորեն հասանելի։

Լիպիդային պրոֆիլը չի որոշում ՑԽԼ մասնիկների չափը: Այն միայն գնահատում է դրանք՝ օգտագործելով Ֆրիդվալդի բանաձևը[23][37]՝ հանելով այլ մասնիկների, օրինակ՝ ԲԽԼ-ի և ՇՑԽԼ-ի հետ կապված խոլեստերինի մակարդակը, ենթադրելով տևական քաղցած վիճակ և այլն.

որտեղ H-ը ԲԽԼ խոլեստերինն է, L-ը՝ ՑԽԼ խոլեստերինը, C-ն՝ ընդհանուր խոլեստերինը, T-ն՝ տրիգլիցերիդները, իսկ k-ն 0,20 է, եթե միավորները չափվում են մգ/դլ-ով, և 0,45՝ եթե մմոլ/լ-ով:

L-ը հաճախ ներկայացվում է որպես c-ՑԽԼ-խոլեստերին (հաշվարկված ցածր խտության լիպոպրոտեինների խոլեստերին): Սա ցածր խտության լիպոպրոտեինների կողմից տեղափոխվող խոլեստերինի քանակական գնահատման ամենատարածված ձևն է[38]:

Այս մեթոդն ունի սահմանափակումներ, որոնցից ամենանշանակալին այն է, որ նմուշները պետք է վերցվեն 12-ից 14 ժամ քաղցած մնալուց հետո և որ ՑԽԼ-խոլեստերինն հնարավոր չէ հաշվարկել, եթե պլազմայի տրիգլիցերիդները > 4,52 մմոլ/լ (400 մգ/դլ) են: Նույնիսկ 2,5-ից 4,5 մմոլ/լ տրիգլիցերիդների մակարդակի դեպքում այս բանաձևը համարվում է ոչ ճշգրիտ[39]: Եթե և՛ ընդհանուր խոլեստերինի, և՛ տրիգլիցերիդների մակարդակները բարձր են, ապա կարող է օգտագործվել փոփոխված բանաձևը (միավորները՝ մգ/դլ-ով).

Այս բանաձևն ապահովում է բավարար ճշգրտությամբ կլորացում մարդկանց մեծամասնության համար՝ ենթադրելով, որ արյունը վերցվել է մոտ 14 ժամ կամ ավելի տևողությամբ քաղցած մնալուց հետո, սակայն այն չի բացահայտում ՑԽԼ մասնիկների իրական կոնցենտրացիան, քանի որ ՑԽԼ մասնիկների ներսում ճարպային մոլեկուլների տոկոսային բաժինը տատանվում է մինչև 8:1 հարաբերակցությամբ: Հրապարակվել են մի քանի բանաձևեր, որոնք անդրադառնում են ՑԽԼ-խոլեստերինի գնահատման անճշտությանը[40][41][42]: Անճշտությունը հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ ՇՑԽԼ-խոլեստերինն (շատ ցածր խտության լիպոպրոտեինների խոլեստերինը) միշտ կազմում է տրիգլիցերիդների կոնցենտրացիայի մեկ հինգերորդը: Այլ բանաձևեր լուծում են այս խնդիրը՝ օգտագործելով կարգավորվող գործակից[43] կամ ռեգրեսիոն հավասարում[44]: Կան սակավաթիվ հետազոտություններ, որոնք համեմատել են այս բանաձևից ստացված ՑԽԼ-խոլեստերինի արժեքները և ուղղակի ֆերմենտային մեթոդով ստացված արժեքները[45]: Ուղղակի ֆերմենտային մեթոդները համարվում են ճշգրիտ և պետք է լինեն ընտրության թեստ կլինիկական իրավիճակներում: Սակայն ռեսուրսներով աղքատ պայմաններում պետք է դիտարկել բանաձևն օգտագործելու տարբերակը[45]:

Այնուամենայնիվ, ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիան և, ավելի քիչ չափով, դրանց չափսը ունեն ավելի ուժեղ և նշանակլի կապ կլինիկական անհատական արդյունքների հետ, քան ՑԽԼ մասնիկների ներսում խոլեստերինի քանակը, նույնիսկ եթե ՑԽԼ-խոլեստերինի գնահատումը մոտավորապես ճիշտ է: Գնալով ավելանում են ապացույցները և ՑԽԼ մասնիկների ավելի թիրախային ու ճշգրիտ չափումների արժեքի ճանաչումը: Մասնավորապես, ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիան և ավելի քիչ չափով, մոլեկուլի չափսը մի փոքր ավելի նշանակալի կապ են ցույց տվել աթերոսկլերոզի առաջընթացի և սրտանոթային պատահարների հետ, քան ՑԽԼ մասնիկների կողմից տեղափոխվող խոլեստերինի քանակի քիմիական չափումների դեպքում[46]: Հնարավոր է, որ ՑԽԼ խոլեստերինի կոնցենտրացիան լինի ցածր, սակայն ՑԽԼ մասնիկների քանակը և սրտանոթային պատահարների հաճախականությունը լինեն բարձր: Համապատասխանաբար, հնարավոր է, որ ՑԽԼ խոլեստերինի կոնցենտրացիան լինի հարաբերականորեն բարձր, սակայն ՑԽԼ մասնիկների քանակը և սրտանոթային պատահարների ռիսկը՝ ցածր:

Նորմալ միջակայքեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ-ում Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան, Առողջապահության ազգային ինստիտուտները և Խոլեստերինի կրթության ազգային ծրագիրը (NCEP) տրամադրում են ուղեցույցների հավաքածու՝ քաղցած վիճակում ՑԽԼ-խոլեստերինի մակարդակների (գնահատված կամ չափված) և սրտի հիվանդությունների ռաջացման ռիսկի վերաբերյալ: 2005 թվականի դրությամբ այդ ուղեցույցներն էին[47][48][49]․

Մակարդակ

մգ/դլ

 Մակարդակ

մմոլ/լ

 Մեկնաբանություն
25-ից <50 <1.3 ՑԽԼ-խոլեստերինի օպտիմալ մակարդակը առողջ վաղ տարիքի երեխաների մոտ՝ նախքան սրտի զարկերակների պատերում աթերոսկլերոտիկ վահանիկների առաջացումը:
<70 <1.8 ՑԽԼ-խոլեստերինի օպտիմալ մակարդակ, որը համապատասխանում է հիվանդության առաջընթացի ավելի ցածր տեմպերին, խրախուսվում է որպես թիրախային մակարդակ նրանց համար, ովքեր ունեն սիմպտոմատիկ սիրտանոթային հիվանդություն:
<100 <2.6 ՑԽԼ-խոլեստերինի օպտիմալ մակարդակ, որը համապատասխանում է սիմպտոմատիկ սիրտանոթային հիվանդությունների պատահարների ավելի ցածր, բայց ոչ զրոյական ռիսկի:
100-ից 129 2.6-ից 3.3 ՑԽԼ-ի օպտիմալին մոտ մակարդակ, որը համապատասխանում է սիմպտոմատիկ սիրտանոթային հիվանդությունների պատահարների զարգացման ավելի բարձր ռիսկի:
130-ից 159 3.3-ից 4.1 ՑԽԼ-ի սահմանային բարձր մակարդակ, որը համապատասխանում է սիմպտոմատիկ սիրտանոթային հիվանդությունների պատահարների զարգացման էլ ավելի բարձր ռիսկի:
160-ից 199 4.1-ից 4.9 ՑԽԼ-ի բարձր մակարդակ, որը համապատասխանում է սիմպտոմատիկ սիրտանոթային հիվանդությունների պատահարների զարգացման զգալիորեն ավելի բարձր ռիսկի:
>200 >4.9 ՑԽԼ-ի շատ բարձր մակարդակ, որը համապատասխանում է սիմպտոմատիկ սիրտանոթային հիվանդությունների պատահարների զարգացման ամենաբարձր ռիսկի:

Ժամանակի ընթացքում, ավելի շատ կլինիկական հետազոտությունների հետ մեկտեղ, այս առաջարկվող մակարդակները շարունակաբար նվազեցվում են, քանի որ ՑԽԼ-ի նվազեցումը, ներառյալ մինչև ոչ բնականոն ցածր մակարդակների, հանդիսացել է սիրտանոթային մահացության մակարդակի նվազեցման ամենաարդյունավետ ռազմավարությունը հիպերխոլեստերինեմիա ունեցող տղամարդկանց շրջանում իրականացված կրկնակի կույր, ռանդոմիզացված մի կլինիկական հետազոտության մեջ[50]: Այն շատ ավելի արդյունավետ է եղել, քան կորոնար անգիոպլաստիկան/ստենտավորումը կամ շունտավորման վիրահատությունը[51]:

Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի, Առողջապահության ազգային ինստիտուտի և Խոլեստերինի կրթության ազգային ծրագրի 2004 թվականի թարմացված հանձնարարականները հայտնի աթերոսկլերոտիկ հիվանդություններ ունեցող մարդկանց համար նախատեսում են ՑԽԼ մակարդակների իջեցում մինչև 70 մգ/դլ-ից պակաս: ՑԽԼ-ի ցածր մակարդակը (70 մգ/դլ-ից պակաս), առաջարկվել է որպես առաջնային կանխարգելում «շատ բարձր ռիսկի խմբի պացիենտների» համար և որպես երկրորդային կանխարգելում: Այս դիրքորոշումը վիճարկվել է[52]: Նման կլինիկական հետազոտություններում ներգրավված ստատինային դեղամիջոցներն ունեն պլեյոտրոպ ազդեցություններ՝ բացի պարզապես ՑԽԼ մակարդակների նվազեցումից:

Վաղ մանկությունից մինչև հասուն տարիք աթերոսկլերոզի հետ կապված վարքագծի զարգացմանը հետևող երկայնակի պոպուլյացիոն հետազոտություններից[53] պարզվել է, որ մանկության տարիներին ՑԽԼ-ն, նախքան ճարպային շերտերի առաջացումը, կազմում է մոտ 35 մգ/դլ: Այնուամենայնիվ, վերը նշված բոլոր արժեքները վերաբերում են ՑԽԼ-ի ներսում լիպիդների/խոլեստերինի կոնցենտրացիայի քիմիական չափումներին, և ոչ թե ցածր խտության լիպոպրոտեինների չափված կոնցենտրացիաներին, ինչն ավելի ճշգրիտ մոտեցում է[46]:

Հետազոտություն է անցկացվել՝ չափելու ուղեցույցների փոփոխությունների ազդեցությունը ՑԽԼ-խոլեստերինի վերահսկողության վրա ԱՄՆ-ում դիաբետով հիվանդների այցերի ժամանակ 1995-ից 2004 թվականներին: Պարզվել է, որ թեև դիաբետի և սրտի իշեմիկ հիվանդության այցերի ժամանակ ՑԽԼ-խոլեստերինի ստացված տվյալները և վերահսկողությունը շարունակաբար բարելավվել են 1995-ից 2004 թվականների ընթացքում[54][55], ո՛չ 1998 թվականի ADA ուղեցույցները, ո՛չ էլ 2001 թվականի ATP III ուղեցույցները չեն բարելավել ՑԽԼ-խոլեստերինի վերահսկողությունը դիաբետի դեպքում՝ համեմատած սրտի իշեմիկ հիվանդության հետ[56]:

ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիաների ուղղակի չափում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունեն լիպոպրոտեինային մասնիկների կոնցենտրացիաների և չափսերի որոշման մի քանի մրցակցող մեթոդներ: Ապացույցներ կան, որ միջուկային մագնիսաkան ռեզոնանսային (ՄՄՌ) մեթոդաբանությունը (որը մշակվել է Ջիմ Օտվոսի և գործընկերների կողմից, ավտոմատացվել և զգալիորեն էժանացել է՝ միաժամանակ բարելավելով ճշգրտությունը), հանգեցնում է մեկ տարվա ընթացքում սիրտանոթային պատահարների նվազման 22-25%-ով[57], հակառակ բժշկական արդյունաբերության շատ ներկայացուցիչների վաղեմի պնդումների, թե գոյություն ունեցող մեթոդների նկատմամբ դրա առավելությունը թույլ էր[58]:

1990-ականների վերջից սկսած, ՄՄՌ չափումների զարգացման շնորհիվ, հնարավոր է դարձել կլինիկորեն չափել լիպոպրոտեինային մասնիկները ավելի ցածր արժեքով (80 ԱՄՆ դոլարից պակաս (ներառյալ առաքումը)՝ նախկին 400-ից մինչև 5000 դոլար արժողության համեմատ) և ավելի բարձր ճշգրտությամբ: Գոյություն ունեն ՑԽԼ մասնիկները ուսումնասիրող ևս երկու հետազոտություն, սակայն դրանք միայն գնահատում են ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիաները:

ADA-ն և ACC-ն 2008 թվականի մարտի 28-ի համատեղ համաձայնության հայտարարության մեջ[59] նշել են ՄՄՌ-ի միջոցով ՑԽԼ մասնիկների ուղղակի չափումը՝ որպես աթերոսկլերոտիկ հիվանդությունների պատահարների անհատական ռիսկի կանխատեսման առավելություններ ունեցող մեթոդ: Սակայն հայտարարության մեջ նշվում էր, որ թեստն ավելի քիչ հասանելի է և ավելի թանկ (մոտ 13 ԱՄՆ դոլար (2015 թ.՝ առանց ապահովագրական ծածկույթի) որոշ լաբորատորիաներում, որոնք օգտագործում են Vantera վերլուծիչը[60]): Բանավեճը շարունակվում է այն մասին, թե «...արդյոք ՑԽԼ մասնիկների չափսերի որոշումը հավելյալ արժեք են տալիս ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիայի չափմանը», չնայած որ հետազոտությունները շարունակում են հետևել ՑԽԼ մասնիկների չափերին, և ոչ կոնցենտրացիային։

Օգտագործելով ՄՄՌ՝ պլազմայում ՑԽԼ մասնիկների ընդհանուր կոնցենտրացիան՝ արտահայտված նմոլ/լ-ով սովորաբար ստորաբաժանվում են ըստ պերցենտիլների՝ հաշվի առնելով Աթերոսկլերոզի բազմաէթնիկ հետազոտությանը (MESA) մասնակցած 5,382 տղամարդկանց և կանանց, ովքեր չեն ընդունում որևէ լիպիդային դեղամիջոց[61]:

ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիան կարող է չափվել նաև Ապո-B սպիտակուցի կոնցենտրացիան չափելու միջոցով՝ հիմնվելով ընդհանուր առմամբ ընդունված այն սկզբունքի վրա, որ յուրաքանչյուր ՑԽԼ կամ ՇՑԽԼ մասնիկ կրում է Ապո-B-ի մեկ մոլեկուլ[62]:

Օպտիմալ միջակայքեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիաները սովորաբար դասակարգվում են ըստ պերցենտիլների՝ <20%, 20–50%, 50-80%, 80-95% և >95% խմբերի՝ հիմնվելով MESA հետազոտությանը մասնակցող և դիտարկվող մարդկանց տվյալների վրա:

MESA պերցենտիլ ՑԽԼ մասնիկներ նմոլ/լ Մեկնաբանություն
0–20% <1,000 Սրտանոթային հիվանդությունների պատահարների ամենացածր մակարդակ և ՑԽԼ մասնիկների ցածր (օպտիմալ) կոնցենտրացիա ունեցողներ:
20–50% 1,000–1,299 Սրտանոթային հիվանդությունների պատահարների չափավոր մակարդակ և ՑԽԼ մասնիկների չափավոր կոնցենտրացիա ունեցողներ:
50–80% 1,300–1,599 Սրտանոթային հիվանդությունների պատահարների սահմանային բարձր մակարդակ և ՑԽԼ մասնիկների ավելի բարձր կոնցենտրացիա ունեցողներ:
89–95% 1,600–2,000 Սրտանոթային հիվանդությունների պատահարների բարձր մակարդակ և ՑԽԼ մասնիկների էլ ավելի բարձր կոնցենտրացիա ունեցողներ:
>95% >2,000 Սրտանոթային հիվանդությունների պատահարների շատ բարձր մակարդակ և ՑԽԼ մասնիկների ամենաբարձր կոնցենտրացիա ունեցողներ:

Ժամանակի ընթացքում աթերոսկլերոտիկ պատահարների ամենացածր հաճախականությունը նկատվում է <20% խմբում, իսկ ավելի բարձր խմբերի դեպքում ռիսկերն աճում են: Պարբերաբար տրամադրվում են նաև բազմաթիվ այլ չափումներ, ներառյալ մասնիկների չափսերը, փոքր ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիաները, ընդհանուր և ԲԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիաները, ինչպես նաև ինսուլինառեզիստենտականության օրինաչափության գնահատականները և ստանդարտ խոլեստերինային լիպիդային չափումները (պլազմայի տվյալները վերը քննարկված գնահատման մեթոդների հետ համեմատելու համար):

ՑԽԼ-խոլեստեինի մակարդակի իջեցում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
ՑԽԼ-խոլեստերինի նվազեցման անհրաժեշտությունը մատնանշող մարկերներ:

(Ըստ ԱՄՆ կառավարության 2004 թվականի անհրաժեշտ նվազագույն ուղեցույցների[63][64])

Եթե պացիենտի սիրտ-անոթային ռիսկը գնահատվում է․․․ ապա պացիենտը պետք է դիտարկի ՑԽԼ-խոլեստերինի մակարդակի իջեցում, եթե դրա մակարդակը, արտահայտված մգ/դլ-ով գերազանցում է․․․ և ցուցված է ՑԽԼ-խոլեստերինի մակարդակի իջեցում, եթե դրա մակարդակը, արտահայտված մգ/դլ-ով գերազանցում է․․․
բարձր, ինչը նշանակում է սրտի կաթվածի 20% կամ ավելի մեծ ռիսկ 10 տարվա ընթացքում կամ ռիսկի ծայրահեղ գործոն: 70[65] 100[65]
չափավոր բարձր, ինչը նշանակում է սրտի կաթվածի 10-20% ռիսկ 10 տարվա ընթացքում և սրտի կաթվածի ռիսկի ավելի քան 2 գործոն: 100[65] 130[65]
չափավոր, ինչը նշանակում է սրտի կաթվածի 10% ռիսկ 10 տարվա ընթացքում և սրտի կաթվածի ռիսկի ավելի քան 2 գործոն: 130[65] 160[65]
ցածր, ինչը նշանակում է սրտի կաթվածի ավելի քան 10% ռիսկ 10 տարվա ընթացքում և սրտի կաթվածի ռիսկի 1 գործոն կամ դրա բացակայություն: 160[65] 190[65]

Մևալոնատային ուղին հիմք է հանդիսանում բազմաթիվ մոլեկուլների, այդ թվում՝ խոլեստերինի կենսասինթեզի համար: 3-հիդրոքսի-3-մեթիլգլուտարիլ կոֆերմենտ A ռեդուկտազ (HMG CoA ռեդուկտազ) ֆերմենտը այդ ուղու կարևոր բաղադրիչ է և իրականացնում է խոլեստերինի արտադրության ուղու 37 փուլերից առաջինը, և առկա է կենդանական յուրաքանչյուր բջջում: Ստատինները արգելափակում են այս առաջին փուլը[66]:

ՑԽԼ-խոլեստերինը (ՑԽԼ-խոլեստերին) ՑԽԼ փաստացի մասնիկների քանակը չէ: ՑԽԼ-խոլեստերինն ներկայացնում է, թե որքան խոլեստերին է տեղափոխվում բոլոր ՑԽԼ մասնիկների կողմից, ինչը կամ մեծ մասնիկների փոքր կոնցենտրացիա է, կամ փոքր մասնիկների բարձր կոնցենտրացիա: ՑԽԼ-խոլեստերինն ինքնին կարող է գնահատվել հանման միջոցով (Ֆրիդվալդի մեթոդ)[67] կամ ուղղակիորեն չափվել[68]: ՑԽԼ մասնիկները կրում են բազմաթիվ լիպիդային մոլեկուլներ (սովորաբար 3000-ից 6000 լիպիդային մոլեկուլ յուրաքանչյուր ՑԽԼ մասնիկի համար). սա ներառում է խոլեստերինը, տրիգլիցերիդները, ֆոսֆոլիպիդները և այլն: ՑԽԼ-խոլեստերինի քանակի որոշման ժամանակ հնարավոր չէ հաշվի առնել ՑԽԼ տեսակների միջև չափսերի և բաղադրության տարբերությունները[69]:

Դեղորայքային

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • PCSK9 ինհիբիտորներ, որոնք կլինիկական փորձարկումների փուլում են մի քանի ընկերությունների կողմից, ավելի արդյունավետ են ՑԽԼ-ի նվազեցման համար, քան ստատինները, ներառյալ միայն ստատինները բարձր դոզաներով (սակայն ոչ ստատինների և էզետիմիբի համակցությունը): Դրանք հաստատվել են և նշանակվում են այն պացիենտներին, ովքեր բավարար արդյունք չեն ստանում ստատինների առավելագույն տանելի դոզայի + էզետիմիբի համակցությունից[70]:
  • Ստատիներ՝ նվազեցնում են ՑԽԼ մասնիկների բարձր մակարդակը՝ բջիջներում արգելակելով HMG-CoA ռեդուկտազ ֆերմենտը, որը խոլեստերինի սինթեզի արագությունը սահմանափակող փուլն է: Խոլեստերինի նվազած հասանելիությունը փոխհատուցելու համար ՑԽԼ ընկալիչների սինթեզը ակտիվանում է, ինչը հանգեցնում է արտաբջջային հեղուկից, այդ թվում՝ արյունից, ՑԽԼ մասնիկների հեռացման ավելացմանը[66]:
  • Էզետիմիբ՝ նվազեցնում է խոլեստերինի ներծծումը աղիներում, հետևաբար, ստատինների հետ համակցվելիս կարող է նվազեցնել ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիաները[71]։
  • Նիացին (նիկոտինաթթու), իջեցնում է ՑԽԼ-ի մակարդակը՝ ընտրողաբար արգելակելով լյարդի դիացիլգլիցերոլ ացիլտրանսֆերազ 2-ը, նվազեցնելով տրիգլիցերիդների սինթեզը և ՇՑԽԼ սեկրեցիան HM74[72] և HM74A կամ GPR109A[73] ընկալիչի միջոցով: Սկսել է շրջանառվել է 1955 թվականին:
  • Կլոֆիբրատ՝ արդյունավետ է խոլեստերինի մակարդակն իջեցնելու համար, սակայն այն կապված է քաղցկեղից և կաթվածից մահացության զգալի աճի հետ՝ չնայած խոլեստերինի մակարդակի նվազմանը[74]: Մշակված և փորձարկված այլ ֆիբրատներ, օրինակ՝ ֆենոֆիբրոյաթթուն[75], ցուցաբերում են ավելի լավ արդյունքներ և հիմնականում առաջ են մղվում ՇՑԽԼ մասնիկների, այլ ոչ թե ՑԽԼ մասնիկների նվազեցման համար, սակայն կարող են որոշ չափով օգնել այլ ռազմավարությունների հետ համակցվելիս:
  • Պրոբուկոլ՝ շահագործվում է 1970-ականներից: Այժմ հայտնի է, որ այն գործում է, ի թիվս այլ եղանակների, փոխելով ՑԽԼ մասնիկի ձևն ու չափը, որպեսզի դրանք կարողանան կլանվել լյարդի կողմից՝ առանց ՑԽԼ ընկալիչի ներգրավման: Արևմուտքում դրա կիրառումը դադարեցվել է ԲԽԼ-խոլեստերինի (ԲԽԼ-C) նվազման պատճառով, որն այն ժամանակ բացատրելի չէր: Այժմ հայտնի է, որ այն ուժեղացնում է խոլեստերինի հակադարձ տեղափոխումը և ԲԽԼ-ի հակաօքսիդանտ գործառույթները՝ չնայած ԲԽԼ-խոլեստերինի նվազեցմանը[76]:

Հաստատված չեն որպես դեղամիջոց

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Որոշ խոլեստերիլ էսթեր-տրանսֆեր պրոտեինի (CETP) ինհիբիտորներ հետազոտվել են ԲԽԼ-ի կոնցենտրացիաները բարելավելու համար, սակայն մինչ այժմ, չնայած ԲԽԼ-խոլեստերինի զգալի ավելացմանը, աթերոսկլերոզային հիվանդությունների դեպքերի նվազեցման հարցում հետևողական արդյունքներ չեն գրանցել: Ոմանք ավելացրել են մահացության ցուցանիշները՝ պլացեբոյի համեմատությամբ:
  • Որոշ տոկոտրիենոլներ, հատկապես դելտա- և գամմա-տոկոտրիենոլները, գովազդվում են որպես ստատիններին փոխարինող առանց դեղատոմսի տրվող միջոցներ բարձր խոլեստերինը բուժելու համար՝ in vitro պայմաններում ցուցադրելով իրենց ազդեցությունը: Մասնավորապես, գամմա-տոկոտրիենոլը հանդիսանում է HMG-CoA ռեդուկտազի մեկ այլ ինհիբիտոր և կարող է նվազեցնել խոլեստերինի արտադրությունը[77]: Ինչպես ստատինների դեպքում, ներլյարդային ՑԽԼ մակարդակների այս նվազումը կարող է խթանել լյարդային ՑԽԼ ընկալիչների քանակի ավելացումը՝ նվազեցնելով նաև պլազմայի ՑԽԼ մակարդակը: Ինչպես միշտ, առանցքային հարցն այն է, թե ինչպես են նման միջոցների օգուտներն ու բարդությունները համեմատվում ստատինների հետ՝ մոլեկուլային գործիքներ, որոնք վերլուծվել են մեծ թվով մարդկային հետազոտություններում և կլինիկական փորձարկումներում սկսած 1970-ականների կեսերից:
  • Ֆիտոստերոլները լայնորեն ճանաչված են որպես ՑԽԼ խոլեստերինի նվազեցման ապացուցված արդյունավետություն ունեցող միջոցներ[78]: 2018 թվականի մի վերանայում հայտնաբերել է դոզա-պատասխան կապ ֆիտոստերոլների համար, որտեղ օրական 1,5-ից 3 գրամի ընդունումը նվազեցնում է ՑԽԼ-խոլեստերինն 7,5%-ից մինչև 12%-ով[79]: Սակայն 2017 թվականի դրությամբ վերանայումները չեն գտել որևէ տվյալ, որը ցույց կտա, որ ֆիտոստերոլների օգտագործումը կարող է նվազեցնել սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկը[80]: ՑԽԼ-ն նվազեցնելու վերաբերյալ ընթացիկ լրացուցիչ ուղեցույցները հանձնարարում են ֆիտոստերոլների դոզաներ՝ օրական 1,6-3,0 գրամի սահմաններում (Health Canada, EFSA, ATP III, FDA), ընդ որում 2009 թվականի մետա-վերլուծությունը ցույց է տվել ՑԽԼ-խոլեստերինի 8,8% նվազում՝ օրական միջինը 2,15 գրամ դոզայի դեպքում[81]։

Կենսակերպ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՑԽԼ-խոլեստերինը կարող է նվազեցվել սննդակարգի փոփոխության միջոցով՝ սահմանափակելով հագեցած ճարպեր պարունակող մթերքները և խուսափելով տրանս-ճարպեր պարունակող մթերքներից[82]: Հագեցած ճարպերը հայտնաբերվում են մսամթերքի (ներառյալ թռչնամսի), յուղոտ կաթնամթերքի, ձվի և ռաֆինացված արևադարձային յուղերի մեջ, ինչպիսիք են կոկոսինը և արմավենունը[83]: Ավելացված տրանս-ճարպերը (մասնակի հիդրոգենացված յուղերի տեսքով) արգելվել են 53 երկրներում[84]: Այնուամենայնիվ, տրանս-ճարպերը դեռևս կարող են հայտնաբերվել կարմիր մսի և կաթնամթերքի մեջ, քանի որ դրանք փոքր քանակությամբ արտադրվում են որոճող կենդանիների կողմից, ինչպիսիք են ոչխարները և կովերը[85][86]: ՑԽԼ-խոլեստերինը կարող է նվազեցվել նաև լուծվող մանրաթելերի և բուսական ծագման մթերքների օգտագործման ավելացման միջոցով[87]: Պահածոյացված լոբին, ամբողջական սիսեռը, սպիտակ լոբին, պինտո լոբին և ոլոռը նվազեցնում են ընդհանուր և ՑԽԼ-խոլեստերինը[88][89]:

ՑԽԼ-խոլեստերինի նվազեցման կենսակերպի մեկ այլ մոտեցում է մարմնի ընդհանուր ճարպի, մասնավորապես՝ որովայնի խոռոչում կուտակված ճարպի (վիսցերալ ճարպի) նվազագույնի հասցնելը: Վիսցերալ ճարպը, որն ավելի նյութափոխանակային ակտիվ է, քան ենթամաշկային ճարպը, արտադրում է բազմաթիվ ֆերմենտային ազդանշաններ, օրինակ՝ ռեզիստին, որոնք մեծացնում են ինսուլինի նկատմամբ դիմադրողականությունը և շրջանառվող ՇՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիաները՝ դրանով իսկ և՛ ավելացնելով ՑԽԼ մասնիկների կոնցենտրացիաները, և՛ արագացնելով շաքարային դիաբետի զարգացումը:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «LDL and HDL: Bad and Good Cholesterol». Centers for Disease Control and Prevention. CDC. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
  2. ↑ Dashti, Monireh; Kulik, Willem; Hoek, Frans; Veerman, Enno C.; Peppelenbosch, Maikel P.; Rezaee, Farhad (2011 թ․ նոյեմբերի 7). «A Phospholipidomic Analysis of All Defined Human Plasma Lipoproteins». Scientific Reports. 1 (1): 139. Bibcode:2011NatSR...1..139D. doi:10.1038/srep00139. PMC 3216620. PMID 22355656.
  3. ↑ Dashty, Monireh; Motazacker, Mohammad M.; Levels, Johannes; Vries, Marcel de; Mahmoudi, Morteza; Peppelenbosch, Maikel P.; Rezaee, Farhad (2014). «Proteome of human plasma very low-density lipoprotein and low-density lipoprotein exhibits a link with coagulation and lipid metabolism». Thrombosis and Haemostasis. 112 (3): 518–530. doi:10.1160/TH13-02-0178. PMID 24500811.
  4. 1 2 Segrest JP, Jones MK, De Loof H, Dashti N (2001 թ․ սեպտեմբեր). «Structure of apolipoprotein B-100 in low density lipoproteins». Journal of Lipid Research. 42 (9): 1346–67. doi:10.1016/S0022-2275(20)30267-4. PMID 11518754.
  5. ↑ Sira, Elevina E. Pérez (2021-10-05). Foods for Special Dietary Regimens (անգլերեն). Bentham Science Publishers. ISBN 978-981-4998-07-9.
  6. ↑ Ference BA, Ginsberg HN, Graham I, և այլք: (2017 թ․ օգոստոս). «Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies. A consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel». European Heart Journal. 38 (32): 2459–2472. doi:10.1093/eurheartj/ehx144. PMC 5837225. PMID 28444290.
  7. ↑ Mach, François; Baigent, Colin; Catapano, Alberico L; Koskinas, Konstantinos C; Casula, Manuela; Badimon, Lina; Chapman, M John; De Backer, Guy G; Delgado, Victoria; Ference, Brian A; Graham, Ian M; Halliday, Alison; Landmesser, Ulf; Mihaylova, Borislava; Pedersen, Terje R (2020-01-01). «2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk». European Heart Journal (անգլերեն). 41 (1): 111–188. doi:10.1093/eurheartj/ehz455. hdl:2434/706264. ISSN 0195-668X. PMID 31504418.
  8. ↑ Borén, Jan; Chapman, M John; Krauss, Ronald M; Packard, Chris J; Bentzon, Jacob F; Binder, Christoph J; Daemen, Mat J; Demer, Linda L; Hegele, Robert A; Nicholls, Stephen J; Nordestgaard, Børge G; Watts, Gerald F; Bruckert, Eric; Fazio, Sergio; Ference, Brian A (2020-06-21). «Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease: pathophysiological, genetic, and therapeutic insights: a consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel». European Heart Journal. 41 (24): 2313–2330. doi:10.1093/eurheartj/ehz962. hdl:10044/1/77267. ISSN 0195-668X. PMC 7308544. PMID 32052833.
  9. ↑ Jackson, Elizabeth J.; Willard, Kaye-Eileen (2025). «LDL Cholesterol Management Simplified in (Adults) - Lower for Longer is Better: Guidance from the National Lipid Association». Journal of Clinical Lipidology. doi:10.1016/j.jacl.2025.06.002. PMID 40713232. {{cite journal}}: Check |pmid= value (օգնություն)
  10. 1 2 Makover ME, Shapiro MD, Toth PP (2022). «There is urgent need to treat atherosclerotic cardiovascular disease risk earlier, more intensively, and with greater precision: A review of current practice and recommendations for improved effectiveness». Am J Prev Cardiol. 12 100371. doi:10.1016/j.ajpc.2022.100371. PMC 9482082. PMID 36124049.
  11. ↑ Mhaimeed O, Burney ZA, Schott SL, Kohli P, Marvel FA, Martin SS (2024). «The importance of LDL-C lowering in atherosclerotic cardiovascular disease prevention: Lower for longer is better». Am J Prev Cardiol. 18 100649. doi:10.1016/j.ajpc.2024.100649. PMC 10992711. PMID 38576462. {{cite journal}}: Check |pmc= value (օգնություն)
  12. ↑ Campos, Hannia (1992). «LDL Particle Size Distribution». Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. 12 (12): 1410–1419. doi:10.1161/01.ATV.12.12.1410. PMID 1450174.
  13. ↑ Kumar V, Butcher SJ, Katrina O, Engelhardt P, Heikkonen J, Kaski K, Ala-Korpela M, Kovanen PT (2011 թ․ մայիս). «Three-Dimensional cryoEM Reconstruction of Native LDL Particles to 16Å Resolution at Physiological Body Temperature». PLOS ONE. 6 (5) e18841. Bibcode:2011PLoSO...618841K. doi:10.1371/journal.pone.0018841. PMC 3090388. PMID 21573056.
  14. ↑ Pirahanchi, Yasaman; Sinawe, Hadeer; Dimri, Manjari (2023 թ․ օգոստոսի 8). «Biochemistry, LDL Cholesterol». StatPearls. StatPearls. PMID 30137845.
  15. ↑ Sun, Hung-Yu; Lin, Chun-Chieh; Lee, Jin-Ching; Wang, Shainn-Wei; Cheng, Pin-Nan; Wu, I.-Chin; Chang, Ting-Tsung; Lai, Ming-Derg; Shieh, Dar-Bin; Young, Kung-Chia (2013 թ․ հուլիսի 3). «Very low-density lipoprotein/lipo-viro particles reverse lipoprotein lipase-mediated inhibition of hepatitis C virus infection via apolipoprotein C-III». Gut. 62 (8): 1193–1203. doi:10.1136/gutjnl-2011-301798. PMID 22689516.
  16. ↑ Zhang, Da-Wei; Garuti, Rita; Tang, Wan-Jin; Cohen, Jonathan C.; Hobbs, Helen H. (2008 թ․ սեպտեմբերի 2). «Structural requirements for PCSK9-mediated degradation of the low-density lipoprotein receptor». Proceedings of the National Academy of Sciences. 105 (35): 13045–13050. Bibcode:2008PNAS..10513045Z. doi:10.1073/pnas.0806312105. PMC 2526098. PMID 18753623.
  17. ↑ Santulli G, Jankauskas SS, Gambardella J (2021 թ․ մայիս). «Inclisiran: a new milestone on the PCSK9 road to tackle cardiovascular risk». Eur Heart J Cardiovasc Pharmacother. 7 (3): e11–e12. doi:10.1093/ehjcvp/pvab014. PMID 33655296.
  18. ↑ Peterson MM, Mack JL, Hall PR, և այլք: (2008 թ․ դեկտեմբեր). «Apolipoprotein B Is an innate barrier against invasive Staphylococcus aureus infection». Cell Host & Microbe. 4 (6): 555–66. doi:10.1016/j.chom.2008.10.001. PMC 2639768. PMID 19064256.
  19. ↑ «When it comes to LDL, size matters». HLTH Code (ամերիկյան անգլերեն). 2022-07-18. Վերցված է 2022-08-04-ին.
  20. 1 2 Ivanova EA, Myasoedova VA, Melnichenko AA, Grechko AV, Orekhov AN (2017). «Small Dense Low-Density Lipoprotein as Biomarker for Atherosclerotic Diseases». List of Hindawi academic journals#O|Oxidative Medicine and Cellular Longevity. 2017 (10) 1273042. doi:10.1155/2017/1273042. PMC 5441126. PMID 28572872.
  21. ↑ Bhalodkar, Narendra C.; Blum, Steve; Rana, Thakor; Kitchappa, Radha; Bhalodkar, Ami N.; Enas, Enas A. (2005 թ․ մայիսի 1). «Comparison of high-density and low-density lipoprotein cholesterol subclasses and sizes in Asian Indian women with Caucasian women from the Framingham offspring study». Clin Cardiol. 28 (5): 247–251. doi:10.1002/clc.4960280510. PMC 6654695. PMID 15971461.
  22. ↑ Superko HR, Nejedly M, Garrett B (2002). «Small LDL and its clinical importance as a new CAD risk factor: a female case study». Progress in Cardiovascular Nursing. 17 (4): 167–73. doi:10.1111/j.0889-7204.2002.01453.x. PMID 12417832.
  23. 1 2 Warnick GR, Knopp RH, Fitzpatrick V, Branson L (1990 թ․ հունվար). «Estimating low-density lipoprotein cholesterol by the Friedewald equation is adequate for classifying patients on the basis of nationally recommended cutpoints». Clinical Chemistry. 36 (1): 15–9. doi:10.1093/clinchem/36.1.15. PMID 2297909.
  24. ↑ Otvos J (1999 թ․ հունիս). «Measurement of triglyceride-rich lipoproteins by nuclear magnetic resonance spectroscopy». Clin Cardiol. 22 (6 Suppl): II21–7. doi:10.1002/clc.4960221405. PMC 6655988. PMID 10376193.
  25. ↑ Staprans, I.; Rapp, J. H.; Pan, X. M.; Feingold, K. R. (1996). «Oxidized lipids in the diet are incorporated by the liver into very low density lipoprotein in rats». Journal of Lipid Research. 37 (2): 420–30. doi:10.1016/S0022-2275(20)37628-8. PMID 9026539.
  26. 1 2 Ahotupa, Markku (2017). «Oxidized lipoprotein lipids and atherosclerosis». Free Radical Research. 51 (4): 439–447. doi:10.1080/10715762.2017.1319944. PMID 28412863.
  27. ↑ Stocker, Roland; Keaney, John F. (2004). «Role of Oxidative Modifications in Atherosclerosis». Physiological Reviews. 84 (4): 1381–1478. doi:10.1152/physrev.00047.2003. PMID 15383655.
  28. ↑ Birukov, K. G. (2006). «Oxidized lipids: The two faces of vascular inflammation». Current Atherosclerosis Reports. 8 (3): 223–31. doi:10.1007/s11883-006-0077-x. PMID 16640959.
  29. ↑ Shao, Baohai; Heinecke, Jay W. (2009). «HDL, lipid peroxidation, and atherosclerosis». Journal of Lipid Research. 50 (4): 599–601. doi:10.1194/jlr.E900001-JLR200. PMC 2656652. PMID 19141435.
  30. ↑ Wang, Z; Guo, X; Zhang, Q; Du, G; Zeng, Z; Zheng, C; Wei, Y (2021). «Elimination of Ox-LDL through the liver inhibits advanced atherosclerotic plaque progression». International Journal of Medical Sciences. 18 (16): 3652–3664. doi:10.7150/ijms.63065. PMC 8579296. PMID 34790037.
  31. ↑ Barreto, Joaquim; Karathanasis, Sotirios K.; Remaley, Alan; Sposito, Andrei C. (2021 թ․ հունվար). «Role of LOX-1 (Lectin-Like Oxidized Low-Density Lipoprotein Receptor 1) as a Cardiovascular Risk Predictor: Mechanistic Insight and Potential Clinical Use». Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. 41 (1): 153–166. doi:10.1161/ATVBAHA.120.315421. PMC 9186447. PMID 33176449.
  32. ↑ Sun, B; Boyanovsky, BB; Connelly, MA; Shridas, P; van der Westhuyzen, DR; Webb, NR (2007 թ․ դեկտեմբեր). «Distinct mechanisms for OxLDL uptake and cellular trafficking by class B scavenger receptors CD36 and SR-BI». Journal of Lipid Research. 48 (12): 2560–70. doi:10.1194/jlr.M700163-JLR200. PMID 17876058.
  33. ↑ Mao, Hong; Kruse, Larissa D.; Li, Ruomei; Oteiza, Ana; Struck, Eike C.; Schürstedt, Jasmin; Hübner, Wolfgang; Cogger, Victoria C.; Le Couteur, David; Wolfson, Deanna L.; Huser, Thomas; Ahluwalia, Balpreet Singh; Øie, Cristina; McCourt, Peter A. G. (2024 թ․ հոկտեմբերի 23). «Impact of oxidized low-density lipoprotein on rat liver sinusoidal endothelial cell morphology and function». npj Gut and Liver. 1 (1) 9. doi:10.1038/s44355-024-00009-5.
  34. ↑ Zhang, Qi; Liu, Jing; Liu, Jia; Huang, Wenhui; Tian, Limin; Quan, Jinxing; Wang, Yunfang; Niu, Ruilan (2014 թ․ հոկտեմբեր). «oxLDL induces injury and defenestration of human liver sinusoidal endothelial cells via LOX1». Journal of Molecular Endocrinology. 53 (2): 281–293. doi:10.1530/JME-14-0049. PMID 25057109.
  35. ↑ Miller, Yury I.; Tsimikas, Sotirios (2009). «Lipoprotein Oxidation and Modification». Clinical Lipidology. էջեր 93–110. doi:10.1016/B978-141605469-6.50012-3. ISBN 978-1-4160-5469-6.
  36. ↑ Brunzell, John D.; Davidson, Michael; Furberg, Curt D.; Goldberg, Ronald B.; Howard, Barbara V.; Stein, James H.; Witztum, Joseph L. (2008 թ․ ապրիլ). «Lipoprotein Management in Patients With Cardiometabolic Risk». Journal of the American College of Cardiology. 51 (15): 1512–1524. doi:10.1016/j.jacc.2008.02.034. PMID 18402913.
  37. ↑ Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS (1972 թ․ հունիս). «Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without use of the preparative ultracentrifuge». Clinical Chemistry. 18 (6): 499–502. doi:10.1093/clinchem/18.6.499. PMID 4337382.
  38. ↑ Ntei Abudu and Stanley Levinson. "Calculated low-density lipoprotein cholesterol remains a viable and important test for screening and targeting therapy ". doi:10.1515/CCLM.2007.291 2007.
  39. ↑ Sniderman AD, Blank D, Zakarian R, Bergeron J, Frohlich J (2003 թ․ հոկտեմբեր). «Triglycerides and small dense LDL: the twin Achilles heels of the Friedewald formula». Clinical Biochemistry. 36 (7): 499–504. doi:10.1016/S0009-9120(03)00117-6. PMID 14563441.
  40. ↑ Anandaraja, S.; Narang, R.; Godeswar, R.; Laksmy, R.; Talwar, K.K. (2005 թ․ հունիս). «Low-density lipoprotein cholesterol estimation by a new formula in Indian population». International Journal of Cardiology. 102 (1): 117–120. doi:10.1016/j.ijcard.2004.05.009. PMID 15939107.
  41. ↑ de Cordova, Caio Mauricio Mendes; de Cordova, Mauricio Mendes (2013 թ․ հունվար). «A new accurate, simple formula for LDL-cholesterol estimation based on directly measured blood lipids from a large cohort». Annals of Clinical Biochemistry: International Journal of Laboratory Medicine (անգլերեն). 50 (1): 13–19. doi:10.1258/acb.2012.011259. PMID 23108766.
  42. ↑ Chen, Yunqin; Zhang, Xiaojin; Pan, Baishen; Jin, Xuejuan; Yao, Haili; Chen, Bin; Zou, Yunzeng; Ge, Junbo; Chen, Haozhu (2010). «A modified formula for calculating low-density lipoprotein cholesterol values». Lipids in Health and Disease (անգլերեն). 9 (1): 52. doi:10.1186/1476-511X-9-52. PMC 2890624. PMID 20487572.
  43. ↑ Martin, Seth S.; Blaha, Michael J.; Elshazly, Mohamed B.; Toth, Peter P.; Kwiterovich, Peter O.; Blumenthal, Roger S.; Jones, Steven R. (2013 թ․ նոյեմբերի 20). «Comparison of a Novel Method vs. the Friedewald Equation for Estimating Low-Density Lipoprotein Cholesterol Levels From the Standard Lipid Profile». JAMA. 310 (19): 2061–2068. doi:10.1001/jama.2013.280532. PMC 4226221. PMID 24240933.
  44. ↑ Sampson, Maureen; Ling, Clarence; Sun, Qian; Harb, Roa; Ashmaig, Mohmed; Warnick, Russell; Sethi, Amar; Fleming, James K.; Otvos, James D.; Meeusen, Jeff W.; Delaney, Sarah R.; Jaffe, Allan S.; Shamburek, Robert; Amar, Marcelo; Remaley, Alan T. (2020 թ․ մայիս). «A New Equation for Calculation of Low-Density Lipoprotein Cholesterol in Patients With Normolipidemia and/or Hypertriglyceridemia». JAMA Cardiology. 5 (5): 540–548. doi:10.1001/jamacardio.2020.0013. PMC 7240357. PMID 32101259.
  45. 1 2 Ramasamy, Jagadish; Job, Victoria; Mani, Thenmozhi; Jacob, Molly (2021 թ․ մայիս). «Calculated values of serum LDL-cholesterol (LDL-C) – for better or worse?». Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases. 31 (5): 1486–1493. doi:10.1016/j.numecd.2021.01.016. PMID 33744036.
  46. 1 2 Sniderman AD, Thanassoulis G, Glavinovic T, Navar AM, Pencina M, Catapano A, Ference BA (2019 թ․ դեկտեմբեր). «Apolipoprotein B Particles and Cardiovascular Disease: A Narrative Review». JAMA Cardiology. 4 (12): 1287–1295. doi:10.1001/jamacardio.2019.3780. PMC 7369156. PMID 31642874.
  47. ↑ «Cholesterol Levels». American Heart Association. Վերցված է 2009-11-14-ին.
  48. ↑ «What Do My Cholesterol Levels Mean?» (PDF). American Heart Association. 2007 թ․ սեպտեմբեր. Վերցված է 2009-11-14-ին.
  49. ↑ «Third Report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III) Executive Summary» (PDF). National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). National Institutes of Health. 2001 թ․ մայիս.
  50. ↑ Shepherd J, Cobbe SM, Ford I, և այլք: (1995 թ․ նոյեմբեր). «Prevention of coronary heart disease with pravastatin in men with hypercholesterolemia. West of Scotland Coronary Prevention Study Group». The New England Journal of Medicine. 333 (20): 1301–7. doi:10.1056/NEJM199511163332001. PMID 7566020.
  51. ↑ William E. Boden; և այլք: (2007 թ․ ապրիլ). «Optimal Medical Therapy with or without PCI for Stable Coronary Disease». The New England Journal of Medicine. 356 (15): 1503–1516. doi:10.1056/NEJMoa070829. PMID 17387127.
  52. ↑ Hayward, Rodney A. (2006 թ․ հոկտեմբերի 3). «Narrative Review: Lack of Evidence for Recommended Low-Density Lipoprotein Treatment Targets: A Solvable Problem». Ann Intern Med. 145 (7): 520–30. doi:10.7326/0003-4819-145-7-200610030-00010. PMID 17015870.
  53. ↑ Cybulska, Barbara; Kłosiewicz-Latoszek, Longina; Penson, Peter E.; Nabavi, Seyed Mohammad; Lavie, Carl J.; Banach, Maciej (2021 թ․ հուլիս). «How much should LDL cholesterol be lowered in secondary prevention? Clinical efficacy and safety in the era of PCSK9 inhibitors» (PDF). Progress in Cardiovascular Diseases. 67: 65–74. doi:10.1016/j.pcad.2020.12.008. PMID 33383060.
  54. ↑ Wolska, Anna; Remaley, Alan T. (2020). «Measuring LDL-cholesterol: what is the best way to do it?». Current Opinion in Cardiology. 35 (4): 405–411. doi:10.1097/HCO.0000000000000740. PMC 7360339. PMID 32412961.
  55. ↑ Howard, Barbara V.; Robbins, David C.; Sievers, Maurice L.; Lee, Elisa T.; Rhoades, Dorothy; Devereux, Richard B.; Cowan, Linda D.; Gray, R. Stuart; Welty, Thomas K.; Go, Oscar T.; Howard, Wm. James (2000 թ․ մարտ). «LDL Cholesterol as a Strong Predictor of Coronary Heart Disease in Diabetic Individuals With Insulin Resistance and Low LDL: The Strong Heart Study». Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. 20 (3): 830–835. doi:10.1161/01.atv.20.3.830. PMID 10712410.
  56. ↑ Wang, Y Richard; G Caleb Alexander; David O Meltzer (2005 թ․ դեկտեմբեր). «Lack of Effect of Guideline Changes on LDL Cholesterol Reporting and Control for Diabetes Visits in the U.S., 1995–2004». Diabetes Care. 28 (12): 2942–2944. doi:10.2337/diacare.28.12.2942. PMID 16306559.
  57. ↑ Peter P. Toth; Michael Grabner; Rajeshwari S. Punekar; Ralph A. Quimbo; Mark J. Cziraky; Terry A. Jacobson (2014 թ․ օգոստոս). «Cardiovascular risk in patients achieving low-density lipoprotein cholesterol and particle targets». Atherosclerosis. 235 (2): 585–591. doi:10.1016/j.atherosclerosis.2014.05.914. PMID 24956532.
  58. ↑ Krauss RM (2010 թ․ օգոստոս). «Lipoprotein subfractions and cardiovascular disease risk». Current Opinion in Lipidology. 21 (4): 305–11. doi:10.1097/MOL.0b013e32833b7756. PMID 20531184.
  59. ↑ Brunzell, John D.; Davidson, Michael; Furberg, Curt D.; Goldberg, Ronald B.; Howard, Barbara V.; Stein, James H.; Witztum, Joseph L. (2008 թ․ ապրիլի 15). «Lipoprotein Management in Patients With Cardiometabolic Risk». J Am Coll Cardiol. 51 (15): 1512–1524. doi:10.1016/j.jacc.2008.02.034. PMID 18402913.
  60. ↑ «Google». www.google.com.
  61. ↑ «MESA - Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis». www.mesa-nhlbi.org.
  62. ↑ Sniderman, A. D.; Thanassoulis, G.; Glavinovic, T.; Navar, A. M.; Pencina, M.; Catapano, A.; Ference, B. A. (2019 թ․ դեկտեմբերի 1). «Apolipoprotein B Particles and Cardiovascular Disease: A Narrative Review». JAMA Cardiology. 4 (12): 1287–1295. doi:10.1001/jamacardio.2019.3780. PMC 7369156. PMID 31642874.
  63. ↑ «Management of Blood Cholesterol in Adults: Systematic Evidence Review from the Cholesterol Expert Panel | National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI)». Արխիվացված օրիգինալից 2014-11-25-ին. Վերցված է 2014-11-16-ին.
  64. ↑ «Archived copy» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016-03-03-ին. Վերցված է 2014-11-16-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
  65. 1 2 3 4 5 6 7 8 Consumer Reports; Drug Effectiveness Review Project (2013 թ․ մարտ), «Evaluating statin drugs to treat High Cholesterol and Heart Disease: Comparing Effectiveness, Safety, and Price» (PDF), Best Buy Drugs, Consumer Reports, էջ 9, Վերցված է 2013 թ․ մարտի 27-ին, which cites
  66. 1 2 Endo A (1992 թ․ նոյեմբեր). «The discovery and development of HMG-CoA reductase inhibitors». Journal of Lipid Research. 33 (11): 1569–1582. doi:10.1016/S0022-2275(20)41379-3. PMID 1464741.
  67. ↑ «Laboratory Procedure Manual; Total Cholesterol, HDL-Cholesterol, Triglycerides, and LDL-Cholesterol; Serum; Hitachi 704» (PDF). cdc.gov.
  68. ↑ Sajja, A; Park, J; Sathiyakumar, V; Varghese, B; Pallazola, VA; Marvel, FA; Kulkarni, K; Muthukumar, A; Joshi, PH; Gianos, E; Hirsh, B; Mintz, G; Goldberg, A; Morris, PB; Sharma, G; Blumenthal, RS; Michos, ED; Post, WS; Elshazly, MB; Jones, SR; Martin, SS (2021 թ․ հոկտեմբերի 1). «Comparison of Methods to Estimate Low-Density Lipoprotein Cholesterol in Patients With High Triglyceride Levels». JAMA Network Open. 4 (10): e2128817. doi:10.1001/jamanetworkopen.2021.28817. PMC 8554644. PMID 34709388.
  69. ↑ McNamara, JR; Small, DM; Li, Z; Schaefer, EJ (1996 թ․ սեպտեմբեր). «Differences in LDL subspecies involve alterations in lipid composition and conformational changes in apolipoprotein B.». Journal of Lipid Research. 37 (9): 1924–35. doi:10.1016/S0022-2275(20)37557-X. PMID 8895058.
  70. ↑ Alenghat FJ, Davis AM (2019 թ․ փետրվար). «Management of Blood Cholesterol». JAMA. 321 (8): 800–801. doi:10.1001/jama.2019.0015. PMC 6679800. PMID 30715135.
  71. ↑ Research, Center for Drug Evaluation and. «Drug Safety Information for Healthcare Professionals - Follow-up to the January 25, 2008 Early Communication about an Ongoing Data Review for Ezetimibe/Simvastatin (marketed as Vytorin), Ezetimibe (marketed as Zetia), and Simvastatin (marketed as Zocor)». Food and Drug Administration. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 14-ին.
  72. ↑ Meyers CD, Kamanna VS, Kashyap ML (2004 թ․ դեկտեմբեր). «Niacin therapy in atherosclerosis». Current Opinion in Lipidology. 15 (6): 659–65. doi:10.1097/00041433-200412000-00006. PMID 15529025.
  73. ↑ Soudijn W, van Wijngaarden I, Ijzerman AP (2007 թ․ մայիս). «Nicotinic acid receptor subtypes and their ligands». Medicinal Research Reviews. 27 (3): 417–33. doi:10.1002/med.20102. PMID 17238156.
  74. ↑ «WHO cooperative trial on primary prevention of ischemic heart disease with clofibrate to lower serum cholesterol: final mortality follow-up. Report of the Committee of Principal Investigators». Lancet. 2 (8403): 600–4. 1984 թ․ սեպտեմբեր. doi:10.1016/s0140-6736(84)90595-6. PMID 6147641.
  75. ↑ «TRILIPIX (fenofibric acid)» (PDF). Վերցված է 2024 թ․ հուլիսի 7-ին.
  76. ↑ Yamashita S, Masuda D, Matsuzawa Y (2015 թ․ օգոստոս). «Did we abandon probucol too soon?». Current Opinion in Lipidology. 26 (4): 304–16. doi:10.1097/MOL.0000000000000199. PMID 26125504.
  77. ↑ Song, B.L.; DeBose-Boyd, R.A. (2006). «Insig-Dependent Ubiquitination and Degradation of 3-Hydroxy-3-Methylglutaryl Coenzyme A Reductase Stimulated by Delta- and Gamma-Tocotrienols». J. Biol. Chem. 281 (35): 25054–25601. doi:10.1074/jbc.M605575200. PMID 16831864.
  78. ↑ European Food Safety Authority, Journal (2010). «Scientific opinion on the substantiation of health claims related to plant sterols and plant stanols and maintenance of normal blood cholesterol concentrations».
  79. ↑ Trautwein, Elke; Vermeer, Mario; Hiemstra, Harry; Ras, Rouyanne (2018 թ․ սեպտեմբերի 7). «LDL-Cholesterol Lowering of Plant Sterols and Stanols—Which Factors Influence Their Efficacy?». Nutrients. MDPI AG. 10 (9): 1262. doi:10.3390/nu10091262. PMC 6163911. PMID 30205492.
  80. ↑ Cabral, Carlos Eduardo; Klein, Márcia Regina Simas Torres (2017). «Phytosterols in the Treatment of Hypercholesterolemia and Prevention of Cardiovascular Diseases». Arquivos Brasileiros de Cardiologia. Sociedade Brasileira de Cardiologia. 109 (5): 475–482. doi:10.5935/abc.20170158. PMC 5729784. PMID 29267628.
  81. ↑ Demonty, I.; Ras, R.T.; van der Knaap, H.C.; Duchateau, G.S.; Meijer, L.; Zock, P.L.; Geleijnse, J.M.; Trautwein, E.A. (2009 թ․ փետրվար). «Continuous dose-response relationship of the LDL-cholesterol-lowering effect of phytosterol intake». The Journal of Nutrition. 139 (2): 271–84. doi:10.3945/jn.108.095125. PMID 19091798.
  82. ↑ «Cholesterol Diet: How Nutrition & Foods Impact Levels». Cleveland Clinic (անգլերեն). Վերցված է 2024-02-16-ին.
  83. ↑ «Saturated Fat». www.heart.org (անգլերեն). Վերցված է 2024-02-16-ին.
  84. ↑ «Half the world now following doctors' orders on cutting trans fats: WHO». 2024 թ․ հունիսի 24.
  85. ↑ Turpeinen, A.; Merimaa, P. (2011). «Functional fats and spreads». Functional Foods. էջեր 383–400. doi:10.1533/9780857092557.3.383. ISBN 978-1-84569-690-0. «In addition to hydrogenated oils, dairy products are a dietary source of trans fatty acids. Ruminant fat contains on average 1–3% trans fatty acids, which originate from the action of ruminant bacteria on feed unsaturated fatty acids.»
  86. ↑ Delgado, Graciela E.; Kleber, Marcus E. (2019). «Trans Fatty Acids and Mortality». The Molecular Nutrition of Fats. էջեր 335–345. doi:10.1016/B978-0-12-811297-7.00026-3. ISBN 978-0-12-811297-7. «Milk, dairy products, and meat from ruminants contain ∼2%–10% trans fatty acids»
  87. ↑ Schoeneck, Malin; Iggman, David (2021 թ․ մայիս). «The effects of foods on LDL cholesterol levels: A systematic review of the accumulated evidence from systematic reviews and meta-analyses of randomized controlled trials». Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases. 31 (5): 1325–1338. doi:10.1016/j.numecd.2020.12.032. PMID 33762150.
  88. ↑ Bazzano LA, Thompson AM, Tees MT, Nguyen CH, Winham DM (2009). «Non-soy legume consumption lowers cholesterol levels: a meta-analysis of randomized controlled trials». Nutr Metab Cardiovasc Dis. 21 (2): 94–103. doi:10.1016/j.numecd.2009.08.012. PMC 2888631. PMID 19939654.
  89. ↑ Ha V, Sievenpiper JL, de Souza RJ, Jayalath VH, Mirrahimi A, Agarwal A, Chiavaroli L, Mejia SB, Sacks FM, Di Buono M, Bernstein AM, Leiter LA, Kris-Etherton PM, Vuksan V, Bazinet RP, Josse RG, Beyene J, Kendall CW, Jenkins DJ (2014). «Effect of dietary pulse intake on established therapeutic lipid targets for cardiovascular risk reduction: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials». Canadian Medical Association Journal. 186 (8): E252-62. doi:10.1503/cmaj.131727. PMC 4016088. PMID 24710915.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ցածր_խտության_լիպոպրոտեին&oldid=10703123» էջից